లడఖ్‌కు ఆర్టికల్ 371 కింద కొత్త రక్షణ చట్రం: ప్రధాన కార్యదర్శి

లేహ్‌లో గత ఏడాది సెప్టెంబర్ 24న ఆరోపిత పోలీసు కాల్పుల్లో నలుగురు మృతి చెందిన ఘటనకు మొదటి వార్షికోత్సవం రెండు రోజుల ముందు, ఆర్టికల్ 371 కింద కొత్త చట్రాన్ని రూపొందిస్తున్నట్లు లడఖ్ ప్రధాన కార్యదర్శి ఆశిష్ కుంద్రా మంగళవారం ప్రకటించారు. భూమి, ఉద్యోగాలు, సంస్కృతి, పర్యావరణం, సహజ వనరులకు రక్షణ ఉండాలని ఆయన అన్నారు. ముసాయిదాను అక్టోబర్ మొదటి వారంలో లడఖ్ సంస్థలతో చర్చిస్తారు. కేంద్రంతో చివరి భేటీ సెప్టెంబర్ 9న ఢిల్లీలో జరిగింది.

Times of India — Top ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 23 సెప్టెం, 2026 3:58 AM IST

మూలం

Times of India — Top · అసలు వార్త చదవండి ↗

#ladakh#article 371#autonomy#leh#sixth schedule

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Ladakh authorities promised a new framework under Article 371 for constitutional safeguards. — Attributed to chief secretary Ashish Kundra at an interaction in Leh.
Four people were killed and over 80 injured in alleged police firing on Leh protesters on Sept 24 last year. — Stated in source as alleged firing; no investigating agency or official figure cited.
Draft framework will be discussed with Ladakh groups in the first week of October; last Centre meeting was in Delhi on Sept 9. — Dates attributed to Kundra and the source narrative; no document cited.
Sonam Wangchuk was arrested, charged under NSA, held in Jodhpur jail, and his detention was revoked in March this year. — Reported in source without naming an order or authority; attribution unspecified.
Four lakh tourists visited Ladakh this year, up from 3.35 lakh in all of 2025. — Figures attributed to Kundra; the year references are internally inconsistent in the source.

Times of India — Top ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

లేహ్ కాల్పుల మొదటి వార్షికోత్సవానికి రెండు రోజుల ముందు ఈ ప్రకటన వెలువడటం యాదృచ్ఛికం కాదు — ఇది సమయ నిర్ణయంతో కూడిన రాజకీయ సందేశం. ఆరవ షెడ్యూల్, రాష్ట్ర హోదా అనే డిమాండ్లను నేరుగా ఆమోదించకుండా, ఆర్టికల్ 371 కింద "దేశంలో మరెక్కడా లేని" ప్రత్యేక చట్రం అనే ముద్ర ద్వారా కేంద్రం మధ్యే మార్గాన్ని ప్రతిపాదిస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది. భూమి, ఉద్యోగాలు, సంస్కృతి, పర్యావరణం, వనరుల రక్షణ అనే అంశాలు లడఖ్ సంస్థల ప్రధాన ఆందోళనలను తాకుతున్నాయి, కానీ రాజ్యాంగ సవరణ, ప్రత్యేక చట్టం అనే దీర్ఘ ప్రక్రియ ఇంకా ముందే ఉంది.

