ఈసీ నియామక చట్టంపై వివాదం; సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనాల్లో భిన్నాభిప్రాయం

ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతపై ప్రతిపక్షాలు తాజాగా ప్రశ్నలు లేవనెత్తాయి. 2023 చట్టం ప్రకారం సీఈసీ, ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపిక కమిటీలో సీజేఐ స్థానంలో ప్రధాని నామినేట్ చేసే కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రిని చేర్చారు. ఈ బిల్లు 2023 డిసెంబర్ 12న రాజ్యసభలో, 21న లోక్‌సభలో మూజువాణి ఓటుతో ఆమోదం పొందింది. అప్పటికి 100 లోక్‌సభ ఎంపీలు సస్పెన్షన్‌లో ఉన్నారు. చట్టంపై సవాలును విస్తృత ధర్మాసనానికి పంపే విషయంలో జస్టిస్ దీపాంకర్ దత్తా, జస్టిస్ సతీష్ చంద్ర శర్మ భిన్నాభిప్రాయం వ్యక్తం చేసి, అంశాన్ని సీజేఐకి పంపారు.

News18 — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 24 సెప్టెం, 2026 1:00 PM IST

మూలం

News18 — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#election commission#cec appointment#supreme court#parliament#opposition

డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Election Commissioners Sukhbir Singh Sandhu and Vivek Joshi recorded objections at least 14 times over 10 months. — Attributed in source to an Indian Express report; not independently confirmed in the text and rejected by the Election Commission.
The 2023 Act created a three-member selection panel of the PM, Leader of Opposition in Lok Sabha and a Union Cabinet minister nominated by the PM, replacing the CJI. — Figure and composition appear in the source with reference to the named Act; internally consistent.
The Bill was passed by voice vote in the Rajya Sabha on December 12, 2023, and in the Lok Sabha on December 21, 2023 after about 1 hour 40 minutes of discussion. — Dates and duration appear in the source and are internally consistent.
146 MPs across both Houses were suspended during the Winter Session; 100 Lok Sabha MPs stood suspended on the day of passage, when the Opposition had 142 Lok Sabha MPs. — Figures appear in the source; no originating document cited.
Justices Dipankar Datta and Satish Chandra Sharma differed on referring the challenge to a Constitution Bench and sent the matter to the CJI. — Attributed to court proceedings described in the source; no order copy cited.

News18 — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ఇది చట్టపరమైన వివాదంలా కనిపిస్తున్నా, దీని కేంద్రబిందువు రాజకీయ విశ్వసనీయత పోరాటం. ఎన్నికల సంఘం నియామక కమిటీలో మూడింట రెండు స్థానాలు కార్యనిర్వాహక వర్గానికి చెందడం అనే అంశం ప్రతిపక్షాలకు 'ఈసీ స్వతంత్రత'ను ప్రశ్నించే శాశ్వత ఆయుధాన్ని ఇచ్చింది; మరోవైపు 2023 డిసెంబర్‌లో లోక్‌సభలో ప్రతిపక్షాల నిశ్శబ్దం ప్రభుత్వానికి సమాన బలమైన ప్రతివాదాన్ని ఇస్తోంది. సుప్రీంకోర్టు ద్విసభ్య ధర్మాసనంలోనే భిన్నాభిప్రాయం రావడంతో ఈ అంశం ఇప్పుడు సీజేఐ చేతిలోకి వెళ్లింది — అంటే రాజకీయ చర్చ ఇంకా చాలా కాలం సాగుతుంది.

