మహారాష్ట్రలో ఎస్‌ఐఆర్‌పై స్టే కోరుతూ బాంబే హైకోర్టులో పిటిషన్

బాంబే హైకోర్టు కొల్హాపూర్ బెంచ్‌లో దాఖలైన పిటిషన్, ఎన్నికల సంఘం జారీ చేసిన 14 ఉత్తర్వులను రద్దు చేయాలని, మహారాష్ట్రలో ఎస్‌ఐఆర్ ప్రక్రియను నిలిపివేయాలని, తొలగించిన ఓటర్ల పేర్లను పునరుద్ధరించాలని కోరింది. నలుగురు మహారాష్ట్ర నివాసితులు ఈసీఐ, సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్, కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషిలను ప్రతివాదులుగా చేర్చారు. 10 నెలల్లో 14 సందర్భాల్లో ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారని పిటిషన్ పేర్కొంది. కమిషన్ ఇంకా స్పందన దాఖలు చేయలేదు.

The Hindu — National ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 25 సెప్టెం, 2026 3:57 AM IST

మూలం

The Hindu — National · అసలు వార్త చదవండి ↗

#sir#election commission#bombay high court#voter rolls#maharashtra#petition

డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

A petition before the Bombay High Court's Kolhapur Bench seeks quashing of 14 ECI orders, a stay on SIR in Maharashtra and restoration of deleted voter names. — Attributed to the petition as described in the source; court has not ruled.
Election Commissioners Sukhbir Singh Sandhu and Vivek Joshi recorded objections on 14 occasions in 10 months. — Petition relies on an Indian Express report dated September 23, 2026; not independently sourced in the text.
Joshi warned of an error rate of over 4.2% in software-driven deletions and an audit flagged anomalies in over 13 crore names. — Figures appear in the source as petition claims; underlying documents not placed on record.
The ECI press note of September 23, 2026 said the Commissioners' observations were part of deliberations and decisions were taken by the Commission. — Attributed to an official ECI press note cited in the source.
The Election Commission has not filed a response to the petition. — Stated in the source; status may change.

The Hindu — National ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ఇది చట్టపరమైన పిటిషన్ రూపంలో ఉన్నా, దీని అసలు బలం రాజకీయమే — ఎన్నికల సంఘం లోపలి నుంచే అభ్యంతరాలు నమోదైనట్టు చెబుతున్న రికార్డులు, విపక్షాలకు ఎస్‌ఐఆర్‌పై చాలా కాలం నుంచి చేస్తున్న ఆరోపణలకు ఒక సంస్థాగత ఆధారాన్ని ఇచ్చే అవకాశం కల్పిస్తాయి. నలుగురు సాధారణ పౌరులు వేసిన పిటిషన్ కావడం, అదీ కొల్హాపూర్ బెంచ్‌లో వేయడం, దీనిని పార్టీ పోరాటంగా కాకుండా పౌర హక్కుల పోరాటంగా చూపించే వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాన్ని ఇస్తుంది. ఎన్నికల సంఘం ఇంకా కోర్టులో స్పందించలేదు; అందువల్ల ఇప్పుడు ఉన్నది ఒక్క పక్షం వాదన మాత్రమే.

