తరంగ్ శక్తి వేదికగా 40 దేశాలకు భారత రక్షణ ఉత్పత్తుల ప్రదర్శన

సెప్టెంబర్ 26 నుంచి అక్టోబర్ 12 వరకు జోధ్‌పూర్‌లో జరిగే భారత వాయుసేన బహుళజాతి విన్యాసం తరంగ్ శక్తి సందర్భంగా సుమారు 40 దేశాల వాయుసేన అధిపతులకు భారత్ తన స్వదేశీ రక్షణ, ఏరోస్పేస్ వ్యవస్థలను ప్రదర్శించనుందని అధికారులు తెలిపారు. సెప్టెంబర్ 29న బెంగళూరులోని హెచ్‌ఏఎల్, బీఈఎల్‌లో, అక్టోబర్ 3న వడోదరలోని సీ-295 ఉత్పత్తి కేంద్రంలో వారికి వివరిస్తారు. 65 దేశాలకు ఆహ్వానాలు పంపగా ఎనిమిది దేశాలు విమానాలతో, 32 దేశాలు పరిశీలకులుగా పాల్గొంటున్నాయి. 2025-26లో భారత రక్షణ ఎగుమతులు రికార్డు స్థాయిలో ₹38,424 కోట్లకు చేరాయి.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 23 సెప్టెం, 2026 8:34 PM IST

మూలం

Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#defence exports#tarang shakti#indian air force#defence manufacturing#jodhpur

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Tarang Shakti will be held in Jodhpur from September 26 to October 12, with air force leaders from around 40 countries shown Indian defence systems. — Attributed to officials aware of the matter, who are not named in the source.
Visiting air force officials will be briefed at HAL and BEL in Bengaluru on September 29 and at the C295 line in Vadodara on October 3. — Dates and venues attributed to the same unnamed officials.
Invitations went to 65 countries; eight confirmed with air assets and 32 as observers. — Figures appear in the source; no individual attribution given.
India's defence exports reached a record ₹38,424 crore in 2025-26, up 63% from ₹23,622 crore, against a ₹50,000 crore target for 2029-30. — Figures appear in the source without a named agency; internally consistent with the stated percentage increase.
July agreements will supply BrahMos and Astra missiles to Indonesia, the third ASEAN state to get BrahMos. — Stated in the source as concluded agreements; no source cited for the claim.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

తరంగ్ శక్తి ఇప్పుడు కేవలం వాయుసేన విన్యాసం కాదు — అది భారత ప్రభుత్వానికి ఒక రాజకీయ-వాణిజ్య వేదిక. 40 దేశాల వాయుసేన అధిపతులను జోధ్‌పూర్ నుంచి బెంగళూరు, వడోదరా ఉత్పత్తి కేంద్రాలకు తీసుకెళ్లడం అనేది సైనిక దౌత్యాన్ని ఎగుమతి ఆర్డర్లుగా మార్చే ప్రయత్నం, అదే సమయంలో 'ఆత్మనిర్భర భారత్' నినాదానికి దేశీయంగా కనిపించే రుజువు ఇవ్వడం. ₹38,424 కోట్ల రికార్డు ఎగుమతులు ప్రభుత్వానికి బలమైన రాజకీయ కథనం ఇస్తాయి; అదే సమయంలో 2029-30 నాటికి ₹50,000 కోట్ల లక్ష్యం ఒక కొలమానాన్ని కూడా సృష్టిస్తుంది.

