వీటో వినియోగాన్ని నియంత్రించాలన్న ఫ్రాన్స్ ప్రతిపాదనపై చర్చ

ఐరాస సర్వప్రతినిధి సభ సమావేశంలో మానవతా సంకటాలు, మారణహోమం వంటి సందర్భాల్లో భద్రతా మండలి వీటో వినియోగాన్ని నియంత్రించాలని ఫ్రాన్స్ ప్రతిపాదించింది. సెప్టెంబర్ 22న అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ ప్రస్తావించిన ఈ అంశం 2015లో ప్రారంభమైన ఫ్రాన్స్-మెక్సికో చొరవ కొనసాగింపే అని అమితాబ్ మట్టూ తెలిపారు. ఇప్పుడు 128 దేశాలు మద్దతు ఇచ్చాయని, గత నాలుగు నెలల్లో 21 దేశాలు చేరాయని, బ్రిటన్ కూడా ఈ సూత్రాన్ని అంగీకరించిందని ఆయన చెప్పారు. ఇది స్వచ్ఛంద నియంత్రణ మాత్రమేనని, చార్టర్ సవరణ కాదని స్వరణ్ సింగ్ పేర్కొన్నారు.

United Nations / UNGA ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 25 సెప్టెం, 2026 3:28 AM IST

మూలం

United Nations / UNGA · అసలు వార్త చదవండి ↗

#unsc#veto#un reform#france#united nations

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

France and Mexico announced that 128 states now support the veto-restraint declaration, with 21 joining in the last four months. — Figures appear in source, attributed to Amitabh Mattoo citing France and Mexico announcements; not independently verified here.
Emmanuel Macron raised the veto-regulation proposal at the UNGA on September 22. — Date and speaker stated in source by Mattoo; no document cited.
The U.K. has joined France in accepting the voluntary veto-restraint principle, making two P5 members committed. — Attributed to Mattoo in the source; no official text quoted.
The Liechtenstein initiative, adopted by the UNGA in 2022, requires the General Assembly to meet within 10 working days after a veto. — Described in source by Mattoo with year and timeline; consistent internally.
The word 'veto' is not mentioned in the UN Charter and was created through a separate mechanism. — Stated as assertion by Swaran Singh; no source given in text.

United Nations / UNGA ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI వ్యూహాత్మక వ్యవహారాల విశ్లేషకులు

ఫ్రాన్స్ ప్రతిపాదన వీటోను రద్దు చేసే ప్రయత్నం కాదు — చార్టర్‌ను తాకకుండా పీ5 దేశాల రాజకీయ ప్రవర్తనను మార్చే ప్రయత్నం. మారణహోమం, మానవత్వంపై నేరాలు, భారీ యుద్ధ నేరాల సందర్భాల్లో స్వచ్ఛందంగా వీటో వాడకుండా ఉండాలనే 2015 ఫ్రాన్స్-మెక్సికో చొరవకు ఇది కొనసాగింపు మాత్రమే అని అమితాబ్ మట్టూ చెబుతున్నారు. వ్యూహాత్మకంగా అసలు మార్పు 128 దేశాల మద్దతు, గత నాలుగు నెలల్లో 21 దేశాలు చేరడం, మరియు బ్రిటన్ కూడా ఈ సూత్రాన్ని అంగీకరించడం — తొలిసారిగా పీ5లో రెండు దేశాలు ఈ స్వీయ నియంత్రణకు కట్టుబడ్డాయి. కానీ ఇది నైతిక-రాజకీయ ఒత్తిడి మాత్రమే, చట్టబద్ధమైన నిర్బంధం కాదు.