ఓటర్ల తొలగింపు అనే అంశం మహారాష్ట్ర రాజకీయాల్లో ఇప్పటికే వేడిగా ఉన్న వివాదం — ఈ పిటిషన్ దానిని కోర్టు వేదికపైకి, అధికారిక రికార్డుల రూపంలోకి మార్చే ప్రయత్నం.
కమిషనర్ల అభ్యంతరాలను రికార్డుపై పెట్టాలని కోరడం అత్యంత కీలకమైన కోరిక; అది జరిగితే చర్చ ఆరోపణల స్థాయి నుంచి పత్రాల స్థాయికి మారుతుంది.
పిటిషనర్లు తాము ఏ ఎన్నికను, ఏ ఓటరు జాబితా సరిత్వాన్ని సవాలు చేయడం లేదని స్పష్టంగా చెప్పడం — న్యాయపరంగానూ, రాజకీయంగానూ జాగ్రత్తగా ఎంచుకున్న వైఖరి.
ఎన్నికలను నిలిపివేయాలన్న కోరిక అత్యంత గరిష్ఠ డిమాండ్; కోర్టులు సాధారణంగా ఇలాంటి విషయాల్లో సంయమనం చూపుతాయి కాబట్టి దీని విలువ రాజకీయ సంకేతంలోనే ఎక్కువ ఉండొచ్చు.
ఎన్నికల సంఘం తన సెప్టెంబర్ 23 ప్రకటనలో భిన్నాభిప్రాయాలు నిర్ణయ ప్రక్రియలో భాగమేనని చెప్పింది — అంటే ఇది సంస్థాగత సాధారణ ప్రక్రియా, లేక ప్రక్రియ ఉల్లంఘనా అనే చుట్టూ రాజకీయ యుద్ధం జరుగుతుంది.

గమనించాల్సినవి — కోర్టు కమిషనర్ల అభ్యంతర పత్రాలను రికార్డుపై పెట్టాలని ఆదేశిస్తుందా, ఎన్నికల సంఘం ఎలా స్పందిస్తుంది — దీనిపైనే ఈ వివాదం న్యాయపరమైన అంశంగా మిగులుతుందా, రాష్ట్ర ఎన్నికల ప్రచార అంశంగా మారుతుందా అనేది తేలుతుంది.

ఈ కథనం పిటిషన్‌లోని ఆరోపణలను మాత్రమే తెలియజేస్తుంది; ఏ ఆరోపణా కోర్టులో నిరూపితం కాలేదు, ఎన్నికల సంఘం సమాధానం ఇంకా దాఖలు కాలేదు, ఏ పార్టీ ప్రమేయమూ ఈ కథనం చెప్పలేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 5 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

మహారాష్ట్రలో ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) ప్రక్రియను సవాలు చేస్తూ నలుగురు మహారాష్ట్ర నివాసితులు బాంబే హైకోర్టు కొల్హాపూర్ బెంచ్‌లో పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) జారీ చేసిన 14 ఉత్తర్వులు, మార్పులను రద్దు చేయాలని, ఎస్‌ఐఆర్‌ను నిలిపివేయాలని, తొలగించిన ఓటర్ల పేర్లను పునరుద్ధరించాలని వారు కోరారు. ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి 10 నెలల్లో 14 సందర్భాల్లో అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారని పేర్కొన్న ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదికపై పిటిషన్ ఆధారపడింది. ఈ ప్రక్రియ సెక్షన్ 18 ప్రకారం జరిగిందా, పారదర్శకత ప్రమాణాలు పాటించారా అనేదే ప్రశ్న అని పిటిషనర్లు చెబుతున్నారు.