ప్రతిపక్షాల వ్యూహం: వ్యక్తిగత ఫలితాలపై కాకుండా, నియామక ప్రక్రియపైనే ప్రశ్నలు కేంద్రీకరించడం ద్వారా దీర్ఘకాలిక సంస్థాగత విమర్శను నిర్మించుకోవడం.
ప్రభుత్వ ప్రతివాదం: బిల్లు రాజ్యసభలో చర్చకు వచ్చినప్పుడు ప్రతిపక్షం వాకౌట్ చేసింది, లోక్‌సభలో ఏఐఎంఐఎం నుంచి ఓవైసీ మాత్రమే వ్యతిరేకంగా మాట్లాడారు — ఇది 'ఇప్పుడే గుర్తొచ్చిందా' అనే రాజకీయ దాడికి వీలు కల్పిస్తుంది.
100 మంది లోక్‌సభ ఎంపీలు సస్పెన్షన్‌లో ఉన్న సమయంలో మూజువాణి ఓటుతో చట్టం ఆమోదం పొందడం, ప్రతిపక్షాలకు 'ప్రక్రియ లోపభూయిష్టం' అనే నైతిక వాదనను ఇస్తోంది.
జస్టిస్ దత్తా లేవనెత్తిన 'ప్రతిపక్ష నేత పాత్ర అలంకారప్రాయం' అనే పరిశీలన ప్రతిపక్ష రాజకీయ కథనానికి బలం చేకూర్చేది; జస్టిస్ శర్మ 'ఈ ప్రశ్న ఇంతవరకు తేలలేదు' అనే వైఖరి ప్రభుత్వ వాదనకు ఊతం.
సీఈసీపై అభిశంసన డిమాండ్లు, ఈసీ అంతర్గత భిన్నాభిప్రాయాల కథనాలు కలిసి — 2029 వరకు ప్రతి ఎన్నికల ఫలితంపై 'సంస్థాగత విశ్వసనీయత' అనే వివాదం నీడ పడే ప్రమాదం ఉంది.

గమనించాల్సినవి — సీజేఐ ఈ అంశాన్ని రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి పంపుతారా, ఎప్పటికి విచారణ చేపడతారా — అదే ఈ వివాదం ఎన్నికల ప్రచార అంశంగా మారుతుందా లేదా న్యాయస్థానంలోనే పరిమితమవుతుందా అని నిర్ణయిస్తుంది.

ఈ కథనం చట్టం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని నిరూపించడం లేదు, ఈసీ నిర్ణయాలు ప్రభావితమయ్యాయని కూడా స్థాపించడం లేదు; ఈసీ ఆ ఆరోపణలను తిరస్కరించింది, న్యాయపరమైన తీర్పు ఇంకా రాలేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 6 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

ఎన్నికల సంఘం (ఈసీ) స్వతంత్రతపై, అలాగే ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (సీఈసీ), ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామక విధానంపై ప్రతిపక్షాలు తాజాగా విమర్శలు లేవనెత్తాయి. ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి పూర్తి కమిషన్ పేరిట తీసుకున్న నిర్ణయాలపై అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారన్న ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కథనం తర్వాత వివాదం ముదిరింది; ఈసీ ఆ కథనాన్ని తిరస్కరించింది. ఈ వివాదం మూలాలు 2023 డిసెంబర్‌లో పార్లమెంటు ఆమోదించిన నియామక చట్టంలో ఉన్నాయి — అందులో ఎంపిక కమిటీలో సీజేఐ స్థానంలో ప్రధాని నామినేట్ చేసే కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రిని చేర్చారు. ఈ చట్టంపై రాజ్యాంగ సవాలు ఇప్పుడు సుప్రీంకోర్టులో ఉంది.