వార్షికోత్సవానికి ముందే ప్రకటన రావడం, నిరసన ఉద్రిక్తతను తగ్గించి చర్చల ట్రాక్‌ను తిరిగి ముందుకు నడిపించే ప్రయత్నంగా చూడవచ్చు.
ఆరవ షెడ్యూల్/రాష్ట్ర హోదా అనే పదాలకు బదులు ఆర్టికల్ 371 చట్రాన్ని ముందుకు తెచ్చడం, కేంద్రం తన విధాన చట్రాన్ని కాపాడుకుంటూ రక్షణలు ఇచ్చే ఎంపికగా ఉంది.
ప్రతిపాదిత యూటీ-స్థాయి సంస్థకు ప్రత్యక్ష ఎన్నికలు అనే సూచన అమలైతే, లేహ్-కార్గిల్ మధ్య ప్రాతినిధ్య సమతుల్యత కొత్త రాజకీయ పోటీకి కేంద్రబిందువు అవుతుంది.
లేహ్ ఏపెక్స్ బాడీ, కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్‌కు ఇది ఒక పరీక్ష — చట్రాన్ని విజయంగా చెప్పుకోవాలా, లేక అసంపూర్ణమని తిరస్కరించాలా అనే నిర్ణయం వారి పట్టును నిర్ణయిస్తుంది.
సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ ఎన్‌ఎస్‌ఏ నిర్బంధం రద్దయిన తర్వాత సెప్టెంబర్ 9 భేటీలో పాల్గొనడం, ఉద్యమం సంఘర్షణ నుంచి చర్చల వైపు మళ్లిన సూచన.

గమనించాల్సినవి — అక్టోబర్ మొదటి వారం భేటీలో ముసాయిదాపై లడఖ్ సంస్థల స్పందన, పంచాయతీ ఎన్నికల కాలక్రమం — ఏకాభిప్రాయం కుదిరితేనే పార్లమెంటు స్థాయి రాజ్యాంగ సవరణ దశకు వెళ్తుంది.

ముసాయిదాలో ఏమి ఉంటుందో, రక్షణల పరిధి ఎంతో, రాష్ట్ర హోదా-ఆరవ షెడ్యూల్ డిమాండ్లకు ఇది ఎంతవరకు సమాధానమో ఈ కథనం స్థాపించలేదు; లడఖ్ సంస్థల అధికారిక ప్రతిస్పందనా ఇంకా తెలియదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 7 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

2019లో జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా మారిన లడఖ్‌లో, భూమి-ఉద్యోగాల రక్షణ కోసం ఆరో షెడ్యూల్ హోదా, రాష్ట్ర హోదా డిమాండ్‌లు బలపడ్డాయి. లేహ్ అపెక్స్ బాడీ (LAB), కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (KDA) 2023 నుంచి కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖతో చర్చలు జరుపుతున్నాయి. గత ఏడాది సెప్టెంబర్ 24న లేహ్‌లో ఆందోళనకారులపై ఆరోపిత పోలీసు కాల్పుల్లో నలుగురు మృతి చెందడంతో ఈ ప్రక్రియ నిలిచిపోయింది. ఇప్పుడు ఆర్టికల్ 371 కింద లడఖ్‌కు ప్రత్యేకమైన రాజ్యాంగ రక్షణల చట్రాన్ని రూపొందిస్తున్నట్లు ప్రధాన కార్యదర్శి ప్రకటించారు.

ముఖ్యాంశాలు

లడఖ్ ప్రధాన కార్యదర్శి ఆశిష్ కుంద్రా మంగళవారం లేహ్‌లో ప్రముఖ సామాజిక ప్రతినిధులతో సమావేశమై ఆర్టికల్ 371 కింద కొత్త రక్షణ చట్రాన్ని ప్రకటించారు.
గత ఏడాది సెప్టెంబర్ 24న లేహ్‌లో ఆరోపిత పోలీసు కాల్పుల్లో నలుగురు మృతి చెందారు, 80 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.
ఆందోళనకారుల డిమాండ్లు: లడఖ్‌కు ఆరో షెడ్యూల్ హోదా, రాష్ట్ర హోదా.
రక్షణ పరిధిలో భూమి, ఉద్యోగాలు, సంస్కృతి, పర్యావరణం, సహజ వనరులు ఉండాలని కుంద్రా చెప్పారు.
ముసాయిదాను అక్టోబర్ మొదటి వారంలో లడఖ్ సంస్థలతో జరిగే తదుపరి సమావేశంలో చర్చిస్తారు; కేంద్రంతో చివరి భేటీ సెప్టెంబర్ 9న ఢిల్లీలో జరిగింది.
ప్రతిపాదిత కేంద్రపాలిత ప్రాంత స్థాయి సంస్థకు ప్రత్యక్ష ఎన్నికలు జరపాలన్నది చర్చల్లో వచ్చిన కీలక సూచన అని కుంద్రా తెలిపారు.
LAB సభ్యుడు, కార్యకర్త సోనమ్ వాంగ్‌చుక్‌ను NSA కింద అరెస్టు చేసి జోధ్‌పూర్ జైలులో ఉంచారు; ఈ ఏడాది మార్చిలో కేంద్రం NSA నిర్బంధాన్ని ఉపసంహరించింది.
ఈ ఏడాది లడఖ్‌కు నాలుగు లక్షల పర్యాటకులు వచ్చారు; 2025 మొత్తంలో ఈ సంఖ్య 3.35 లక్షలు.