ముఖ్యాంశాలు

ఈసీఐ జారీ చేసిన 14 ఉత్తర్వులు, మార్పులను రద్దు చేయాలని, మహారాష్ట్రలో ఎస్‌ఐఆర్ ప్రక్రియను నిలిపివేయాలని బాంబే హైకోర్టు కొల్హాపూర్ బెంచ్‌లో పిటిషన్ దాఖలైంది.
ప్రతివాదులు: ఈసీఐ, సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్, ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి, మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం.
పిటిషనర్లు: ప్రథమేష్ గోపాల్ గవాన్కర్, గౌరవ్ సూర్యకాంత్ నఖరేకర్, ఆదేశ్ శశికాంత్ భాట్కర్, స్మితాలి నీలేష్ నార్వేకర్; న్యాయవాది అసీమ్ సరోదే వారి తరఫున హాజరు.
సంధు, జోషి 10 నెలల్లో 14 సందర్భాల్లో ఓటర్ల నమోదు, తొలగింపు, పునరుద్ధరణ, డేటాబేస్, సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రక్రియలపై అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారని పిటిషన్ పేర్కొంది.
జూలై 2026లో ఫారం 6కు డిక్లరేషన్ ఫీల్డ్ జోడించారు; నియమాల సవరణ లేకుండా మార్పు సాధ్యం కాదని ఒక కమిషనర్ రాసినా, ప్యానెల్ సమావేశం లేకుండానే 'Approved by ECI' అని ఫైల్ ప్రెస్‌కు పంపారు.
సాఫ్ట్‌వేర్ ఆధారిత తొలగింపుల్లో 4.2 శాతానికి మించిన ఎర్రర్ రేటు గురించి జోషి హెచ్చరించారని; 13 కోట్లకు మించిన పేర్లలో అసాధారణతలను ఒక ఆడిట్ గుర్తించి, ఆ నివేదికను సీల్ చేయాలని ఆదేశించారని పిటిషన్ ఆరోపణ.
గోవాలో 97 ఓటర్ల పునరుద్ధరణకు నిరాకరణ, పశ్చిమ బెంగాల్ జిల్లాల్లో సంధు, జోషికి ఫైళ్లు పంపకుండానే తొలగింపు ఉత్తర్వులు జారీ అయ్యాయని పిటిషన్ పేర్కొంది.
సెప్టెంబర్ 23, 2026 నాటి ఈసీ ప్రెస్ నోట్ — కమిషనర్ల అభిప్రాయాలు చర్చల భాగమని, ఎస్‌ఐఆర్ సహా నిర్ణయాలు కమిషన్ తీసుకుందని; కమిషన్ ఇంకా కోర్టులో స్పందన దాఖలు చేయలేదు.

కాలక్రమం

జూన్ 2026కొల్హాపూర్, సాంగ్లీ సహా మహారాష్ట్ర జిల్లాల్లో ఇంటర్నెట్ ద్వారా ఓటర్ ఐడీ–ఆధార్ లింకింగ్‌ను నిలిపివేసే మార్పు.
జూలై 2026ఫారం 6కు డిక్లరేషన్ ఫీల్డ్ జోడింపు; ప్యానెల్ సమావేశం లేకుండానే అమలు.
సెప్టెంబర్ 23, 2026ఇద్దరు కమిషనర్ల 14 అభ్యంతరాలపై ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదిక; అదే రోజు పిటిషనర్లు ఈసీ, సీఈసీకి నోటీసు; ఈసీ ప్రెస్ నోట్ విడుదల.
సెప్టెంబర్ 24, 2026భిన్నాభిప్రాయాలు నిర్ణయ ప్రక్రియలో భాగమేనన్న వివరణతో ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కథనం.
సెప్టెంబర్ 25, 2026పిటిషన్ వివరాలతో కథనం ప్రచురణ; కమిషన్ స్పందన ఇంకా దాఖలు కాలేదు.

ఎవరికి సంబంధం

ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) — ఎస్‌ఐఆర్ నిర్ణయాల చట్టబద్ధత, అంతర్గత ప్రక్రియ, పారదర్శకతపై న్యాయ సమీక్షను ఎదుర్కొంటోంది; ఇంకా స్పందన దాఖలు చేయలేదు.
సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ — అధికారిక విధుల నిర్వహణలో వైఫల్యం, సెక్షన్ 18 ప్రక్రియను దాటవేసిన ఆరోపణలు ఆయనపై ఉన్నాయి.
ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — వారి 14 అభ్యంతరాలు/విభేద నోట్లను రికార్డులో ఉంచాలని కోరిక; మీడియాతో మాట్లాడకుండా సర్క్యులర్ అడ్డుకుందని ఆరోపణ.
తొలగించబడిన ఓటర్లు (మహారాష్ట్ర, గోవా, పశ్చిమ బెంగాల్) — పేర్ల పునరుద్ధరణ, ఓటు హక్కు; గోవాలో 97 ఓటర్ల పునరుద్ధరణకు నిరాకరణ.
నలుగురు పిటిషనర్లు, న్యాయవాది అసీమ్ సరోదే బృందం — రద్దు, రికార్డుల సమర్పణ, రిటైర్డ్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలో విచారణ కమిటీ కోరుతున్నారు.
బాంబే హైకోర్టు కొల్హాపూర్ బెంచ్ — ఈసీ అంతర్గత నిర్ణయ ప్రక్రియపై రిట్ అధికార పరిధి, స్టే అభ్యర్థనలపై తీర్పు ఇవ్వాల్సి ఉంది.

