గాలి నిధుల్లో రూ.573.88 కోట్లు ఖర్చు; ముంబై ర్యాంకు క్షీణత

15వ ఆర్థిక సంఘం వాయు నాణ్యత గ్రాంటు కింద అందిన రూ.620.11 కోట్లలో బీఎంసీ రూ.573.88 కోట్లు (92.54 శాతం) ఖర్చు చేసింది. ఇందులో రూ.493.37 కోట్లు (79.56 శాతం) బెస్ట్ సంస్థకు విద్యుత్ బస్సుల కొనుగోలుకు కేటాయించారు. అయితే బెస్ట్ బస్సుల సంఖ్య 2021-22లో 3,546 నుంచి 2026-27లో 2,532కు తగ్గింది; ఆర్డర్ చేసిన 2,100 బస్సుల్లో సగం ఇంకా అందలేదు. 2026 జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు సర్వేలో 48 నగరాల్లో ముంబై 28వ స్థానంలో నిలిచింది; 2025లో 25వ స్థానం.

Indian Express — Cities ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 24 సెప్టెం, 2026 1:25 PM IST

మూలం

Indian Express — Cities · అసలు వార్త చదవండి ↗

#air pollution#bmc#best buses#electric buses#finance commission grant

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

BMC has spent Rs 573.88 crore, 92.54% of the Rs 620.11 crore received under the 15th Finance Commission air-quality grant. — Figure appears in source, attributed to documents obtained under the RTI Act by The Indian Express.
Rs 493.37 crore (79.56%) was allocated to BEST for electric buses under a wet lease arrangement. — Figure appears in source and is internally consistent with the stated grant total.
Mumbai ranked 28th among 48 cities in the 2026 national clean air survey, down from 25th in 2025. — Figure appears in source; survey findings said to have been announced earlier this month, no ranking agency named.
BEST fleet fell from 3,546 buses in 2021-22 to 2,532 in 2026-27; about half of 2,100 ordered e-buses undelivered. — Attributed to source data and BEST officials; the 29% decline is consistent with the two fleet figures.
No rule mandates a fixed share of the grant be spent on electric vehicles. — Attributed to an unnamed senior bureaucrat in the Union environment ministry.

Indian Express — Cities ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ఇది కేవలం పర్యావరణ కథ కాదు — బీఎంసీ పాలనపై రాజకీయ జవాబుదారీతనం ప్రశ్న. కేంద్ర నిధుల్లో 92 శాతం ఖర్చు చేసినా ముంబై స్వచ్ఛ వాయు ర్యాంకు 2023లో 10వ స్థానం నుంచి 2026లో 28వ స్థానానికి పడిపోయిందన్న అంకె, ఎన్నికల ప్రచారంలో "డబ్బు ఖర్చైంది, ఫలితం లేదు" అనే సులభమైన ఆరోపణగా మారగల సామర్థ్యం కలిగి ఉంది. అదే సమయంలో పరిపాలన వర్గం చెప్పే వాదన — పెద్ద మౌలిక వసతుల నిర్మాణ దశలో దుమ్ము పెరిగింది, వాహన కాలుష్యంపై దృష్టి పెట్టాం — రాజకీయంగా బలహీనమైనది కాదు, కానీ బస్సుల సంఖ్య తగ్గడం ఆ వాదనను దెబ్బతీస్తుంది.

ఎన్నికైన కార్పొరేటర్లు లేకుండా పరిపాలకుల ఆధ్వర్యంలో నడుస్తున్న బీఎంసీలో ఈ నిధుల వినియోగంపై బాధ్యత ఎవరిదన్న ప్రశ్న నేరుగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వైపు మళ్లుతుంది.
గ్రాంటులో 79.56 శాతం విద్యుత్ బస్సులకు కేటాయించడం — అదీ బీఎంసీ స్వయంగా గుర్తించిన ప్రధాన కాలుష్య కారకాలు నిర్మాణ దుమ్ము, రోడ్డు దుమ్ము, చెత్త దహనం అయినప్పటికీ — ప్రాధాన్యతల ఎంపికపై విపక్షాలకు స్పష్టమైన ఆయుధం ఇస్తుంది.
"ఈవీలకే ఇంత శాతం ఖర్చు చేయాలన్న నియమం లేదు" అని కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ అధికారి చెప్పడం, కేంద్రం-రాష్ట్రం మధ్య బాధ్యతను ఒకరిపై ఒకరు నెట్టే రాజకీయ చిత్రాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది.
2,100 బస్సుల్లో సగం ఇంకా అందకపోవడం, ఫ్లీట్ 3,546 నుంచి 2,532కు తగ్గడం — బెస్ట్‌ను ఆశ్రయించే సాధారణ ప్రయాణికుల దైనందిన అనుభవంతో ముడిపడిన అంశం కావడంతో ఇది కాలుష్య చర్చ కంటే ఎక్కువ ఓట్ల ప్రభావం చూపగలదు.
పరిశోధన, హాట్‌స్పాట్ గుర్తింపుపై చాలా తక్కువ మొత్తం ఖర్చు కావడం — శాస్త్రవేత్త అభిప్రాయంతో కలిపి — "కనిపించే కొనుగోళ్లకే ప్రాధాన్యం" అనే విమర్శకు ఆధారమవుతుంది.

