ఎస్‌ఐఆర్‌పై కమిషనర్ల అభ్యంతరాలు: ఈసీఐపై విపక్షాల ప్రశ్నలు
ఎన్నికల సంఘంలోని ముగ్గురు కమిషనర్లలో ఇద్దరు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి ఓటర్ జాబితా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్)పై అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు వెల్లడించిన నేపథ్యంలో విపక్ష నేతలు బుధవారం ఈసీఐ పనితీరును ప్రశ్నించారు. తమకు తెలియకుండా ఈసీఐ పేరుతో తీసుకున్న నిర్ణయాలపై 10 నెలల్లో కనీసం 14 సార్లు వారు రికార్డులో అభ్యంతరం తెలిపారని నివేదిక పేర్కొంది. ఈసీఐని 'అదృశ్య హస్తం' నడిపిస్తున్నట్టుందని కాంగ్రెస్ నేత మనీష్ తివారీ అన్నారు.
మూలం
Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)
- Election commissioners Sukhbir Singh Sandhu and Vivek Joshi objected on record at least 14 times over 10 months to decisions taken in the ECI's name without their knowledge. — Attributed in source to an Indian Express investigation; not confirmed by the ECI, which did not respond to queries before publication.
- Congress leader Manish Tewari said an 'invisible hand' appears to be running the ECI and called it a fit case for impeachment consideration. — Attributed to Tewari's post on X as reported in the source; conditional on the report's facts being correct.
- In April, the ECI announced deletion of nearly nine million names from the West Bengal electoral roll, about 2.7 million under 'logical discrepancy'. — Figures appear in the source and are attributed to the ECI announcement; no independent verification possible here.
- BJP won 207 of 294 seats in West Bengal and rejects the TMC's claim that SIR deletions helped it win. — Figure and denial appear in the source; positions attributed to the respective parties.
- In April, the Rajya Sabha Chairman and Lok Sabha Speaker rejected the Opposition notice seeking CEC Gyanesh Kumar's removal. — Stated in source without direct documentary citation; internally consistent with the rest of the account.
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం
ఇప్పటివరకు ఎస్‌ఐఆర్‌పై విమర్శ విపక్షాల బయటి ఆరోపణగా ఉండేది; ఇప్పుడు ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు ప్రకారం కమిషన్ లోపలి నుంచే ఇద్దరు కమిషనర్లు రికార్డుపై అభ్యంతరాలు పెట్టారన్న కథనం రావడంతో వివాదం స్వభావం మారింది. విపక్షాలకు ఇది రాజకీయంగా అత్యంత అనుకూలమైన మలుపు — 'సంస్థాగత విశ్వసనీయత' అనే ఏకైక వేదికపై కాంగ్రెస్, శివసేన (యూబీటీ), ఆప్, టీఎంసీ కలిసి నిలబడే అవకాశం ఇస్తుంది. అధికార పక్షానికి ఇది ప్రత్యక్ష రాజకీయ దాడి కాదు, పరిపాలనా విధానపరమైన అంతర్గత భేదాభిప్రాయం అని వాదించే అవకాశం ఉంది; ఎన్నికల ఫలితాలతో ముడిపెట్టడాన్ని బీజేపీ ఇప్పటికే తిరస్కరించింది.
- ఆరోపణ మూలం మారడమే కీలకం: ప్రతిపక్ష ఆరోపణ కాకుండా కమిషన్ లోపలి అభ్యంతరాలు అనే కథనం కావడంతో దానిని 'రాజకీయ ప్రేరేపితం' అని కొట్టిపారేయడం అధికార పక్షానికి కష్టమవుతుంది.
- మనీష్ తివారీ 'అదృశ్య హస్తం' వ్యాఖ్య, అభిశంసన ప్రస్తావన — విపక్షాల వ్యూహం వ్యక్తులపై కాకుండా ప్రక్రియ చట్టబద్ధతపై కేంద్రీకరించాలనే సూచన.