ముఖ్యాంశాలు

2023 చట్టం ప్రకారం ఎంపిక కమిటీ ముగ్గురు సభ్యులతో ఉంటుంది: ప్రధాని, లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నేత, ప్రధాని నామినేట్ చేసే కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రి; నియామకాలను రాష్ట్రపతి అధికారికంగా చేస్తారు.
ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కథనం ప్రకారం ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి 10 నెలల్లో కనీసం 14 సార్లు అధికారికంగా అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు; కొన్ని చర్యలను 'అనధికార, చట్టవిరుద్ధం' అని పేర్కొన్నారు.
బిల్లు 2023 డిసెంబర్ 12న రాజ్యసభలో మూజువాణి ఓటుతో ఆమోదం పొందింది; ప్రతిపక్షాలు వాకౌట్ చేశాయి. చర్చను కాంగ్రెస్ ఎంపీ రణదీప్ సింగ్ సుర్జేవాలా ప్రారంభించారు.
లోక్‌సభ తొమ్మిది రోజుల తర్వాత, 2023 డిసెంబర్ 21న, సుమారు 1 గంట 40 నిమిషాల చర్చ తర్వాత మూజువాణి ఓటుతో ఆమోదించింది.
డిసెంబర్ 19 నాటికి ఉభయ సభల్లో 141 ఎంపీలు సస్పెండ్ అయ్యారు; డిసెంబర్ 21న మరో మూడు కాంగ్రెస్ ఎంపీల సస్పెన్షన్‌తో లోక్‌సభలో సస్పెండ్ అయిన ఎంపీల సంఖ్య 100కి చేరింది; శీతాకాల సమావేశాల్లో మొత్తం 146 ఎంపీలు సస్పెండ్ అయ్యారు. అప్పట్లో లోక్‌సభలో ప్రతిపక్షాలకు 142 ఎంపీలు ఉన్నారు.
లోక్‌సభ చర్చలో 12 ఎంపీలు పాల్గొన్నారు — ఎక్కువ మంది బీజేపీ, ఎన్‌డీఏ నుంచి; బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా మాట్లాడిన ఏకైక ప్రతిపక్ష ఎంపీ ఏఐఎంఐఎం నేత అసదుద్దీన్ ఒవైసీ.
రాహుల్ గాంధీ సస్పెండ్ అయిన 100 మంది ప్రతిపక్ష లోక్‌సభ ఎంపీల్లో లేరు, అయినా లోక్‌సభ చర్చలో మాట్లాడలేదు.
అనూప్ బరన్‌వాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం 2023 మార్చిలో — పార్లమెంటు చట్టం చేసే వరకు — ప్రధాని, ప్రతిపక్ష నేత, సీజేఐ కమిటీ సిఫారసుపై నియామకాలు జరగాలని ఆదేశించింది.

కాలక్రమం

2023 మార్చిఅనూప్ బరన్‌వాల్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు — పార్లమెంటు చట్టం చేసే వరకు ప్రధాని, ప్రతిపక్ష నేత, సీజేఐ కమిటీ సిఫారసుపై ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకాలు జరగాలని ఆదేశం.
2023 డిసెంబర్ 12ప్రతిపక్షాల వాకౌట్ మధ్య రాజ్యసభలో బిల్లు మూజువాణి ఓటుతో ఆమోదం.
2023 డిసెంబర్ 13లోక్‌సభ చాంబర్‌లోకి ఇద్దరు చొరబాటుదారులు ప్రవేశించి పొగ డబ్బాలు వదిలిన భద్రతా వైఫల్యం.
2023 డిసెంబర్ 19ఉభయ సభల్లో 141 ఎంపీల సస్పెన్షన్.
2023 డిసెంబర్ 21మరో మూడు కాంగ్రెస్ ఎంపీల సస్పెన్షన్ (లోక్‌సభలో మొత్తం 100); అదే రోజు లోక్‌సభలో బిల్లు ఆమోదం.
బుధవారం (తాజాగా)జస్టిస్ దీపాంకర్ దత్తా, జస్టిస్ సతీష్ చంద్ర శర్మల ద్విసభ్య ధర్మాసనం రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి పంపే అంశంపై భిన్నాభిప్రాయం వ్యక్తం చేసి, విషయాన్ని సీజేఐకి పంపింది.

ఎవరికి సంబంధం

ఎన్నికల సంఘం (ఈసీ) / సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ — సంస్థాగత విశ్వసనీయత, స్వతంత్రత; పూర్తి కమిషన్ నిర్ణయ ప్రక్రియపై ఆరోపణలను ఈసీ తిరస్కరించింది.
ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — పూర్తి కమిషన్ పేరిట తమకు తెలియకుండా నిర్ణయాలు తీసుకున్నారని అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారని కథనం.
కేంద్ర ప్రభుత్వం / కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ — ఎంపిక కమిటీలో ముగ్గురిలో ఇద్దరు (ప్రధాని, ఆయన నామినీ) కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ నుంచే ఉండటం; 2023 చట్టాన్ని సమర్థించాల్సి ఉంది.
ప్రతిపక్ష పార్టీలు / రాహుల్ గాంధీ, రణదీప్ సుర్జేవాలా, అసదుద్దీన్ ఒవైసీ — ఎన్నికల ప్రక్రియ బలహీనపడుతోందన్న ఆరోపణ; సుప్రీంకోర్టు జోక్యం కోరడం; అయితే లోక్‌సభ చర్చలో ప్రతిపక్ష భాగస్వామ్యం పరిమితం.
సుప్రీంకోర్టు / సీజేఐ — 2023 చట్టం రాజ్యాంగ బద్ధతను, విస్తృత ధర్మాసనానికి పంపాలా వద్దా అనే అంశాన్ని నిర్ణయించాల్సి ఉంది.
లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నేత — కమిటీలో ఉన్న ఏకైక ప్రతిపక్ష గొంతు; జస్టిస్ దత్తా అభిప్రాయం ప్రకారం ఆ పాత్ర 'ఎక్కువగా అలంకారికం' కావచ్చు.