రక్షణ ఎగుమతులను ప్రభుత్వం జాతీయ ప్రతిష్ఠ అంశంగా మార్చింది — రికార్డు గణాంకాలు రాజకీయ వేదికలపై విజయ సూచికగా వినిపించే అవకాశం ఉంది.
కొన్ని వారాల ముందు 'రక్ష' పదేళ్ల రక్షణ దౌత్య రోడ్‌మ్యాప్ విడుదల, రక్షణ అటాచీ నెట్‌వర్క్ పునర్వ్యవస్థీకరణ — ఇవి ఒక సమన్వయ ప్రభుత్వ వ్యూహాన్ని సూచిస్తాయి, తాత్కాలిక ప్రచార చర్య కాదు.
అమెరికా, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, యూఏఈతో పాటు బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక విమానాలతో పాల్గొనడం పొరుగు దేశాలతో సంబంధాల విషయంలో దౌత్యపరంగా భారత్‌కు కలిసివచ్చే అంశం.
65 దేశాలకు ఆహ్వానాలు పంపి ఎనిమిది దేశాలే విమానాలతో వస్తున్నాయనేది, ఆసక్తి ఎక్కువ కానీ నిబద్ధత పరిమితమనే విమర్శకు అవకాశం ఇస్తుంది.
ఇండోనేషియాకు బ్రహ్మోస్, ఆస్త్రా ఒప్పందాలు ఆగ్నేయాసియాలో భారత్ ప్రభావం పెరుగుతోందన్న వాదనకు బలం చేకూరుస్తాయి — అదే సమయంలో ప్రాంతీయ శక్తి సమతుల్యతపై చర్చను రేపవచ్చు.

గమనించాల్సినవి — విన్యాసం తర్వాత నిజమైన ఆర్డర్లు, ఒప్పంద చర్చలు ఎన్ని మొదలవుతాయో — మరియు ₹50,000 కోట్ల లక్ష్యం వైపు పురోగతిని ప్రతిపక్షాలు ప్రశ్నిస్తాయా అన్నది గమనించాలి.

ఈ ప్రదర్శన వల్ల ఎన్ని కొత్త ఒప్పందాలు వస్తాయో, ఏ దేశాలు కొనుగోలుకు ఆసక్తి చూపుతున్నాయో కథనం స్థాపించలేదు; ఎగుమతి గణాంకాల వివరణ, రాజకీయ ప్రతిస్పందనలు కూడా ఇందులో లేవు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 8 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

భారత వాయుసేన నిర్వహిస్తున్న అతిపెద్ద బహుళజాతి యుద్ధ విన్యాసం 'తరంగ్ శక్తి' రెండో ఎడిషన్ సెప్టెంబర్ 26 నుంచి అక్టోబర్ 12 వరకు జోధ్‌పూర్‌లో జరుగుతోంది. ఈ విన్యాసం సందర్భంగా సుమారు 40 దేశాల వాయుసేన అధిపతులకు భారత్ తన స్వదేశీ ఏరోస్పేస్, రక్షణ వ్యవస్థలను ప్రదర్శించి సైనిక ఎగుమతులను పెంచుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇటీవలే రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ భారత రక్షణ దౌత్యానికి పదేళ్ల వ్యూహాత్మక రోడ్‌మ్యాప్ 'రక్ష'ను విడుదల చేశారు. ఆత్మనిర్భరత, అంతర్జాతీయ సహకారం ఒకదానికొకటి పరిపూరకాలని వాయుసేన వైస్ చీఫ్ ఎయిర్ మార్షల్ ఆశుతోష్ దీక్షిత్ పేర్కొన్నారు.