- ఏప్రిల్‌లో సీఈసీ తొలగింపు నోటీసును రాజ్యసభ చైర్మన్, లోక్‌సభ స్పీకర్ తిరస్కరించిన నేపథ్యంలో, పార్లమెంటరీ మార్గం ఆచరణలో పరిమితమే — అంకెల బలం అధికార పక్షానికే ఉంది.
- పశ్చిమ బెంగాల్ కోణం రాజకీయంగా అత్యంత పేలుడు లాంటిది: తొలగింపుల సంఖ్య, బీజేపీ-టీఎంసీ ఓట్ల వ్యత్యాసం పోలికగా ఉందని కథనం చెబుతోంది; అయితే వాటి మధ్య కారణ సంబంధాన్ని బీజేపీ తిరస్కరిస్తోంది మరియు కథనం దానిని రుజువు చేయలేదు.
- ఆప్ తన 2025 ఢిల్లీ ఆరోపణలను, శివసేన (యూబీటీ) సంస్థాగత విశ్వసనీయత ప్రశ్నను ఈ కథనంతో జోడించడం — భవిష్యత్ ఎన్నికల్లో ఓటరు జాబితాను శాశ్వత ప్రచార అంశంగా మార్చే ప్రయత్నాన్ని సూచిస్తుంది.
గమనించాల్సినవి — ఈసీఐ, ఇద్దరు కమిషనర్లు బహిరంగంగా స్పందిస్తారా, కేబినెట్ సెక్రటరీకి రాసిన లేఖలపై ఏదైనా చర్య ఉంటుందా, పా���్లమెంటు సమావేశాల్లో విపక్షాలు ఉమ్మడి డిమాండ్‌గా దీన్ని మలచుకుంటాయా అనేది చూడాలి.
ఈ కథనం ఒక పత్రిక దర్యాప్తుపై ఆధారపడింది; కమిషన్ నుంచి, ఇద్దరు కమిషనర్ల నుంచి ధ్రువీకరణ రాలేదని కథనమే చెబుతోంది, మరియు ఓటరు తొలగింపులు ఏదైనా ఎన్నికల ఫలితాన్ని మార్చాయని ఇది నిరూపించలేదు.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 6 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) చేపట్టిన ఓటర్ జాబితా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) ప్రక్రియపై, ఈసీఐలోని ముగ్గురు కమిషనర్లలో ఇద్దరు – సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి – అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు వెల్లడించింది. బోగస్, నకిలీ, అనర్హ ఓటర్లను (మరణించినవారు, 'అక్రమ వలసదారులు' సహా) తొలగించేందుకు గత సంవత్సరం జూన్‌లో బిహార్‌తో ఎస్‌ఐఆర్ ప్రారంభమైంది. ఇది పాలక బీజేపీకి లబ్ధి చేకూర్చే వ్యూహాత్మక జాబితా శుద్ధి ప్రక్రియ అని విపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి. ఈ నివేదిక ఆధారంగా బుధవారం విపక్ష నేతలు ఈసీఐ పనితీరు, విశ్వసనీయతను ప్రశ్నించారు.
ముఖ్యాంశాలు
- ఈసీఐలోని ముగ్గురు కమిషనర్లలో ఇద్దరు – సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి – ఎస్‌ఐఆర్‌పై అభ్యంతరాలు లేవనెత్తారని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు పేర్కొంది.
- తమకు తెలియకుండా ఈసీఐ పేరుతో తీసుకున్న నిర్ణయాలపై 10 నెలల్లో కనీసం 14 సార్లు, అందులో ఒక్క రోజులోనే నాలుగు సార్లు, వారు రికార్డులో అభ్యంతరం నమోదు చేశారు.