గమనించాల్సినవి — బీఎంసీ ఎన్నికల నేపథ్యంలో విపక్షాలు ఈ ర్యాంకు క్షీణతను, బెస్ట్ ఫ్లీట్ తగ్గుదలను ఎంతగా ప్రచార అంశంగా మలుస్తాయో, మిగిలిన రూ.46.23 కోట్ల వినియోగంపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం-కేంద్ర శాఖ మధ్య ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు బయటకు వస్తాయో గమనించాలి.

నిధుల ఖర్చు విధానమే ర్యాంకు క్షీణతకు కారణమని ఈ కథనం నిరూపించదు; బస్సుల సరఫరా ఆలస్యానికి ఎవరు బాధ్యులు, ఎవరిపై రాజకీయ ఒత్తిడి పడుతుందనే విషయం కూడా ఇందులో స్థిరపడలేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 9 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

15వ ఆర్థిక సంఘం (ఎఫ్ఎఫ్‌సీ) వాయు నాణ్యత నిర్వహణ గ్రాంటును కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖలోని వ్యయ విభాగం (డీఓఈ), కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఎంఓఈఎఫ్‌సీసీ) సిఫారసుల ఆధారంగా రాష్ట్రాల్లోని పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు ఇస్తుంది. బృహన్ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (బీఎంసీ) 2020-21 నుంచి 2022-23 మధ్య రూ.620.11 కోట్లు అందుకుని, దానిలో సింహభాగాన్ని బెస్ట్ సంస్థకు విద్యుత్ బస్సుల కొనుగోలు కోసం కేటాయించింది. అయితే ముంబై స్వచ్ఛ వాయు ర్యాంకు మళ్లీ దిగజారడం, బెస్ట్ బస్సుల సంఖ్య తగ్గడం ఈ ఖర్చు తీరుపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి. సమాచార హక్కు చట్టం కింద పొందిన పత్రాల ద్వారా ఈ గణాంకాలు బయటకు వచ్చాయి.

ముఖ్యాంశాలు

15వ ఆర్థిక సంఘం వాయు నాణ్యత గ్రాంటు కింద బీఎంసీకి 2020-21 నుంచి 2022-23 మధ్య రూ.620.11 కోట్లు అందాయి.
ఈ ఏడాది జనవరి నాటికి బీఎంసీ రూ.573.88 కోట్లు (92.54 శాతం) ఖర్చు చేసింది; రూ.46.23 కోట్లు మిగిలి ఉంది.
గ్రాంటులో రూ.493.37 కోట్లు (79.56 శాతం) వెట్ లీజు పద్ధతిలో విద్యుత్ బస్సుల కొనుగోలుకు బెస్ట్‌కు కేటాయించారు.
మిగిలిన నిధుల్లో వ్యర్థాల శుద్ధి ప్లాంటుకు రూ.21.47 కోట్లు, హరిత ప్రదేశాలకు రూ.9.27 కోట్లు, శ్మశానాల్లో పీఎన్‌జీ లైన్లకు రూ.8.47 కోట్లు కేటాయించారు.
పరిశోధనకు ఐఐటీ బాంబేకు రూ.50 లక్షలు కేటాయించి, కాలుష్య హాట్‌స్పాట్ల గుర్తింపుపై రూ.36 లక్షలు మాత్రమే ఖర్చు చేశారు.
బెస్ట్ బస్సుల సంఖ్య 2021-22లో 3,546 నుంచి 2026-27లో 2,532కు తగ్గింది — సుమారు 29 శాతం క్షీణత.
2022 మార్చిలో బెస్ట్ 2,100 విద్యుత్ బస్సులకు టెండరు ఇచ్చింది; డెలివరీ 2023 ఆగస్టు నాటికి పూర్తవాలి, కానీ సగం ఇంకా అందలేదు.
2026 జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు సర్వేలో 48 ప్రధాన మహానగరాల్లో ముంబై 28వ స్థానం; 2025లో 25, 2024లో 28, 2023లో 10వ స్థానం.