ముఖ్యాంశాలు

తరంగ్ శక్తి విన్యాసం సెప్టెంబర్ 26 నుంచి అక్టోబర్ 12 వరకు జోధ్‌పూర్‌లో జరుగుతోంది; ఇది భారత వాయుసేన అతిపెద్ద బహుళజాతి యుద్ధ విన్యాసం.
విన్యాసం రెండో ఎడిషన్‌కు 65 దేశాలకు ఆహ్వానాలు పంపారు; ఎనిమిది దేశాలు తమ విమానాలతో, 32 దేశాలు పరిశీలకులుగా పాల్గొంటున్నాయి.
విమానాలతో వస్తున్న దేశాలు: అమెరికా, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, యూఏఈ, ఆస్ట్రేలియా, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక.
పరిశీలకుల్లో బ్రెజిల్, ఈజిప్ట్, ఇటలీ, జపాన్, మలేసియా, ఒమన్, సింగపూర్, దక్షిణాఫ్రికా, థాయ్‌లాండ్, వియత్నాం ఉన్నాయి.
సెప్టెంబర్ 29న బెంగళూరులోని హెచ్‌ఏఎల్, బీఈఎల్‌లో; అక్టోబర్ 3న వడోదరలోని సీ-295 ఉత్పత్తి లైన్‌లో విదేశీ వాయుసేన అధిపతులకు వివరణ ఇస్తారు.
2025-26లో భారత రక్షణ ఎగుమతులు రికార్డు స్థాయిలో ₹38,424 కోట్లకు చేరాయి — గత ఆర్థిక సంవత్సరం ₹23,622 కోట్ల నుంచి 63% వృద్ధి.
2029-30 నాటికి ₹50,000 కోట్ల రక్షణ ఎగుమతుల లక్ష్యాన్ని భారత్ నిర్దేశించుకుంది.
జూలైలో ఇండోనేసియా సాయుధ దళాలకు బ్రహ్మోస్ క్రూయిజ్ క్షిపణులు, ఆస్త్రా బీవీఆర్ గగనతల క్షిపణుల సరఫరా ఒప్పందాలు కుదిరాయి; ఆస్త్రాకు ఇది తొలి ఎగుమతి.

కాలక్రమం

2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంభారత రక్షణ ఎగుమతులు ₹23,622 కోట్లు (మూలం పేర్కొన్న మునుపటి ఆర్థిక సంవత్సరం గణాంకం).
గత సంవత్సరంపాకిస్థాన్‌తో జరిగిన ఘర్షణలో బ్రహ్మోస్ క్షిపణి తన మారణ సామర్థ్యాన్ని నిరూపించింది.
జూలైఇండోనేసియాకు బ్రహ్మోస్ క్రూయిజ్ క్షిపణులు, ఆస్త్రా క్షిపణుల సరఫరా ఒప్పందాలు ఖరారు.
తరంగ్ శక్తికి కొన్ని వారాల ముందురక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ రక్షణ దౌత్యానికి పదేళ్ల వ్యూహాత్మక రోడ్‌మ్యాప్ 'రక్ష'ను విడుదల చేశారు.
సెప్టెంబర్ 26జోధ్‌పూర్‌లో తరంగ్ శక్తి విన్యాసం ప్రారంభం.
సెప్టెంబర్ 29విదేశీ వాయుసేన అధిపతుల బెంగళూరు పర్యటన — హెచ్‌ఏఎల్, బీఈఎల్ సందర్శన.
అక్టోబర్ 3వడోదరలోని సీ-295 ఉత్పత్తి లైన్ సందర్శన.
అక్టోబర్ 12తరంగ్ శక్తి విన్యాసం ముగింపు.

ఎవరికి సంబంధం

భారత వాయుసేన (ఐఏఎఫ్) — తరంగ్ శక్తి ఆతిథ్యం ద్వారా కార్యాచరణ సహకారం, భాగస్వామ్య దేశాలతో సంబంధాల బలోపేతం.
హెచ్‌ఏఎల్, బీఈఎల్ — విదేశీ వాయుసేన అధిపతులకు స్వదేశీ వేదికలు, సెన్సర్లు, వ్యవస్థలు ప్రదర్శించి ఎగుమతి అవకాశాలు పెంచుకోవడం.
రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ / రక్షణ ఉత్పత్తుల విభాగం — ఎగుమతి ఎస్‌ఓపీ, ఓజీఈఎల్ సరళీకరణ సంస్కరణలు; ₹50,000 కోట్ల ఎగుమతి లక్ష్య సాధన.
పాల్గొనే 40 దేశాల వాయుసేనలు — భారత స్వదేశీ ఆయుధాలు, డ్రోన్లు, సాంకేతికతలను దగ్గరగా చూసి కొనుగోలు అవకాశాలు అంచనా వేయడం.
ఇండోనేసియా — బ్రహ్మోస్ కొనుగోలు చేస్తున్న మూడో ఆసియాన్ దేశం; ఆస్త్రా క్షిపణి తొలి విదేశీ కొనుగోలుదారు.
విదేశాల్లోని భారత రక్షణ అటాచీ నెట్‌వర్క్ — ఆయుధాలు కొనే అవకాశమున్న దేశాలపై దృష్టి పెట్టేలా పునర్వ్యవస్థీకరణ.