- ఫారం 6లో మార్పు: కొత్త ఓటర్లు తాము, తల్లిదండ్రులు లేదా తాతముత్తాతలు 'చివరి ఎస్‌ఐఆర్' జాబితాలో ఉన్నారా అని ప్రకటించాలని కోరడాన్ని ఇద్దరు కమిషనర్లు అనధికారమని, తొలిసారి ఓటర్లను వేధించడమేనని అన్నారు.
- ఎస్‌ఐఆర్ గత సంవత్సరం జూన్‌లో బిహార్‌తో ప్రారంభమైంది – బోగస్, నకిలీ, అనర్హ ఓటర్లను తొలగించడం లక్ష్యం.
- ఏప్రిల్‌లో పశ్చిమ బెంగాల్ ఓటర్ జాబితా నుంచి సుమారు 90 లక్షల (నైన్ మిలియన్) పేర్లు తొలగించినట్టు ఈసీఐ ప్రకటించింది; వాటిలో సుమారు 27 లక్షలు 'లాజికల్ డిస్క్రెపెన్సీ' కేటగిరీలో ఉన్నాయి.
- బీజేపీ, తృణమూల్ కాంగ్రెస్ పోలైన ఓట్ల మధ్య వ్యత్యాసం మొత్తం ఎస్‌ఐఆర్ తొలగింపులకు దగ్గరగా ఉందని నివేదిక పేర్కొంది; బీజేపీ 294 సీట్లలో 207 గెలిచి రాష్ట్రంలో తొలిసారి అధికారంలోకి వచ్చింది.
- గోవాలో సాఫ్ట్‌వేర్ అప్‌డేట్‌ను నమోదు చేయనివ్వకపోవడంతో 97 ధ్రువీకరించిన ఓటర్లను జాబితాలో చేర్చలేకపోయారు.
- ఈఆర్ఓనెట్ యాక్సెస్ కేంద్రీకరణ ఓటర్ జాబితా సమగ్రతకు ముప్పు అని కమిషనర్లు హెచ్చరించారు; సంధు, జోషి వేర్వేరుగా క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖలు రాశారు.
కాలక్రమం
- గత సంవత్సరం జూన్బిహార్‌తో ఓటర్ జాబితా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) ప్రారంభం.
- 2025 ఢిల్లీ అసెంబ్లీ ఎన్నికలుఏఏపీకి మొగ్గు చూపే నిజమైన ఓటర్ల తొలగింపు, కల్పిత ఓటర్ల చేర్పుపై ఆ పార్టీ ఆరోపణలు.
- ఏప్రిల్పశ్చిమ బెంగాల్‌లో సుమారు 90 లక్షల పేర్ల తొలగింపును ఈసీఐ ప్రకటించింది.
- ఏప్రిల్సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ తొలగింపు కోరిన విపక్షాల నోటీసును రాజ్యసభ చైర్మన్ సీపీ రాధాకృష్ణన్, లోక్‌సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లా తిరస్కరించారు.
- 10 నెలల వ్యవధిలోసంధు, జోషి కనీసం 14 సార్లు రికార్డులో అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు.
- బుధవారంఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు నేపథ్యంలో విపక్ష నేతలు ఈసీఐ పనితీరును ప్రశ్నించారు.
ఎవరికి సంబంధం
- ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) — సంస్థ లోపల నుంచే విశ్వసనీయత ప్రశ్నార్థకమవుతోంది; దర్యాప్తు ప్రశ్నలకు ప్రచురణ ముందు సమాధానం ఇవ్వలేదు.
- కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — తమకు తెలియకుండా ఈసీఐ పేరుతో నిర్ణయాలు జరిగాయని అభ్యంతరం; క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి వేర్వేరుగా లేఖలు.
- సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ — పక్షపాతం, ఎన్నికల మోసం దర్యాప్తుకు అడ్డంకి, సామూహిక ఓటుహక్కు హరణ ఆరోపణలతో తొలగింపు నోటీసు ఎదుర్కొన్నారు (ఏప్రిల్‌లో తిరస్కృతం).