కాలక్రమం

2023 నుంచిలేహ్ అపెక్స్ బాడీ, కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ లడఖ్ స్వయంప్రతిపత్తిపై కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖతో చర్చలు ప్రారంభించాయి.
గత ఏడాది సెప్టెంబర్ 24లేహ్‌లో ఆరో షెడ్యూల్, రాష్ట్ర హోదా కోరిన ఆందోళనకారులపై ఆరోపిత కాల్పులు; నలుగురు మృతి, 80కి పైగా గాయాలు; చర్చల ప్రక్రియ నిలిచిపోయింది.
కాల్పుల తర్వాతసోనమ్ వాంగ్‌చుక్‌పై ఆందోళనకారులను ప్రేరేపించారన్న ఆరోపణ; అరెస్టు, NSA కింద అభియోగాలు, జోధ్‌పూర్ జైలులో నిర్బంధం.
ఈ ఏడాది మార్చివాంగ్‌చుక్‌పై NSA నిర్బంధాన్ని కేంద్రం ఉపసంహరించింది; విడుదల అనంతరం ఆయన చర్చల కోసం ఒత్తిడి తెచ్చారు.
సెప్టెంబర్ 9ఢిల్లీలో కేంద్రంతో చివరి సమావేశం; వాంగ్‌చుక్ హాజరయ్యారు.
మంగళవారం (సెప్టెంబర్ 24 వార్షికోత్సవానికి రెండు రోజుల ముందు)లేహ్‌లో ప్రధాన కార్యదర్శి ఆశిష్ కుంద్రా ఆర్టికల్ 371 కింద కొత్త చట్రాన్ని ప్రకటించారు.
అక్టోబర్ మొదటి వారంలడఖ్ సంస్థలతో తదుపరి సమావేశంలో ముసాయిదా చట్రంపై చర్చ.

ఎవరికి సంబంధం

లేహ్ అపెక్స్ బాడీ (LAB) — లడఖ్ స్వయంప్రతిపత్తి, ఆరో షెడ్యూల్ హోదా, రాష్ట్ర హోదా కోసం కేంద్రంతో చర్చలు జరుపుతున్న ప్రధాన సంస్థ.
కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (KDA) — 2023 నుంచి హోం మంత్రిత్వ శాఖతో చర్చల్లో భాగస్వామి; ప్రాంతీయ రక్షణలపై వాటా.
కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) — రక్షణల చట్రం, ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ సవరణ ప్రక్రియను నడిపించాల్సిన బాధ్యత.
లడఖ్ పరిపాలన – ప్రధాన కార్యదర్శి ఆశిష్ కుంద్రా — ముసాయిదా చట్రం రూపకల్పన, జిల్లా స్థాయి యంత్రాంగం బలోపేతం, పంచాయతీ ఎన్నికల ప్రగతి.
సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ / పౌర సమాజం — NSA నిర్బంధం ఉపసంహరణ తర్వాత చర్చల పునరుద్ధరణకు ఒత్తిడి; ఉద్యమ నాయకత్వం.
లడఖ్ ప్రజలు — భూమి, ఉద్యోగాలు, సంస్కృతి, పర్యావరణం, సహజ వనరుల రక్షణ; ప్రత్యక్ష ఎన్నికల ద్వారా ప్రాతినిధ్యం.
లడఖ్ డీజీపీ ఆనంద్ జైన్ / పోలీసు యంత్రాంగం — మాదక ద్రవ్యాల సమస్యపై అవగాహన కల్పించడంలో పౌర సమాజ సహకారం కోరుతున్నారు.