ఎందుకు ముఖ్యం

రక్షణ రంగంలో భారత్ కొనుగోలుదారు స్థాయి నుంచి విశ్వసనీయ ఎగుమతిదారుగా మారుతున్న మార్పును ఈ పరిణామం సూచిస్తుంది — ఎగుమతులు ఒక్క ఏడాదిలో 63% పెరిగి ₹38,424 కోట్లకు చేరాయి. బహుళజాతి విన్యాసాన్ని రక్షణ దౌత్యం, మార్కెటింగ్ వేదికగా ఉపయోగించుకోవడం ఆత్మనిర్భరత, అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలను కలిపే కొత్త వ్యూహాన్ని చూపుతుంది. ఇది ఇండో-పసిఫిక్‌లో, ప్రత్యేకించి ఆసియాన్ దేశాల్లో భారత వ్యూహాత్మక ప్రభావాన్ని పెంచుతుంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

తరంగ్ శక్తి — భారత వాయుసేన అతిపెద్ద బహుళజాతి యుద్ధ విన్యాసం; రెండో ఎడిషన్ జోధ్‌పూర్, సెప్టెంబర్ 26 – అక్టోబర్ 12.
'రక్ష' — రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ విడుదల చేసిన భారత రక్షణ దౌత్య పదేళ్ల వ్యూహాత్మక రోడ్‌మ్యాప్.
రక్షణ ఎగుమతులు 2025-26లో ₹38,424 కోట్లు (63% వృద్ధి); 2029-30 లక్ష్యం ₹50,000 కోట్లు.
ఓజీఈఎల్ (ఓపెన్ జనరల్ ఎక్స్‌పోర్ట్ లైసెన్స్) — ఒకేసారి ఇచ్చే శాశ్వత అనుమతి, ఎగుమతిదారులు స్వయంగా ఎగుమతి అధికారాలు జారీ చేసుకోవచ్చు.
బ్రహ్మోస్ — భారత్-రష్యా సంయుక్త అభివృద్ధి; ఫిలిప్పీన్స్, వియత్నాం తర్వాత ఇండోనేసియా మూడో ఆసియాన్ కొనుగోలుదారు.
సీ-295 ఉత్పత్తి లైన్ వడోదరలో; హెచ్‌ఏఎల్, బీఈఎల్ బెంగళూరులో.