ఎందుకు ముఖ్యం

ఎన్నికల సంఘం నియామక విధానం ఎన్నికల నిర్వహణపై ప్రజల విశ్వాసానికి నేరుగా ముడిపడి ఉంటుంది — స్వతంత్రంగా ఉండటం సరిపోదు, స్వతంత్రంగా కనిపించాలన్న ప్రశ్నను జస్టిస్ దత్తా లేవనెత్తారు. ఎంపిక కమిటీలో ముగ్గురిలో ఇద్దరు కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ నుంచే ఉంటే, రాజ్యాంగ సంస్థపై కార్యనిర్వాహక ఆధిపత్యం ఏర్పడుతుందా అన్నది ఇప్పుడు సుప్రీంకోర్టు ముందున్న ప్రధాన అంశం. అదే సమయంలో, మాస్ సస్పెన్షన్‌ల నడుమ మూజువాణి ఓటుతో చట్టం ఆమోదం పొందిన తీరు పార్లమెంటరీ పరిశీలన నాణ్యతపైనా ప్రశ్నలు రేపుతోంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

ది చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ అండ్ అదర్ ఎలక్షన్ కమిషనర్స్ (అపాయింట్‌మెంట్, కండిషన్స్ ఆఫ్ సర్వీస్ అండ్ టర్మ్ ఆఫ్ ఆఫీస్) యాక్ట్, 2023 — ముగ్గురు సభ్యుల ఎంపిక కమిటీ.
కమిటీ: ప్రధాని + లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నేత + ప్రధాని నామినేట్ చేసే కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రి; నియామకం రాష్ట్రపతి ద్వారా.
అనూప్ బరన్‌వాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2023 మార్చి) — ఐదుగురు సభ్యుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం; పార్లమెంటు చట్టం చేసే వరకు సీజేఐ కమిటీలో సభ్యుడు.
బిల్లు ఆమోదం: రాజ్యసభ 2023 డిసెంబర్ 12, లోక్‌సభ 2023 డిసెంబర్ 21 — రెండూ మూజువాణి ఓటుతో.
2023 శీతాకాల సమావేశాల్లో ఉభయ సభల్లో 146 ఎంపీల సస్పెన్షన్; 2023 డిసెంబర్ 13న లోక్‌సభ భద్రతా వైఫల్యం.
తాజా కేసు: జస్టిస్ దీపాంకర్ దత్తా, జస్టిస్ సతీష్ చంద్ర శర్మల భిన్నాభిప్రాయం; అంశం సీజేఐ పరిశీలనకు.