కాలక్రమం

2020-21 నుంచి 2022-2315వ ఆర్థిక సంఘం వాయు నాణ్యత గ్రాంటు కింద బీఎంసీకి రూ.620.11 కోట్లు అందాయి.
2021-22బెస్ట్ బస్సుల సంఖ్య 3,546గా ఉంది.
2022 మార్చిబెస్ట్ 2,100 విద్యుత్ బస్సులకు టెండరు మంజూరు చేసింది.
2023 ఆగస్టుబస్సుల డెలివరీ పూర్తి కావాల్సిన గడువు (పూర్తి కాలేదు).
2023స్వచ్ఛ వాయు సర్వేలో ముంబై 10వ స్థానం.
2024ముంబై 28వ స్థానం; నిధుల వినియోగంపై ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ మొదటి కథనం.
2025ముంబై ర్యాంకు 25వ స్థానం.
ఈ ఏడాది జనవరిరూ.573.88 కోట్లు వినియోగించినట్లు లెక్కలు.
ఈ నెల ఆరంభం2026 జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు సర్వే ఫలితాలు ప్రకటన — ముంబై 28వ స్థానం.

ఎవరికి సంబంధం

బృహన్ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (బీఎంసీ) — గ్రాంటు నిధుల వినియోగం, ముంబై వాయు కాలుష్య తగ్గింపు బాధ్యత; ప్రాధాన్యతల ఎంపికపై విమర్శలు.
బెస్ట్ రవాణా సంస్థ — రూ.493.37 కోట్లతో వెట్ లీజు విద్యుత్ బస్సుల సమీకరణ; బస్సుల సంఖ్య తగ్గి, ఆర్డర్ సగం అందలేదు.
కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ — గ్రాంటు సిఫారసులు, నిధుల వినియోగంపై రాష్ట్రంతో ఫాలో-అప్; ఈవీలకే ఖర్చు చేయాలన్న నియమం లేదని స్పష్టీకరణ.
కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ వ్యయ విభాగం (డీఓఈ) — పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు వాయు నాణ్యత గ్రాంటు కేటాయింపు.
ముంబై నగర ప్రజలు / బస్సు ప్రయాణికులు — క్షీణిస్తున్న వాయు నాణ్యత, తగ్గుతున్న ప్రజా రవాణా బస్సుల లభ్యత.
శాస్త్రవేత్త డా. గుఫ్రాన్ బేగ్, ఐఐటీ బాంబే — స్థానిక హాట్‌స్పాట్ల గుర్తింపు, పరిశోధన-డిజైన్‌కు ఎక్కువ నిధులు కావాలన్న వాదన.

ఎందుకు ముఖ్యం

వాయు నాణ్యత మెరుగుదల కోసం ఇచ్చిన నిధులు దాదాపు 92.54 శాతం ఖర్చయినా ముంబై ర్యాంకు దిగజారడం, ఖర్చు పరిమాణం కాకుండా ఖర్చు నాణ్యత, ప్రాధాన్యతల ఎంపిక కీలకమని చూపుతుంది. బీఎంసీ స్వయంగా రూపొందించిన ముంబై వాయు కాలుష్య నివారణ ప్రణాళిక నిర్మాణ-కూల్చివేత ధూళి, రహదారి ధూళి, ఘన వ్యర్థాల బహిరంగ దహనాన్ని ప్రధాన కారణాలుగా గుర్తించినా, 80 శాతం నిధులు విద్యుత్ బస్సులకు మళ్లాయి. ఇది పట్టణ స్థానిక సంస్థల నిధుల వినియోగ సామర్థ్యం, జవాబుదారీతనంపై విస్తృత ప్రశ్న.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

15వ ఆర్థిక సంఘం వాయు నాణ్యత గ్రాంటును కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ వ్యయ విభాగం (డీఓఈ) పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు ఇస్తుంది; ఎంఓఈఎఫ్‌సీసీ సిఫారసుల ఆధారంగా విడుదల.
బీఎంసీకి అందిన మొత్తం రూ.620.11 కోట్లు; ఖర్చు రూ.573.88 కోట్లు (92.54%); మిగులు రూ.46.23 కోట్లు.
బెస్ట్‌కు విద్యుత్ బస్సులకు కేటాయింపు రూ.493.37 కోట్లు (79.56%) — వెట్ లీజు విధానం.
2026 జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు సర్వే: 48 మహానగరాల్లో ముంబై 28వ స్థానం (2025లో 25, 2024లో 28, 2023లో 10).
ముంబై వాయు కాలుష్య నివారణ ప్రణాళిక ప్రకారం టాప్-3 కారణాలు: నిర్మాణ-కూల్చివేత ధూళి, రహదారి ధూళి, ఘన వ్యర్థాల బహిరంగ దహనం.
ఈ గణాంకాలు సమాచార హక్కు చట్టం (ఆర్‌టీఐ) కింద పొందిన పత్రాల ఆధారంగా బయటపడ్డాయి.