- విపక్షాలు (కాంగ్రెస్, శివసేన-యూబీటీ, ఏఏపీ) — ఎస్‌ఐఆర్ బీజేపీకి లబ్ధి చేకూర్చేందుకేనని ఆరోపణ; మనీష్ తివారీ 'అభిశంసన' పరిశీలన కోరారు.
- బీజేపీ — పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 294కు 207 సీట్లు గెలిచింది; తొలగింపులతో విజయానికి సంబంధం ఉందన్న వాదనను తిరస్కరించింది.
- తృణమూల్ కాంగ్రెస్ (టీఎంసీ) — ఎస్‌ఐఆర్ తొలగింపులు బీజేపీ గెలుపుకు దోహదపడ్డాయని వాదన.
- ఓటర్లు, ప్రత్యేకించి తొలిసారి ఓటర్లు — ఫారం 6లో 'చివరి ఎస్‌ఐఆర్' ప్రకటన షరతు వేధింపుగా మారే ప్రమాదం; గోవాలో 97 మంది చేర్పు నిలిచిపోయింది.
ఎందుకు ముఖ్యం
స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థగా ఈసీఐ బహుళ-సభ్య కమిషన్‌గా సామూహికంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవాలన్న సూత్రానికి ఈ అభ్యంతరాలు ప్రశ్నార్థకం కల్పిస్తున్నాయి – నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగా లేదా మెజారిటీతో జరగకపోతే అవి ఏకపక్షమవుతాయని విపక్షాల వాదన. ఓటర్ జాబితా శుద్ధి ప్రక్రియ లక్షలాది పేర్ల తొలగింపుకు దారితీసిన నేపథ్యంలో, ఎన్నికల ఫలితాల విశ్వసనీయత, ఓటు హక్కు రక్షణ అనే ప్రజాస్వామ్య మౌలిక అంశాలు ఇందులో ఇమిడి ఉన్నాయి.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- ఎస్‌ఐఆర్ (ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ) గత సంవత్సరం జూన్‌లో బిహార్‌లో ప్రారంభమైంది.
- ఈసీఐ ముగ్గురు సభ్యుల సంస్థ: సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్, కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి.
- ఫారం 6 – కొత్త ఓటర్ నమోదు దరఖాస్తు; ఇందులో 'చివరి ఎస్‌ఐఆర్' జాబితా ప్రకటన షరతు వివాదాస్పదమైంది.
- ఈఆర్ఓనెట్ – వలస వెళ్లిన ఓటర్లతో సహా నకిలీ నమోదులను తొలగించడంలో సహాయపడే వ్యవస్థ.
- ఏప్రిల్‌లో సీఈసీ తొలగింపు నోటీసును రాజ్యసభ చైర్మన్ సీపీ రాధాకృష్ణన్, లోక్‌సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లా తిరస్కరించారు.
- పశ్చిమ బెంగాల్: సుమారు 90 లక్షల తొలగింపులు, అందులో 27 లక్షలు 'లాజికల్ డిస్క్రెపెన్సీ'; బీజేపీ 294లో 207 సీట్లు.