మెయిన్స్ కోణం

ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రత అంశం రెండు పొరలుగా ఉంది — నియామక ప్రక్రియ నిర్మాణం, కమిషన్ అంతర్గత నిర్ణయ ప్రక్రియ. 2023 చట్టం ఎంపిక కమిటీలో సీజేఐ స్థానంలో ప్రధాని నామినేట్ చేసే కేబినెట్ మంత్రిని చేర్చడంతో ముగ్గురిలో ఇద్దరు కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ నుంచే ఉంటారు; సామూహిక బాధ్యత సూత్రం వల్ల అలాంటి మంత్రి ప్రధాని వైఖరిని వ్యతిరేకించే అవకాశం తక్కువ, కాబట్టి ప్రతిపక్ష నేత పాత్ర 'ఎక్కువగా అలంకారికం' కావచ్చని జస్టిస్ దత్తా పేర్కొన్నారు; సంస్థ స్వతంత్రంగా కనిపించాలన్న 'perception' కోణాన్నీ ఆయన పరిశీలించారు. దీనికి భిన్నంగా, సీజేఐ స్థానంలో కేబినెట్ మంత్రిని పెట్టే రాజ్యాంగ అధికారం పార్లమెంటుకు ఉందా అన్న ప్రశ్నను సుప్రీంకోర్టు ఇంతవరకు తేల్చలేదని జస్టిస్ శర్మ అభిప్రాయపడ్డారు — ఇది శాసన సర్వాధికారం వర్సెస్ న్యాయ సమీక్ష అనే సమతుల్యతను తెలియజేస్తుంది. మరోవైపు, 100 మంది లోక్‌సభ ఎంపీలు సస్పెన్షన్‌లో ఉన్న రోజున, సుమారు 1 గంట 40 నిమిషాల చర్చ, 12 మంది ఎంపీల భాగస్వామ్యం, ఒకే ఒక ప్రతిపక్ష ఎంపీ (ఒవైసీ) వ్యతిరేకంగా మాట్లాడిన పరిస్థితుల్లో చట్టం ఆమోదం పొందడం — పార్లమెంటరీ చర్చ నాణ్యత, ప్రతిపక్ష వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యతలపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతుంది. ముందుకు వెళ్లే మార్గంగా విస్తృత ధర్మాసనం ద్వారా స్పష్టత, కమిషన్ అంతర్గత భిన్నాభిప్రాయాల నమోదు–పారదర్శక ప్రక్రియపై స్పష్టత కీలకం.

కీలక పదాలు

సీఈసీ చట్టం, 2023: సీఈసీ, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకం, సేవా షరతులు, పదవీ కాలాన్ని నిర్దేశించే చట్టం; ముగ్గురు సభ్యుల ఎంపిక కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది.
అనూప్ బరన్‌వాల్ కేసు: ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామక ప్రక్రియపై ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం విచారించిన కేసు; 2023 మార్చిలో సీజేఐతో కూడిన కమిటీని తాత్కాలికంగా నిర్దేశించింది.
రాజ్యాంగ ధర్మాసనం (Constitution Bench): కీలక రాజ్యాంగ ప్రశ్నలను విచారించే విస్తృత సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం; 2023 చట్టంపై సవాలును ఇలాంటి ధర్మాసనానికి పంపాలా అన్నది ప్రస్తుత ప్రశ్న.
మూజువాణి ఓటు (Voice vote): సభ్యుల ఓట్లను లెక్కించకుండా, స్వరాల ఆధారంగా బిల్లును ఆమోదించే పద్ధతి; ఈ బిల్లు ఉభయ సభల్లో ఇదే విధంగా ఆమోదం పొందింది.
సామూహిక బాధ్యత (Collective responsibility): కేబినెట్ మంత్రులు ప్రభుత్వ నిర్ణయాలకు కట్టుబడి ఉండే సూత్రం; దీనివల్ల ప్రధాని నామినీ ఆయన వైఖరిని వ్యతిరేకించే అవకాశం తక్కువని జస్టిస్ దత్తా పేర్కొన్నారు.
పూర్తి కమిషన్ (Full poll panel): సీఈసీ, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లు కలిసి తీసుకునే నిర్ణయం; మెజారిటీ లేదా ఏకగ్రీవంగా తుది నిర్ణయం జరుగుతుందని ఈసీ తెలిపింది.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపిక కమిటీలో సీజేఐ స్థానంలో ప్రధాని నామినేట్ చేసే కేబినెట్ మంత్రిని చేర్చడం ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతను ఎలా ప్రభావితం చేయవచ్చు? విమర్శనాత్మకంగా చర్చించండి.
'రాజ్యాంగ సంస్థలు స్వతంత్రంగా ఉండటమే కాదు, స్వతంత్రంగా కనిపించాలి' — అనూప్ బరన్‌వాల్ తీర్పు, 2023 చట్టం నేపథ్యంలో ఈ వాదనను పరిశీలించండి.
మాస్ సస్పెన్షన్‌ల నడుమ మూజువాణి ఓటుతో కీలక చట్టాలు ఆమోదం పొందడం భారత పార్లమెంటరీ పరిశీలన (legislative scrutiny) నాణ్యతపై ఏమి సూచిస్తుంది?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తకాన్పూర్ వ్యాపారి హత్య కేసులో కుమారుడు అరెస్టు →

← అన్ని వార్తలు