పీఎం విశ్వకర్మకు మూడేళ్లు: 30 లక్షల మంది కళాకారుల నమోదు
పీఎం విశ్వకర్మ పథకం మూడో వార్షికోత్సవాన్ని కేంద్ర ఎంఎస్ఎంఈ మంత్రిత్వ శాఖ కోల్‌కతాలోని ధోనో ధాన్యో ఆడిటోరియంలో నిర్వహించింది. 2023 సెప్టెంబర్ 17న ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ప్రారంభించిన ఈ పథకం కింద 30 లక్షల మంది లబ్ధిదారులు నమోదయ్యారని, 24.50 లక్షల మందికి ప్రాథమిక నైపుణ్య శిక్షణ ఇచ్చారని కేంద్ర మంత్రి జితన్ రామ్ మాంఝీ తెలిపారు. ఇండియా పోస్ట్ ద్వారా 18.15 లక్షల టూల్‌కిట్లు అందించారు. 6.18 లక్షల మందికి 5% వడ్డీతో రూ.5,297 కోట్ల రుణాలు ఇచ్చారు.
మూలం
West Bengal — CM & govt · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)
- 30 lakh beneficiaries registered under PM Vishwakarma; about 24.50 lakh given basic skill training — Attributed in source to Union MSME Minister Jitan Ram Manjhi and repeated by Dr. Rajneesh; figures appear consistently in the text.
- 18.15 lakh modern toolkits delivered through India Post; 6.18 lakh artisans given loans up to Rs 1 lakh at 5% interest totalling Rs 5,297 crore — Attributed to the Union MSME Minister in the source; not independently verifiable here.
- Scheme was launched by PM Narendra Modi on 17 September 2023 — Stated twice in source, internally consistent.
- West Bengal onboarded the scheme in May 2026 and has received more than 7 lakh applications — Date appears in source but is inconsistent with a third-anniversary event; application figure attributed to the Chief Minister — editor must verify.
- Suvendu Adhikari addressed the event as Chief Minister of West Bengal — Designation as given in the source; no supporting attribution provided — flag for verification.
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం
పీఎం విశ్వకర్మ మూడో వార్షికోత్సవాన్ని ఢిల్లీలో కాకుండా కోల్‌కతాలో నిర్వహించడం, ఆ వేదికపై కేంద్ర ఎంఎస్ఎంఈ మంత్రులు, రాష్ట్ర మంత్రులు, ముఖ్యమంత్రి కలిసి కూర్చోవడం — ఇది ఒక పథకోత్సవం కంటే ఎక్కువ; ఇది బెంగాల్‌లో కేంద్ర-రాష్ట్ర సమన్వయం కొత్త దశకు చేరిందన్న రాజకీయ సందేశం. కథనం ప్రకారం బెంగాల్ ఈ పథకంలో ఇటీవలే చేరింది, ఇప్పటికే 7 లక్షలకు పైగా దరఖాస్తులు వచ్చాయి — అంటే వడ్రంగులు, కమ్మరులు, చేతివృత్తుల కులాల ఓటర్ల వద్దకు నేరుగా చేరే మార్గం ఇద్దరికీ తెరుచుకుంది. లబ్ధిదారుల సంఖ్యలు ఆకర్షణీయంగా ఉన్నా, నమోదు (30 లక్షలు) మరియు రుణం పొందినవారి (6.18 లక్షలు) మధ్య అంతరం రాజకీయంగా ప్రశ్నించదగిన బలహీన బిందువు.
- వార్షికోత్సవ వేదికగా కోల్‌కతాను ఎంచుకోవడం స్పష్టమైన రాజకీయ ప్రాధాన్యత సంకేతం — తూర్పు భారతం, ప్రత్యేకించి బెంగాల్‌పై కేంద్ర దృష్టి పెరిగిందని చెబుతోంది.
- కేంద్ర పథకాన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే వేదికపై ప్రశంసించడం, అమలుకు సహకరిస్తామని హామీ ఇవ్వడం — గత సంవత్సరాల కేంద్ర-రాష్ట్ర ఘర్షణ శైలికి భిన్నమైన చిత్రం.
- విశ్వకర్మ వర్గాలు — వడ్రంగం, కుమ్మరం, కమ్మరం, నేత వృత్తులు — సంఖ్యాపరంగా చెదురుమదురుగా ఉన్నా, స్థానిక స్థాయిలో ప్రభావం చూపగల ఓటు సమూహాలు; ఐడీ కార్డులు, టూల్‌కిట్లు, చెక్కుల పంపిణీ అనే దృశ్యం నేరుగా వారిని లక్ష్యం చేసుకున్నది.