ఎందుకు ముఖ్యం

శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా మారిన లడఖ్‌లో భూమి, ఉద్యోగాలు, సంస్కృతి కోల్పోతామన్న భయాలు హింసాత్మక ఘటనకు దారితీశాయి; ఆ గాయం మొదటి వార్షికోత్సవం నాటికి ప్రభుత్వం రాజ్యాంగ పరిష్కారాన్ని ముందుకు తెచ్చింది. దేశంలో ఎక్కడా లేని విధమైన చట్రాన్ని ఆర్టికల్ 371 కింద రూపొందించడం, ఆరో షెడ్యూల్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రాంతీయ రక్షణలను కల్పించే కొత్త నమూనాగా మారవచ్చు. చట్రంపై ఏకాభిప్రాయం కుదిరాకే పార్లమెంటు రాజ్యాంగ సవరణను పరిశీలిస్తుందని చెప్పడం వల్ల చర్చల ఫలితమే ఈ ప్రక్రియ భవితవ్యాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

లడఖ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి ప్రత్యేక రాజ్యాంగ రక్షణల కొత్త చట్రం – ఆర్టికల్ 371 కింద ప్రతిపాదన.
లడఖ్ స్వయంప్రతిపత్తిపై కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖతో చర్చలు జరుపుతున్న రెండు ప్రధాన సంస్థలు: లేహ్ అపెక్స్ బాడీ (LAB), కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (KDA) – 2023 నుంచి.
లేహ్ ఆందోళనకారుల ప్రధాన డిమాండ్లు: ఆరో షెడ్యూల్ హోదా, రాష్ట్ర హోదా.
లడఖ్ ప్రధాన కార్యదర్శి: ఆశిష్ కుంద్రా; లడఖ్ డీజీపీ: ఆనంద్ జైన్.
సోనమ్ వాంగ్‌చుక్‌ను జాతీయ భద్రతా చట్టం (NSA) కింద నిర్బంధించారు; ఈ ఏడాది మార్చిలో నిర్బంధం ఉపసంహరణ.
పర్యాటకం: ఈ ఏడాది లడఖ్‌కు 4 లక్షల మంది; 2025 మొత్తంలో 3.35 లక్షల మంది.

మెయిన్స్ కోణం

2019 అనంతరం శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఉన్న లడఖ్‌లో భూమి, ఉద్యోగాలు, సంస్కృతి, పర్యావరణం, సహజ వనరులపై స్థానికుల హక్కులు కరిగిపోతాయన్న ఆందోళన ఆరో షెడ్యూల్ హోదా, రాష్ట్ర హోదా డిమాండ్లుగా మారింది; 2023 నుంచి LAB-KDA–MHA చర్చలు జరిగినా, గత ఏడాది సెప్టెంబర్ 24న లేహ్‌లో నలుగురు మృతి, 80కి పైగా గాయాలతో ప్రక్రియ నిలిచిపోయింది. ఇప్పుడు ప్రభుత్వం ఆరో షెడ్యూల్‌కు బదులు ఆర్టికల్ 371 కింద "దేశంలో ఎక్కడా లేని" ప్రత్యేక చట్రాన్ని ప్రతిపాదిస్తోంది – ఇందులో కేంద్రపాలిత ప్రాంత స్థాయి సంస్థకు ప్రత్యక్ష ఎన్నికలు కీలక సూచన, ఆ సంస్థ అధికారాలు-విధులకు ప్రత్యేక చట్టం అవసరమని, ఏకాభిప్రాయం తర్వాతే పార్లమెంటు రాజ్యాంగ సవరణను పరిశీలిస్తుందని ప్రధాన కార్యదర్శి చెప్పారు. ఇది చట్టబద్ధ రక్షణలు, ప్రజాస్వామ్య ప్రాతినిధ్యం, పర్యావరణ సున్నితత్వం (పర్యాటకుల సంఖ్య 3.35 లక్షల నుంచి 4 లక్షలకు పెరగడం) అనే మూడు సవాళ్లను ఏకకాలంలో ఎదుర్కోవాల్సిన అవసరాన్ని చూపుతుంది. ముందుకు వెళ్లే మార్గం: అక్టోబర్ మొదటి వారం సమావేశంలో ముసాయిదాపై పారదర్శక సంప్రదింపులు, లేహ్-కార్గిల్ రెండు ప్రాంతాల ఏకాభిప్రాయం, పంచాయతీ ఎన్నికలు-జిల్లా యంత్రాంగం బలోపేతం ద్వారా విశ్వాస పునర్నిర్మాణం, మాదక ద్రవ్యాల వంటి సామాజిక సమస్యలపై పౌర సమాజ భాగస్వామ్యం.