చార్టర్ సవరణకు వీటో కలిగిన దేశాల సమ్మతి అవసరం కావడం వల్ల, స్వచ్ఛంద నియంత్రణ అనేది ఆచరణాత్మక మార్గం — విప్లవాత్మకం కాదు, సంస్కరణాత్మకం అని మట్టూ వాదన.
పీ5లో ఫ్రాన్స్-బ్రిటన్ ఒక వైపు నిలవడం ఒక విభజన సంకేతం; అయితే ఈ రెండు దేశాలు పీ5లో సాపేక్షంగా తక్కువ బరువు కలిగినవి కావడం వల్ల ఇలాంటి సూత్రప్రాయ వైఖరి తీసుకోవడం వాటికి సులభమని స్వరణ్ సింగ్ అభిప్రాయం.
ఈ చొరవ మూలాలు సిరియా సంఘర్షణలో ఉన్నాయి — చైనా, రష్యా వీటోల కారణంగా మండలి స్తంభించిపోవడం, ఘౌటా రసాయన ఆయుధ దాడి తర్వాత అప్పటి ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఫ్రాంకోయిస్ ఒలాండ్ 'మంచి ప్రవర్తనా నియమావళి' ప్రతిపాదించడం.
వీటో వినియోగం, వీటోకు జవాబుదారీతనం, మండలి నిర్మాణాత్మక సంస్కరణ — ఈ మూడు వేర్వేరు ప్రశ్నలను కలగలపకూడదు; మాక్రాన్ ప్రతిపాదన మొదటిదాన్ని మాత్రమే తాకుతుంది.
వీటో పడిన 10 పనిదినాల్లోపు సర్వప్రతినిధి సభలో చర్చ జరిగే లీచ్‌టెన్‌స్టైన్ చొరవ (2022), అలాగే భద్రతా మండలి సభ్యులందరినీ ఉద్దేశించిన ACT ప్రవర్తనా నియమావళి — ఇవి జవాబుదారీతనం వైపు ఇప్పటికే ఉన్న మెట్లు, కానీ బలం నైతికమే, చట్టపరమైనది కాదు.

గమనించాల్సినవి — మద్దతు దేశాల సంఖ్య పెరుగుదలతో పాటు, మిగిలిన మూడు శాశ్వత సభ్య దేశాలు — అమెరికా, రష్యా, చైనా — ఈ సూత్రంపై ఎలా స్పందిస్తాయి, మరియు తదుపరి మానవతా సంకటంలో వీటో ప్రయోగం సమయంలో ఈ 128 దేశాల ఒత్తిడి ఆచరణలో ఏమైనా ప్రభావం చూపుతుందా అన్నది గమనించాల్సిన అంశం.

ఇది స్వచ్ఛంద ప్రకటన మాత్రమే కావడం వల్ల అమలుకు ఎలాంటి చట్టబద్ధ యంత్రాంగం లేదు; జాతీయ ప్రయోజనాలు ప్రమాదంలో ఉన్నప్పుడు ఏ శాశ్వత సభ్యుడైనా ఈ నియంత్రణను పాటిస్తాడా అన్నది ఈ కథనం నిర్ధారించదు, గాజా వంటి నిర్దిష్ట సంఘర్షణలకు ఇది ఎలా వర్తిస్తుందో కూడా స్పష్టత లేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 5 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వప్రతినిధి సభ (UNGA) ప్రస్తుత సమావేశాల్లో ఫ్రాన్స్, ఐరాస పనితీరును - ప్రత్యేకించి సామూహిక భద్రత, వీటో వినియోగాన్ని - మెరుగుపరచాలని ప్రతిపాదన చేసింది. సూడాన్, లెబనాన్ వంటి మానవతా సంకటాలు లేదా మారణహోమం (జెనోసైడ్) సందర్భాల్లో భద్రతా మండలిలో వీటో వినియోగాన్ని "నియంత్రించాలి" అని ఫ్రాన్స్ వాదిస్తోంది; వీటో ఒక "అధికార హక్కు" కాదు, "బాధ్యత" అని ఆ దేశం భావిస్తోంది. ఈ ప్రతిపాదన, శాశ్వత సభ్యత్వం-వీటోలను రద్దు చేయాలా అనే ప్రశ్నపై అమితాబ్ మట్టూ, స్వరణ్ సింగ్ - కల్లోల్ భట్టాచార్జీ సమన్వయంతో - చర్చించారు.