- 2000 మందికి పైగా విశ్వకర్మలతో పాటు పంచాయతీ ప్రతినిధులను పిలవడం, గ్రామీణ స్థాయి ప్రచార నెట్‌వర్క్‌ను నిర్మించే వ్యూహాన్ని సూచిస్తుంది.
- రుణం పొందిన 6.18 లక్షల మంది సంఖ్యే — నమోదైన 30 లక్షలతో పోలిస్తే — ప్రతిపక్షాలు "ప్రచారం ఎక్కువ, పంపిణీ తక్కువ" అనే విమర్శకు వాడుకోగల గణాంకం.
గమనించాల్సినవి — బెంగాల్‌లో వచ్చిన 7 లక్షల దరఖాస్తులు ఎంత వేగంగా శిక్షణ, టూల్‌కిట్లు, రుణాలుగా మారుతాయో — మరియు ఆ ఘనతను కేంద్రం, రాష్ట్రం ఎవరు ఎక్కువగా తమ ఖాతాలో వేసుకుంటారో — గమనించాలి.
ఈ కథనం ప్రభుత్వ కార్యక్రమ వివరాలు, అధికారిక గణాంకాలు మాత్రమే ఇస్తుంది; స్వతంత్ర తనిఖీ, లబ్ధిదారుల ఆదాయంపై వాస్తవ ప్రభావం, లేదా ఏదైనా ఎన్నికల పరిణామాన్ని ఇది నిరూపించదు.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 3 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
సాంప్రదాయ కళాకారులు, చేతివృత్తుల వారి జీవనోపాధిని బలోపేతం చేయడానికి 2023 సెప్టెంబర్ 17న ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ప్రారంభించిన పథకం పీఎం విశ్వకర్మ. నైపుణ్య శిక్షణ, ఆధునిక టూల్‌కిట్లు, రాయితీ రుణాలు, మార్కెట్ అనుసంధానం ద్వారా విశ్వకర్మలకు తోడ్పాటు ఇవ్వడం దీని లక్ష్యం. కేంద్ర ఎంఎస్ఎంఈ మంత్రిత్వ శాఖ ఈ పథకం మూడో వార్షికోత్సవాన్ని పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోల్‌కతా ధోనో ధాన్యో ఆడిటోరియంలో నిర్వహించింది. ఇటీవలే పథకంలో చేరిన పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎంఎస్ఎంఈ మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహించిన మొదటి కార్యక్రమం ఇదే.
ముఖ్యాంశాలు
- పథకం కింద ఇప్పటివరకు 30 లక్షల మంది లబ్ధిదారులు నమోదయ్యారని కేంద్ర ఎంఎస్ఎంఈ మంత్రి జితన్ రామ్ మాంఝీ తెలిపారు.
- నమోదైన వారిలో సుమారు 24.50 లక్షల మందికి ప్రాథమిక నైపుణ్య శిక్షణ (బేసిక్ స్కిల్ ట్రెయినింగ్) అందింది.
- ఇండియా పోస్ట్ ద్వారా 18.15 లక్షల ఆధునిక టూల్‌కిట్లు లబ్ధిదారులకు అందజేశారు.
- 6.18 లక్షల మంది విశ్వకర్మలకు ఏడాదికి 5% రాయితీ వడ్డీ రేటుతో రూ.1 లక్ష వరకు రుణాలు — మొత్తం రూ.5,297 కోట్లు మంజూరయ్యాయి.
- పశ్చిమ బెంగాల్‌లో పథకం కింద 7 లక్షలకు పైగా దరఖాస్తులు అందాయని ముఖ్యమంత్రి శువేందు అధికారి తెలిపారు.
- కార్యక్రమంలో పశ్చిమ బెంగాల్ విశ్వకర్మలకు పీఎం విశ్వకర్మ ఐడీ/సర్టిఫికెట్లు, టూల్‌కిట్లు, రూ.1.00 లక్ష చెక్కులు పంపిణీ చేశారు.
- పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని వివిధ జిల్లాల నుంచి 2000 మందికి పైగా విశ్వకర్మలు, పంచాయతీ ప్రతినిధులు కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.
- పథకం నినాదం — 'సమ్మాన్, సామర్థ్య, సమృద్ధి'.