మెయిన్స్ కోణం

భారత రక్షణ ఎగుమతి వ్యూహం ఇప్పుడు కేవలం ఉత్పత్తి సామర్థ్యంపై మాత్రమే కాకుండా, రక్షణ దౌత్యంపైనా ఆధారపడుతోంది — తరంగ్ శక్తి వంటి బహుళజాతి విన్యాసాన్ని 40 దేశాల వాయుసేన అధిపతులకు స్వదేశీ వేదికలు, సెన్సర్లు, ఆయుధాలు, అన్‌మ్యాన్డ్ వ్యవస్థలను ప్రదర్శించే వేదికగా మలచుకోవడం ఇందుకు నిదర్శనం. ఈ మార్పుకు కారణాలు: పారిశ్రామిక లైసెన్సింగ్ సరళీకరణ, విడిభాగాలను లైసెన్స్ పరిధి నుంచి తొలగించడం, ఎగుమతి అనుమతుల సులభీకరణ, ఓజీఈఎల్ చట్రం సంస్కరణలు, ఆయుధాలు కొనే అవకాశమున్న దేశాలపై దృష్టి సారించేలా రక్షణ అటాచీ నెట్‌వర్క్ పునర్వ్యవస్థీకరణ, మరియు 'రక్ష' పదేళ్ల రోడ్‌మ్యాప్. ఫలితంగా ఎగుమతులు ₹23,622 కోట్ల నుంచి ₹38,424 కోట్లకు (63%) పెరిగాయి; ఇండోనేసియాతో బ్రహ్మోస్, ఆస్త్రా ఒప్పందాలు భారత్‌ను విశ్వసనీయ ఎగుమతిదారుగా నిలబెడుతున్నాయి. ఆత్మనిర్భరత, అంతర్జాతీయ సహకారం విరుద్ధం కాదు, పరిపూరకాలే అన్న వాయుసేన వైస్ చీఫ్ వాదన ఈ విధానానికి సైద్ధాంతిక ఆధారం. ముందుకు సాగే మార్గం: 2029-30 నాటికి ₹50,000 కోట్ల లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ప్రదర్శన-ఆధారిత మార్కెటింగ్, విదేశీ మార్కెట్ ప్రవేశ ప్రక్రియల సరళీకరణ కొనసాగించడం.

కీలక పదాలు

తరంగ్ శక్తి: భారత వాయుసేన నిర్వహించే అతిపెద్ద బహుళజాతి యుద్ధ విన్యాసం; రెండో ఎడిషన్ జోధ్‌పూర్‌లో.
రక్ష: రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ విడుదల చేసిన భారత రక్షణ దౌత్యానికి పదేళ్ల వ్యూహాత్మక రోడ్‌మ్యాప్.
ఓజీఈఎల్ (Open General Export Licence): నిర్దిష్ట రక్షణ వస్తువుల అనేక సరుకులకు ప్రత్యేక అనుమతి అవసరం లేకుండా ఎగుమతిదారులు స్వయంగా అధికారం జారీ చేసుకునే ఒకేసారి శాశ్వత అనుమతి.
ఆత్మనిర్భరత: రక్షణ ఉత్పత్తిలో స్వదేశీ సామర్థ్యంపై ఆధారపడే స్వావలంబన విధానం.
బ్రహ్మోస్: భారత్-రష్యా సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేసిన క్రూయిజ్ క్షిపణి; ఫిలిప్పీన్స్, వియత్నాం, ఇండోనేసియాకు ఎగుమతి.
ఆస్త్రా: దృష్టి పరిధికి ఆవల లక్ష్యాలను ఛేదించే (బీవీఆర్) గగనతల-గగనతల క్షిపణి; ఇండోనేసియా ఒప్పందం దీని తొలి ఎగుమతి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

తరంగ్ శక్తి వంటి బహుళజాతి సైనిక విన్యాసాలు భారత రక్షణ ఎగుమతులకు, వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాలకు ఎలా తోడ్పడుతున్నాయి? చర్చించండి.
'ఆత్మనిర్భరత మరియు అంతర్జాతీయ సహకారం విరుద్ధం కాదు, పరిపూరకాలు' — భారత రక్షణ ఉత్పత్తి రంగం నేపథ్యంలో ఈ ప్రకటనను విశ్లేషించండి.
ఇటీవలి సంస్కరణలు (ఓజీఈఎల్, లైసెన్సింగ్ సరళీకరణ, రక్షణ అటాచీ నెట్‌వర్క్ పునర్వ్యవస్థీకరణ) 2029-30 నాటికి ₹50,000 కోట్ల ఎగుమతి లక్ష్య సాధనకు ఎంతవరకు సరిపోతాయి?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తజలాంతర్గాముల ఒప్పందంపై సంతకానికి జర్మనీ సిద్ధం: రాయబారి →

← అన్ని వార్తలు