మెయిన్స్ కోణం
ఓటర్ జాబితా స్వచ్ఛత – బోగస్, నకిలీ, మరణించిన, అనర్హ ఓటర్ల తొలగింపు – ఎన్నికల సమగ్రతకు అవసరమే అయినా, ఆ ప్రక్రియను నిర్వహించే విధానం సంస్థాగత విశ్వసనీయతను నిర్ణయిస్తుంది. ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు ప్రకారం, ముగ్గురు సభ్యుల ఈసీఐలో ఇద్దరు కమిషనర్లకు తెలియకుండానే కమిషన్ పేరుతో నిర్ణయాలు వెలువడ్డాయి; 10 నెలల్లో 14 సార్లు అభ్యంతరాలు నమోదు కావడం, క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖలు రాయడం అంతర్గత ప్రక్రియా వైఫల్యాన్ని సూచిస్తుంది. వివాదాంశాలు – ఫారం 6లో 'చివరి ఎస్‌ఐఆర్' ప్రకటన షరతు (తొలిసారి ఓటర్లకు వేధింపు అని కమిషనర్ల వాదన), ఈఆర్ఓనెట్ యాక్సెస్ కేంద్రీకరణ, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎవరు అధికారమిచ్చారో తెలియని తొలగింపు అప్పీళ్లు, గోవాలో సాఫ్ట్‌వేర్ కారణంగా 97 ధ్రువీకరించిన ఓటర్లు చేరకపోవడం – సాంకేతిక, పరిపాలనా జవాబుదారీతనం లోపాన్ని చూపుతాయి. ఫలితంగా 'అదృశ్య హస్తం', అభిశంసన డిమాండ్ల వంటి రాజకీయ ఆరోపణలు, పశ్చిమ బెంగాల్ తొలగింపులు–ఫలితాల మధ్య సంబంధంపై టీఎంసీ–బీజేపీ మధ్య వివాదం ముందుకొచ్చాయి. ముందుకు వెళ్లే మార్గం: కమిషన్ నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవం లేదా మెజారిటీ ఆధారంగా నమోదు కావడం, భిన్నాభిప్రాయాల పారదర్శక ప్రచురణ, జాబితా మార్పులకు స్పష్టమైన అధికార గొలుసు, తొలగింపులపై ఫిర్యాదు–అప్పీలు వ్యవస్థ బలోపేతం.
కీలక పదాలు
- ఎస్‌ఐఆర్ (ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ)
- బోగస్, నకిలీ, అనర్హ ఓటర్లను – మరణించినవారు, 'అక్రమ వలసదారులు' సహా – తొలగించే ఓటర్ జాబితా శుద్ధి కార్యక్రమం.
- ఫారం 6
- కొత్త ఓటర్ నమోదు దరఖాస్తు; 'చివరి ఎస్‌ఐఆర్' జాబితాలో తాము/తల్లిదండ్రులు/తాతముత్తాతలు ఉన్నారా అని ప్రకటించే కొత్త షరతు వివాదాస్పదం.
- ఈఆర్ఓనెట్ (ERONet)
- వలస వెళ్లిన ఓటర్లతో సహా నకిలీ నమోదులను తొలగించడంలో సహాయపడే ఎన్నికల వ్యవస్థ; దీని యాక్సెస్ కేంద్రీకరణపై కమిషనర్ల అభ్యంతరం.
- లాజికల్ డిస్క్రెపెన్సీ
- పశ్చిమ బెంగాల్‌లో సుమారు 27 లక్షల తొలగింపులు నమోదైన కేటగిరీ.
- 'అదృశ్య హస్తం'
- నివేదికలోని అంశాలు నిజమైతే ఈసీఐని ఎవరో బయటి శక్తి నడిపిస్తున్నట్టుందని కాంగ్రెస్ నేత మనీష్ తివారీ వాడిన మాట.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- ఎన్నికల సంఘం బహుళ-సభ్య సంస్థగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో పారదర్శకత ఎందుకు కీలకం? ఎస్‌ఐఆర్‌పై కమిషనర్ల అభ్యంతరాల నేపథ్యంలో చర్చించండి.
- ఓటర్ జాబితా శుద్ధి ప్రక్రియలో అర్హులైన ఓటర్ల హక్కుల రక్షణకు, జాబితా స్వచ్ఛతకు మధ్య సమతుల్యం ఎలా సాధించవచ్చు? పశ్చిమ బెంగాల్, గోవా ఉదాహరణలతో విశ్లేషించండి.
- రాజ్యాంగ సంస్థల విశ్వసనీయత దెబ్బతిన్నప్పుడు అందుబాటులో ఉన్న జవాబుదారీ యంత్రాంగాలు ఏవి? సీఈసీ తొలగింపు నోటీసు తిరస్కరణ ఘటన నేపథ్యంలో పరిశీలించండి.
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.