కాలక్రమం
- 2023 సెప్టెంబర్ 17ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ పీఎం విశ్వకర్మ పథకాన్ని ప్రారంభించారు.
- మే 2026 (మూలంలో పేర్కొన్న విధంగా)పీఎం విశ్వకర్మ అమలు కోసం పశ్చిమ బెంగాల్ ఆన్‌బోర్డ్ అయింది.
- మూడో వార్షికోత్సవం (తేదీ మూలంలో పేర్కొనలేదు)కోల్‌కతా ధోనో ధాన్యో ఆడిటోరియంలో ఎంఎస్ఎంఈ మంత్రిత్వ శాఖ వేడుకలు; కళాకారుల చేతివృత్తుల ప్రదర్శన ప్రారంభం.
ఎవరికి సంబంధం
- సాంప్రదాయ కళాకారులు, చేతివృత్తుల వారు (విశ్వకర్మలు) — నైపుణ్య శిక్షణ, ఆధునిక టూల్‌కిట్లు, రాయితీ రుణాలు, మార్కెట్ అనుసంధానం ద్వారా జీవనోపాధి, సొంత సంస్థ ఏర్పాటు అవకాశం.
- కేంద్ర ఎంఎస్ఎంఈ మంత్రిత్వ శాఖ — పథకం అమలు, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో పూర్తి స్థాయి విస్తరణ బాధ్యత; మంత్రి జితన్ రామ్ మాంఝీ, సహాయ మంత్రి శోభా కరంద్లాజే, కార్యదర్శి భరత్ ఖేరా.
- పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం — 7 లక్షలకు పైగా దరఖాస్తుల ప్రాసెసింగ్, సదుపాయాల కల్పన వేగవంతం; ఎంఎస్ఎంఈ-వస్త్ర శాఖ మంత్రి దీపక్ బర్మన్, సహాయ మంత్రి అశోక్ దిండా.
- ఇండియా పోస్ట్, బ్యాంకులు, ఆర్థిక సేవల విభాగం — టూల్‌కిట్ల పంపిణీ (18.15 లక్షలు) మరియు రాయితీ రుణాల మంజూరు — పథకం డెలివరీలో కీలక పాత్ర.
- నైపుణ్యాభివృద్ధి, వ్యవస్థాపకత మంత్రిత్వ శాఖ — కళాకారులకు ప్రాథమిక, అధునాతన నైపుణ్య శిక్షణ అందించడం.
ఎందుకు ముఖ్యం
సాంప్రదాయ చేతివృత్తుల వారు ఎక్కువగా అసంఘటిత రంగంలో, తక్కువ మూలధనంతో పనిచేస్తుంటారు; పీఎం విశ్వకర్మ వారికి గుర్తింపు (ఐడీ/సర్టిఫికెట్), శిక్షణ, పరికరాలు, సంస్థాగత రుణం ఒకే గొడుగు కింద అందిస్తోంది. మూడేళ్లలో 30 లక్షల నమోదులు, రూ.5,297 కోట్ల రుణాలు గ్రామీణ వ్యవస్థాపకతకు మారిన స్థాయిని చూపుతాయి. పశ్చిమ బెంగాల్ ఇటీవలే చేరడం వల్ల 7 లక్షలకు పైగా దరఖాస్తులతో రాష్ట్ర-కేంద్ర సమన్వయం అమలుకు కీలకమవుతుంది.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- పీఎం విశ్వకర్మ ప్రారంభం: 2023 సెప్టెంబర్ 17; అమలు చేసే శాఖ — కేంద్ర ఎంఎస్ఎంఈ మంత్రిత్వ శాఖ.
- పథకం నినాదం: 'సమ్మాన్, సామర్థ్య, సమృద్ధి'.
- రుణ సదుపాయం: రూ.1 లక్ష వరకు, ఏడాదికి 5% రాయితీ వడ్డీ రేటు.
- మూడేళ్ల గణాంకాలు: 30 లక్షల నమోదు, 24.50 లక్షలకు ప్రాథమిక శిక్షణ, 18.15 లక్షల టూల్‌కిట్లు, రూ.5,297 కోట్ల రుణాలు.
- టూల్‌కిట్ల పంపిణీకి వినియోగించిన వ్యవస్థ: ఇండియా పోస్ట్.
- మూడో వార్షికోత్సవ వేదిక: కోల్‌కతా ధోనో ధాన్యో ఆడిటోరియం, పశ్చిమ బెంగాల్.