ముఖ్యాంశాలు

ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ సెప్టెంబర్ 22న UNGAలో ఈ అంశాన్ని ప్రస్తావించారు; ఇది పూర్తిగా కొత్తది కాదని అమితాబ్ మట్టూ అన్నారు.
2015లో ప్రారంభమైన ఫ్రాన్స్-మెక్సికో చొరవ ప్రకారం మారణహోమం, మానవత్వంపై నేరాలు, పెద్దఎత్తు యుద్ధ నేరాల సందర్భాల్లో శాశ్వత సభ్యులు స్వచ్ఛందంగా వీటో వాడకుండా ఉంటారు.
ఫ్రాన్స్, మెక్సికో ప్రకటన ప్రకారం ఇప్పుడు 128 దేశాలు ఈ డిక్లరేషన్‌కు మద్దతు ఇస్తున్నాయి; గత నాలుగు నెలల్లో 21 దేశాలు చేరాయి.
బ్రిటన్ (U.K.) కూడా ఈ సూత్రాన్ని అంగీకరించడంతో మొదటిసారి P5లో రెండు శాశ్వత సభ్యులు స్వచ్ఛంద నియంత్రణకు కట్టుబడ్డాయి.
2013 ఆగస్టులో ఘౌటాలో రసాయన ఆయుధ దాడి తర్వాత సెప్టెంబర్‌లో నాటి ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఫ్రాంకోయిస్ ఒలాండ్ UNSC కోసం 'కోడ్ ఆఫ్ గుడ్ కండక్ట్' ప్రతిపాదించారు.
లీక్టెన్‌స్టైన్ చొరవను UNGA 2022లో ఆమోదించింది - వీటో వాడిన ప్రతిసారీ 10 పనిదినాల్లో సర్వప్రతినిధి సభ సమావేశమై చర్చిస్తుంది.
'ACT కోడ్ ఆఫ్ కండక్ట్' (Accountability, Coherence and Transparency Initiative) శాశ్వత సభ్యులతో పాటు శాశ్వతేతర సభ్యులనూ మారణహోమం నిరోధక చర్యలకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయకూడదని కోరుతుంది.
'వీటో' అనే పదం ఐరాస చార్టర్‌లో ఎక్కడా లేదు; అది ఒక ప్రత్యేక యంత్రాంగం ద్వారా సృష్టించబడిందని స్వరణ్ సింగ్ చెప్పారు.

కాలక్రమం

ఆగస్టు 2013సిరియాలోని ఘౌటాలో రసాయన ఆయుధ దాడి; చైనా, రష్యా వీటోల కారణంగా UNSC సిరియాపై తీర్మానం చేయలేకపోయింది.
సెప్టెంబర్ 2013నాటి ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఫ్రాంకోయిస్ ఒలాండ్ ప్రసంగంలో UNSC కోసం 'కోడ్ ఆఫ్ గుడ్ కండక్ట్' ప్రతిపాదన.
2015ఫ్రాన్స్-మెక్సికో చొరవ ప్రారంభం - మారణహోమం వంటి కేసుల్లో వీటోను స్వచ్ఛందంగా వాడకపోవడం.
2022లీక్టెన్‌స్టైన్ చొరవను UNGA ఆమోదించింది - వీటో తర్వాత 10 పనిదినాల్లో UNGA చర్చ.
సెప్టెంబర్ 22 (ప్రస్తుత UNGA సమావేశం)మాక్రాన్ UNGAలో వీటో నియంత్రణ ప్రతిపాదనను ప్రస్తావించారు; 128 దేశాల మద్దతు, బ్రిటన్ చేరిక వెల్లడి.