కీలక పదాలు

ఆర్టికల్ 371: కొన్ని ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు కల్పించే రాజ్యాంగ నిబంధన; లడఖ్‌కు ప్రత్యేక రక్షణ చట్రాన్ని ఇదే కింద రూపొందిస్తున్నారని ప్రధాన కార్యదర్శి చెప్పారు.
ఆరో షెడ్యూల్ హోదా: గిరిజన ప్రాంతాలకు స్వయంప్రతిపత్తి కల్పించే రాజ్యాంగ ఏర్పాటు; లేహ్ ఆందోళనకారుల ప్రధాన డిమాండ్.
లేహ్ అపెక్స్ బాడీ (LAB): లేహ్‌లోని సంస్థల ఉమ్మడి వేదిక; లడఖ్ స్వయంప్రతిపత్తిపై కేంద్ర హోం శాఖతో చర్చలు జరుపుతోంది.
కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (KDA): కార్గిల్ ఆధారిత సంస్థల కూటమి; 2023 నుంచి MHAతో చర్చల్లో LABతో కలిసి పాల్గొంటోంది.
జాతీయ భద్రతా చట్టం (NSA): నివారణ నిర్బంధానికి అనుమతించే చట్టం; ఇదే కింద సోనమ్ వాంగ్‌చుక్‌ను జోధ్‌పూర్ జైలులో ఉంచారు, మార్చిలో నిర్బంధం ఉపసంహరించారు.
ప్రతిపాదిత కేంద్రపాలిత ప్రాంత స్థాయి సంస్థ: ప్రత్యక్ష ఎన్నికల ద్వారా ఏర్పడాల్సిన సంస్థ; దీని అధికారాలు, విధులకు ప్రత్యేక చట్టం అవసరం.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు రాజ్యాంగ రక్షణలు కల్పించే మార్గాల్లో ఆరో షెడ్యూల్ హోదా, ఆర్టికల్ 371 కింద ప్రత్యేక చట్రం – ఈ రెండింటి మధ్య తేడాలను లడఖ్ ఉదాహరణతో చర్చించండి.
శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో ప్రజాస్వామ్య ప్రాతినిధ్య లోటు ఆందోళనలకు దారితీస్తుందా? లడఖ్ పరిణామాల నేపథ్యంలో విశ్లేషించండి.
పర్యావరణ సున్నితమైన హిమాలయ ప్రాంతాల్లో పెరుగుతున్న పర్యాటకం, స్థానికుల భూమి-ఉద్యోగ హక్కుల రక్షణ మధ్య సమతుల్యతను ఎలా సాధించవచ్చు?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తహరిసింగ్, షేక్ అబ్దుల్లా జయంతి సెలవులపై జమ్మూ కశ్మీర్ అసెంబ్లీలో వాదోపవాదాలు →

← అన్ని వార్తలు