మెయిన్స్ కోణం
సాంప్రదాయ చేతివృత్తుల వారు నైపుణ్యం ఉన్నా మూలధన లోటు, పాత పరికరాలు, మార్కెట్ అనుసంధాన లేమి, సంస్థాగత గుర్తింపు కొరవడటం వల్ల జీవనోపాధిలో అస్థిరతను ఎదుర్కొంటున్నారు. పీఎం విశ్వకర్మ ఈ లోటులను గుర్తింపు (ఐడీ/సర్టిఫికెట్), ప్రాథమిక నైపుణ్య శిక్షణ, ఆధునిక టూల్‌కిట్, 5% వడ్డీతో రూ.1 లక్ష వరకు రుణం, మార్కెట్ లింకేజ్ అనే సమగ్ర ప్యాకేజీ ద్వారా పూరించే ప్రయత్నం చేస్తోంది; మూడేళ్లలో 30 లక్షల నమోదు, 24.50 లక్షల శిక్షణ, 18.15 లక్షల టూల్‌కిట్లు, రూ.5,297 కోట్ల రుణాలు ఈ విస్తరణను చూపుతాయి. అయితే నమోదు–శిక్షణ–టూల్‌కిట్–రుణ దశల మధ్య తగ్గుతున్న సంఖ్యలు, రాష్ట్రాలు ఆలస్యంగా ఆన్‌బోర్డ్ కావడం (పశ్చిమ బెంగాల్ ఉదాహరణ, 7 లక్షలకు పైగా పెండింగ్ దరఖాస్తులు) అమలు సవాళ్లను సూచిస్తాయి. ముందుకు దారి: రాష్ట్ర-కేంద్ర సమన్వయం, పంచాయతీ స్థాయి అవగాహన, బ్యాంకులు–ఇండియా పోస్ట్ డెలివరీ బలోపేతం, మహిళా వ్యవస్థాపకులపై దృష్టి — గ్రామీణ కళాకారుడిని సొంత సంస్థ యజమానిగా మార్చే 'వికసిత్ భారత్' లక్ష్యానికి తోడ్పాటు.
కీలక పదాలు
- పీఎం విశ్వకర్మ
- సాంప్రదాయ కళాకారులు, చేతివృత్తుల వారికి నైపుణ్య శిక్షణ, టూల్‌కిట్, రాయితీ రుణం, మార్కెట్ తోడ్పాటు అందించే కేంద్ర పథకం (2023 సెప్టెంబర్ 17 ప్రారంభం).
- ఎంఎస్ఎంఈ మంత్రిత్వ శాఖ
- సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ — పీఎం విశ్వకర్మ అమలు చేసే కేంద్ర శాఖ.
- విశ్వకర్మలు
- పథకం లబ్ధిదారులైన సాంప్రదాయ కళాకారులు, చేతివృత్తుల వారు; వారికి ఐడీ/సర్టిఫికెట్ జారీ చేస్తారు.
- సమ్మాన్, సామర్థ్య, సమృద్ధి
- పథకం నినాదం — గౌరవం, సామర్థ్యం, సంపన్నత.
- బేసిక్ స్కిల్ ట్రెయినింగ్
- పథకం కింద కళాకారులకు ఇచ్చే ప్రాథమిక నైపుణ్య శిక్షణ; ఇప్పటివరకు సుమారు 24.50 లక్షల మంది పొందారు.
- వికసిత్ భారత్
- అభివృద్ధి చెందిన భారతదేశ లక్ష్యం — వ్యవస్థాపకత, ఉపాధి కల్పన ద్వారా సాధించాలని కార్యక్రమంలో వక్తలు పేర్కొన్నారు.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- పీఎం విశ్వకర్మ పథకం సాంప్రదాయ కళాకారుల ఆర్థిక సాధికారతకు ఎలా తోడ్పడుతుంది? మూడేళ్ల అమలు గణాంకాల ఆధారంగా విశ్లేషించండి.
- కేంద్ర పథకాల అమలులో రాష్ట్రాల ఆన్‌బోర్డింగ్ ఆలస్యం లబ్ధిదారులపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది? పశ్చిమ బెంగాల్ ఉదాహరణతో చర్చించండి.
- సంస్థాగత రుణం, ఆధునిక పరికరాలు, మార్కెట్ అనుసంధానం — ఈ మూడు అంశాలు అసంఘటిత చేతివృత్తుల రంగాన్ని సంస్థాగత సంస్థలుగా మార్చడంలో ఎంతవరకు ప్రభావవంతం?
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.