ఎవరికి సంబంధం

ఫ్రాన్స్, మెక్సికో — 2015 చొరవను ముందుకు నడిపిస్తూ 128 దేశాల మద్దతు సమీకరించాయి; వీటో 'బాధ్యత' అనే సూత్రాన్ని స్థాపించాలని కోరుతున్నాయి.
P5 (అమెరికా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, చైనా, రష్యా) — వీటో అధికారం వారి చేతుల్లోనే; చార్టర్ సవరణకు వారి సమ్మతి అవసరం. ఎవరూ వీటో రద్దు గురించి మాట్లాడటం లేదు.
బ్రిటన్ — ఫ్రాన్స్‌తో కలిసి సూత్రాన్ని అంగీకరించిన రెండో శాశ్వత సభ్య దేశం.
UNGA సభ్య దేశాలు / శాశ్వతేతర సభ్యులు — లీక్టెన్‌స్టైన్ చొరవ, ACT కోడ్ ద్వారా వీటోపై జవాబుదారీతనం కోరే వేదిక లభిస్తుంది.
మానవతా సంకటాల బాధిత ప్రాంతాలు (సూడాన్, లెబనాన్, సిరియా, గాజా) — వీటో వల్ల మండలి స్తంభించిపోతే రక్షణ చర్యలు ఆగిపోతాయి.
భారత్ మరియు G4 — నిజమైన UNSC సంస్కరణకు వీటోతో కూడిన శాశ్వత సభ్యత్వ విస్తరణ కీలకమని భారత్ వాదన.

ఎందుకు ముఖ్యం

వీటో వల్ల భద్రతా మండలి స్తంభించిపోవడం - సిరియా విషయంలో జరిగినట్లు - మారణహోమం, మానవత్వంపై నేరాల సమయాల్లో ఐరాస చర్య తీసుకోలేని స్థితికి దారితీస్తోంది. ఫ్రాన్స్ ప్రతిపాదన చార్టర్ సవరణ అనే దాదాపు అసాధ్యమైన మార్గాన్ని తప్పించి, P5 రాజకీయ ప్రవర్తనను మార్చే ఆచరణాత్మక, విప్లవాత్మకం కాని మార్గం. భారత్ వంటి సంస్కరణ ఆకాంక్షిత దేశాలకు - వీటో కొత్త శాశ్వత సభ్యులకు విస్తరిస్తారా లేదా అనే ప్రశ్నకు - ఇది నేరుగా సంబంధించిన చర్చ.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

P5 = అమెరికా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, చైనా, రష్యా - ఐరాస భద్రతా మండలి శాశ్వత సభ్యులు.
'వీటో' అనే పదం ఐరాస చార్టర్‌లో లేదు; ప్రత్యేక యంత్రాంగం ద్వారా ఏర్పడింది.
ఫ్రాన్స్-మెక్సికో చొరవ: 2015లో ప్రారంభం; ప్రస్తుతం 128 దేశాల మద్దతు, గత నాలుగు నెలల్లో 21 దేశాల చేరిక.
లీక్టెన్‌స్టైన్ చొరవ: UNGA 2022లో ఆమోదం; వీటో వాడితే 10 పనిదినాల్లో UNGA చర్చ.
ACT చొరవ = Accountability, Coherence and Transparency - శాశ్వతేతర సభ్యులకూ వర్తించే ప్రవర్తనా నియమావళి.
అమితాబ్ మట్టూ - JNU స్కూల్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్ డీన్; స్వరణ్ సింగ్ - అదే స్కూల్ మాజీ ప్రొఫెసర్.