మెయిన్స్ కోణం

ముంబై కేసు, పర్యావరణ నిధుల 'వినియోగ శాతం'ను విజయ సూచికగా చూడటంలోని లోపాన్ని బయటపెడుతుంది: బీఎంసీ 15వ ఆర్థిక సంఘం గ్రాంటులో 92.54 శాతం ఖర్చు చేసినా, 2026 సర్వేలో నగర ర్యాంకు 25 నుంచి 28కి దిగజారింది. కారణాలు రెండు స్థాయిల్లో ఉన్నాయి — ఒకటి, కేటాయింపు ప్రాధాన్యత: సొంత ముంబై వాయు కాలుష్య నివారణ ప్రణాళికే నిర్మాణ-కూల్చివేత ధూళి, రహదారి ధూళి, వ్యర్థాల దహనాన్ని ప్రధాన మూలాలుగా చూపినా, 79.56 శాతం నిధులు విద్యుత్ బస్సులకు వెళ్లాయి, పరిశోధన-హాట్‌స్పాట్ గుర్తింపుకు కొన్ని లక్షలు మాత్రమే. రెండు, అమలు లోపం: 2022 మార్చిలో ఆర్డర్ చేసిన 2,100 బస్సుల్లో సగం ఇంకా అందలేదు, బెస్ట్ ఫ్లీట్ 3,546 నుంచి 2,532కు (సుమారు 29%) తగ్గింది — అంటే డబ్బు ఖర్చైనా ప్రజా రవాణా సామర్థ్యం పెరగలేదు. బీఎంసీ అధికారి నవీ ముంబై విమానాశ్రయం, కోస్టల్ రోడ్ వంటి నిర్మాణ పనుల ధూళిని కారణంగా చూపుతూ వాహన ఉద్గారాల తగ్గింపు ప్రాధాన్యమని చెబుతుండగా, ఈవీలకే ఖర్చు చేయాలన్న నియమం లేదని కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ అధికారి స్పష్టం చేశారు. ముందుకు వెళ్లే మార్గం: మూల-ఆధారిత (source apportionment) ప్రాధాన్యీకరణ, స్థానిక హాట్‌స్పాట్ల గుర్తింపు, పరిశోధన-డిజైన్‌కు ఎక్కువ కేటాయింపు, ధూళి నియంత్రణ చర్యలు, డెలివరీ ఒప్పందాలపై జవాబుదారీతనం, ఫలిత-ఆధారిత పర్యవేక్షణ.

కీలక పదాలు

15వ ఆర్థిక సంఘం వాయు నాణ్యత గ్రాంటు (ఎఫ్ఎఫ్‌సీ గ్రాంటు): వాయు నాణ్యత నిర్వహణ మెరుగుదల కోసం కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ వ్యయ విభాగం రాష్ట్రాల పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు ఇచ్చే నిధి.
బీఎంసీ: బృహన్ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ — ముంబై పట్టణ స్థానిక సంస్థ, ఈ గ్రాంటు గ్రహీత.
బెస్ట్: ముంబై బస్సు రవాణా సంస్థ; గ్రాంటులో రూ.493.37 కోట్లతో విద్యుత్ బస్సులు సమీకరించే బాధ్యత.
వెట్ లీజు: బస్సులను సొంతంగా కొనకుండా, ఆపరేటరే వాహనం, నిర్వహణ, డ్రైవర్‌తో సహా అందించే లీజు పద్ధతి.
జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు సర్వే: 48 ప్రధాన మహానగరాలకు స్వచ్ఛ వాయు పనితీరు ఆధారంగా ర్యాంకులు ఇచ్చే జాతీయ సర్వే; ముంబై 2026లో 28వ స్థానం.
ముంబై వాయు కాలుష్య నివారణ ప్రణాళిక: బీఎంసీ ప్రణాళిక; నిర్మాణ-కూల్చివేత ధూళి, రహదారి ధూళి, ఘన వ్యర్థాల బహిరంగ దహనాన్ని ప్రధాన కాలుష్య కారకాలుగా గుర్తించింది.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

వాయు నాణ్యత గ్రాంటు నిధుల అధిక వినియోగ శాతం ఉన్నప్పటికీ నగరాల వాయు నాణ్యత మెరుగుపడకపోవడానికి కారణాలను ముంబై ఉదాహరణతో విశ్లేషించండి.
పట్టణ వాయు కాలుష్య నివారణలో విద్యుత్ బస్సుల సమీకరణకు వ్యతిరేకంగా ధూళి నియంత్రణ, మూల గుర్తింపు పరిశోధనకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలా? చర్చించండి.
15వ ఆర్థిక సంఘం గ్రాంట్ల వినియోగంలో పట్టణ స్థానిక సంస్థల జవాబుదారీతనాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఎలాంటి యంత్రాంగాలు అవసరం?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తకరువు సహాయం: 50 శాతం నిధులు వెంటనే విడుదల చేయాలని శివకుమార్ విజ్ఞప్తి →

← అన్ని వార్తలు