ఎందుకు ముఖ్యం

ఓటర్ల జాబితా సవరణ ప్రక్రియలో ఎన్నికల సంఘం లోపల విభేదాలు, ప్యానెల్ ఆమోదం లేకుండా నిర్ణయాలు అనే ఆరోపణలు ఎన్నికల యంత్రాంగ విశ్వసనీయతను, సామూహిక (కొలీజియేట్) నిర్ణయ సూత్రాన్ని ప్రశ్నార్థకం చేస్తున్నాయి. సాఫ్ట్‌వేర్ ఆధారిత తొలగింపుల్లో లోపాల రేటు, కోట్లాది పేర్లలో అసాధారణతలపై ఆడిట్ ఆరోపణలు నేరుగా ఓటు హక్కుతో ముడిపడ్డాయి. కోర్టు నిర్ణయం ఎస్‌ఐఆర్ ఆధారంగా తయారైన జాబితాలు, రాబోయే అసెంబ్లీ ఎన్నికల షెడ్యూల్‌పై ప్రభావం చూపగలదు.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

ఎస్‌ఐఆర్‌పై పిటిషన్ దాఖలైన వేదిక: బాంబే హైకోర్టు కొల్హాపూర్ బెంచ్.
ప్రతివాదులు: ఈసీఐ, సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్, కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి, మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం.
పిటిషన్ కోరిన ఉపశమనం: రిట్ ఆఫ్ మాండమస్ ద్వారా 14 ఉత్తర్వుల రద్దు, జాబితాలపై స్టే, రిటైర్డ్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి నేతృత్వ కమిటీ.
పిటిషన్ ప్రస్తావించిన చట్ట నిబంధనలు: సెక్షన్ 18 (ప్రక్రియ), సెక్షన్ 16 (రక్షణ), సమాచార హక్కు చట్టం, 2005.
ఫారం 6 – ఓటరు నమోదు దరఖాస్తు ఫారం; జూలై 2026లో డిక్లరేషన్ ఫీల్డ్ జోడింపు అభ్యంతరానికి కారణమైంది.
పిటిషన్‌లో పేర్కొన్న గణాంకాలు: సాఫ్ట్‌వేర్ తొలగింపుల్లో 4.2%కి మించిన ఎర్రర్ రేటు; 13 కోట్లకు మించిన పేర్లలో అసాధారణతలు; గోవాలో 97 ఓటర్లు.