మెయిన్స్ కోణం

ఫ్రాన్స్ ప్రతిపాదన మూలంలో ఉన్న సమస్య - శాశ్వత సభ్యుల వీటో వల్ల భద్రతా మండలి స్తంభించిపోవడం; 2013 సిరియా అంతర్యుద్ధంలో చైనా, రష్యా వీటోల కారణంగా ఏ తీర్మానమూ ఆమోదం పొందలేకపోవడం ఇందుకు ఉదాహరణ. చర్చను 'వీటో నిలుపుదల vs రద్దు' అనే ద్వంద్వానికి కుదించకూడదని మట్టూ వాదిస్తారు: వీటో వినియోగం, వీటోకు జవాబుదారీతనం, మండలి నిర్మాణాత్మక సంస్కరణ - ఈ మూడు వేర్వేరు ప్రశ్నలు; మాక్రాన్ చొరవ మొదటిదానికి మాత్రమే పరిమితం. అందుకే ఇది సంస్థాగతంగా చిన్న అడుగే అయినా, ప్రమాణాల (normative) పరంగా ముఖ్యమైనది - చార్టర్‌ను తిరగరాయకుండానే P5 రాజకీయ ప్రవర్తనను మార్చే యత్నం. అదే సమయంలో పరిమితులు స్పష్టం: ఇది స్వచ్ఛందమే, నైతిక-రాజకీయ బలం మాత్రమే ఉంది, చట్టబద్ధ నిర్బంధం లేదు; బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్ P5లో 'భారీ శక్తులు' కాదని, కాబట్టి వారికి ఈ సూత్రప్రాయ వైఖరి సులభమని స్వరణ్ సింగ్ అంటారు; సార్వభౌమ సమానత్వం ఆదర్శమే అయినా, ఏ అంతర్జాతీయ సంస్థా ప్రధాన శక్తుల ప్రాథమిక ప్రయోజనాలకు వ్యతిరేకంగా నిర్ణయం తీసుకుని మనుగడ సాగించలేదు. ముందుకు వెళ్లే మార్గం - వీటో అనంతర జవాబుదారీతనం (లీక్టెన్‌స్టైన్), ప్రవర్తనా నియమావళి (ACT), స్వచ్ఛంద నిగ్రహం వంటి పొరలుగా ఉన్న అంశాలవారీ చొరవలు; పూర్తి రద్దుకు చార్టర్ సవరణ, అదే ప్రత్యేక హక్కును కోల్పోయే శాశ్వత సభ్యుల సమ్మతి అవసరం.

కీలక పదాలు

వీటో: UNSC శాశ్వత సభ్యుడు ఏ తీర్మానాన్నీ ఒక్క ప్రతికూల ఓటుతో అడ్డుకునే అధికారం; ఈ పదం చార్టర్‌లో లేదు.
ఫ్రాన్స్-మెక్సికో చొరవ (2015): మారణహోమం, మానవత్వంపై నేరాలు, పెద్దఎత్తు యుద్ధ నేరాల్లో P5 స్వచ్ఛందంగా వీటో వాడకూడదనే ప్రకటన.
లీక్టెన్‌స్టైన్ చొరవ: UNGA 2022లో ఆమోదించినది; వీటో వాడిన ప్రతిసారీ 10 పనిదినాల్లో UNGA చర్చకు సమావేశమవుతుంది.
ACT కోడ్ ఆఫ్ కండక్ట్: Accountability, Coherence and Transparency చొరవ - మారణహోమ నిరోధక విశ్వసనీయ చర్యలకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయబోమని మండలి సభ్యుల ప్రతిజ్ఞ.
కోడ్ ఆఫ్ గుడ్ కండక్ట్ (2013): ఘౌటా రసాయన దాడి తర్వాత ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఒలాండ్ ప్రతిపాదించిన UNSC ప్రవర్తనా నియమావళి.
సార్వభౌమ సమానత్వం: అన్ని దేశాలు సమానమనే ఆదర్శం; అధికార పంపిణీ వాస్తవికత దీన్ని ఆచరణలో పరిమితం చేస్తుంది.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

ఐరాస భద్రతా మండలిలో వీటో వినియోగాన్ని 'నియంత్రించే' ఫ్రాన్స్-మెక్సికో చొరవ, లీక్టెన్‌స్టైన్ చొరవల స్వరూపాన్ని విశ్లేషించండి. చార్టర్ సవరణ లేకుండా ఇవి ఎంతవరకు సమర్థవంతం?
"వీటో అధికార హక్కు కాదు, బాధ్యత" - ఈ వాదనను సమకాలీన మానవతా సంకటాల నేపథ్యంలో పరిశీలించండి.
UNSC సంస్కరణలో వీటో వినియోగం, వీటోకు జవాబుదారీతనం, నిర్మాణాత్మక సంస్కరణ - ఈ మూడు ప్రశ్నలను వేరుగా చూడాల్సిన అవసరం ఏమిటి? భారత్ వైఖరి దీనికి ఎలా సంబంధించి ఉంది?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తనోయిడా డీఎం పిటిషన్ విచారణలో ఆడియో మ్యూట్‌పై విమర్శలు →

← అన్ని వార్తలు