మెయిన్స్ కోణం

ఎన్నికల సంఘం ఒక బహుళ-సభ్య సంస్థ అయినప్పటికీ, ఎస్‌ఐఆర్ సందర్భంలో ప్యానెల్ సమావేశం లేకుండానే ఫారం 6 మార్పు అమలు, రాష్ట్ర సర్వర్ల నుంచి న్యూఢిల్లీ ఐటీ విభాగానికి ఓటర్ల డేటాబేస్ నియంత్రణ బదిలీ, తొలగింపులను ఓవర్‌రైడ్ చేయకుండా అధికారులను అడ్డుకున్న సాఫ్ట్‌వేర్, ప్యానెల్ ఆమోదం లేకుండా ఎస్‌ఐఆర్ సాఫ్ట్‌వేర్ వెండర్ నామినేషన్, కమిషనర్లు సంతకం చేయకపోయినా "By Order of the Commission" పేరిట నోటిఫికేషన్ ప్రచురణ వంటి ఆరోపణలు సంస్థాగత అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి. పిటిషనర్లు ఎన్నికను లేదా జాబితా సరిగ్గా ఉందా అనే విషయాన్ని సవాలు చేయడం లేదని, సెక్షన్ 18 ప్రక్రియను, పారదర్శకతను పాటించారా అనేదే ప్రశ్న అని స్పష్టం చేయడం ద్వారా న్యాయ సమీక్షను ప్రక్రియాపరమైన పరిధిలో ఉంచారు; సెక్షన్ 16 రక్షణ ప్రక్రియను దాటవేసిన చర్యలకు వర్తించదని వారి వాదన. మరోవైపు కమిషన్, భిన్నాభిప్రాయాలు చర్చల భాగమేనని, తుది నిర్ణయాలు కమిషన్ సామూహికంగా తీసుకున్నాయని సెప్టెంబర్ 23, 2026 ప్రెస్ నోట్‌లో పేర్కొంది. ముందుకు వెళ్లే మార్గంగా పిటిషన్ 14 ఉత్తర్వులు, విభేద నోట్లను రికార్డులో ఉంచడం, తొలగించిన ఓటర్ల పునరుద్ధరణ, రిటైర్డ్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలో విచారణ, కమిషన్ మెజారిటీ ఆమోదం వచ్చేవరకు జాబితాల వినియోగంపై స్టే కోరుతోంది — ఇవి నిర్ణయాల డాక్యుమెంటేషన్, ఆడిట్ నివేదికల బహిర్గతం, సాఫ్ట్‌వేర్ ఆధారిత తొలగింపులకు మానవ పరిశీలన అవసరాన్ని ముందుకు తెస్తున్నాయి.

కీలక పదాలు

ఎస్‌ఐఆర్ (SIR): ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ సవరణ ప్రక్రియ; ఈ పిటిషన్‌లో దీని కింద తయారైన జాబితాలపై స్టే కోరారు.
రిట్ ఆఫ్ మాండమస్: ప్రభుత్వ సంస్థ తన చట్టబద్ధ విధిని నిర్వర్తించాలని ఆదేశించే హైకోర్టు/సుప్రీంకోర్టు రిట్; ఇక్కడ 14 ఉత్తర్వుల రద్దు కోసం కోరారు.
సెక్షన్ 18: పిటిషన్ ప్రకారం కమిషన్ పాటించాల్సిన ప్రక్రియకు సంబంధించిన నిబంధన; దానిని పాటించారా అనేదే ప్రధాన ప్రశ్న.
సెక్షన్ 16: అధికారులకు ఇచ్చే రక్షణ నిబంధన; ప్రక్రియను దాటవేసిన చర్యలకు ఇది వర్తించదని పిటిషనర్ల వాదన.
ఫారం 6: కొత్త ఓటరు నమోదు దరఖాస్తు ఫారం; జూలై 2026లో నియమాల సవరణ లేకుండా డిక్లరేషన్ ఫీల్డ్ జోడించారన్న ఆరోపణ.
సమాచార హక్కు చట్టం, 2005: ప్రభుత్వ రికార్డులను పొందే హక్కు కల్పించే చట్టం; పిటిషనర్లు ఈ కింద ఈసీ రికార్డులు కోరుతున్నారు.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

ఎన్నికల సంఘం బహుళ-సభ్య సంస్థగా తీసుకునే నిర్ణయాలలో సామూహికత, పారదర్శకత ఎంతవరకు అవసరం? మహారాష్ట్ర ఎస్‌ఐఆర్ పిటిషన్ నేపథ్యంలో చర్చించండి.
ఓటర్ల జాబితా సవరణలో సాఫ్ట్‌వేర్ ఆధారిత తొలగింపులు ఓటు హక్కుపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయి? జవాబుదారీతనం పెంచేందుకు ఎలాంటి ప్రక్రియాపరమైన రక్షణలు అవసరం?
ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత నిర్ణయ ప్రక్రియపై న్యాయస్థానాల సమీక్ష పరిధి ఎంత? ఎన్నికను సవాలు చేయడం మరియు ప్రక్రియను సవాలు చేయడం మధ్య తేడాను వివరించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తఐఐటీ బాంబే విద్యార్థి మృతి: డైరెక్టర్ అరెస్ట్‌కు యూత్ కాంగ్రెస్ డిమాండ్ →

← అన్ని వార్తలు