రుతుపవనాల లోటు 15 శాతం; పంట దిగుబడిపై ఆందోళన

జూన్ 1 నుంచి సెప్టెంబర్ 21 వరకు దేశంలో సాధారణ 827.2 మి.మీ.కు బదులు 703.7 మి.మీ. వర్షపాతం నమోదైందని ఐఎండీ తెలిపింది. ఇది 15 శాతం లోటు. దక్షిణ ద్వీపకల్పంలో 27 శాతం, తెలంగాణలో 21 శాతం, కోస్తా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 37 శాతం లోటు ఉంది. ఐఐటీ గాంధీనగర్ కరవు మానిటర్ ప్రకారం దేశ విస్తీర్ణంలో 52.5 శాతం కరవు పరిధిలో ఉంది. సాగు విస్తీర్ణం 110.4 మిలియన్ హెక్టార్లకు, అంటే 1.3 శాతం తగ్గింది.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 23 సెప్టెం, 2026 9:03 AM IST

మూలం

Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#monsoon#drought#kharif#crops#rainfall deficit

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

India received 703.7mm rain against a normal 827.2mm between June 1 and September 21, a 15% deficit. — Attributed in source to latest India Meteorological Department data.
India Drought Monitor places 52.5% of the country's area in the drought category; Maharashtra at 83.5%. — Attributed to the India Drought Monitor maintained by the Water and Climate Lab at IIT Gandhinagar.
Kharif sowing covered 110.4 million hectares, down 1.3% year-on-year, with paddy down 3.7% and maize down 2.2%. — Figures appear in source; sowing-share figures (98% of normal) attributed to a CRISIL report, acreage data unattributed.
2026-27 kharif production target set at 176.16 million tonnes against 176.04 million tonnes in 2025-26. — Presented as the government's own target; no specific document cited in source.
Farmer Lal Singh Thakur of Pipla, Nagpur, invested Rs 40,000 and expects no earnings this year. — First-person account quoted directly in the source; not independently verifiable.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 5 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

2025 నైరుతి రుతుపవన కాలం ముగిసే దశలో దేశవ్యాప్తంగా 15 శాతం వర్షపాత లోటు నమోదైంది. ఐఎండీ గణాంకాల ప్రకారం జూన్ 1 నుంచి సెప్టెంబర్ 21 వరకు సాధారణ 827.2 మి.మీ.కు బదులు 703.7 మి.మీ. వర్షమే కురిసింది. దక్షిణ ద్వీపకల్పం, తెలంగాణ, కోస్తా ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక, మరాఠ్వాడా వంటి వర్షాధార ప్రాంతాల్లో లోటు తీవ్రంగా ఉంది. సాగు విస్తీర్ణం స్వల్పంగానే తగ్గినా, ప్రధాన ప్రమాదం ఇప్పుడు విస్తీర్ణం నుంచి దిగుబడి (యీల్డ్)పైకి మారింది.

ముఖ్యాంశాలు

జూన్ 1 – సెప్టెంబర్ 21 మధ్య దేశంలో 703.7 మి.మీ. వర్షపాతం; సాధారణం 827.2 మి.మీ. — 15 శాతం లోటు (ఐఎండీ)
ప్రాంతాల వారీ లోటు: దక్షిణ ద్వీపకల్పం 27%, తూర్పు–ఈశాన్య భారతం 26%, వాయవ్య భారతం 10%
మరాఠ్వాడా 37%, కోస్తా ఆంధ్రప్రదేశ్ 37%, తెలంగాణ 21%, కర్ణాటకలోని మూడు ప్రధాన సబ్‌డివిజన్లలో 28–32% లోటు
ఐఐటీ గాంధీనగర్ వాటర్ అండ్ క్లైమేట్ ల్యాబ్ నిర్వహించే ఇండియా డ్రాట్ మానిటర్: దేశ విస్తీర్ణంలో 52.5% కరవు పరిధిలో, 47.5% సాధారణం; మహారాష్ట్రలో 83.5%
సాగు విస్తీర్ణం 110.4 మిలియన్ హెక్టార్లు — ఏడాది క్రితంతో పోలిస్తే 1.3% తగ్గుదల; వరి 3.7%, మొక్కజొన్న 2.2% తగ్గాయి
నెలల వారీగా: జూన్‌లో 35.4% లోటు, జూలైలో సాధారణం కంటే 1% అధికం, ఆగస్టులో 16% లోటు, సెప్టెంబర్‌లో బలహీనం
2026-27 ఖరీఫ్ ఉత్పత్తి లక్ష్యం 176.16 మిలియన్ టన్నులు; 2025-26లో ఉత్పత్తి 176.04 మిలియన్ టన్నులు
నికర సాగు విస్తీర్ణంలో నీటిపారుదల కవరేజీ 2015-16లో 48.8% నుంచి 2024-25లో సుమారు 60%కి పెరిగింది (క్రిసిల్)

కాలక్రమం

2025 జూన్రుతుపవనాల ప్రారంభంలో వర్షపాతం సాధారణం కంటే 35.4% తక్కువ
2025 జూలైవర్షాలు కోలుకుని సాధారణం కంటే 1% అధికం; వరి, చెరకు వంటి నీటి ఆధార పంటలకు ఊరట. నాగ్‌పూర్ పిప్లాలో లాల్ సింగ్ ఠాకూర్ సోయాబీన్ విత్తారు
2025 ఆగస్టులోటు తిరిగి 16%కి విస్తరించింది; ఆగస్టు 5 నాటికి 72.074 మిలియన్ టన్నుల వరి సేకరణ
2025 సెప్టెంబర్ 21ఐఎండీ తాజా గణాంకాలు: దేశవ్యాప్తంగా 15% లోటు; సెప్టెంబర్ వర్షాలు బలహీనం, అసమానం
2026 అక్టోబర్ 1 (ఖరీఫ్ మార్కెటింగ్ సీజన్ 2026-27 ప్రారంభం)కేంద్రం 70.864 మిలియన్ టన్నుల వరి సేకరణ లక్ష్యం నిర్ణయించింది

ఎవరికి సంబంధం

వర్షాధార చిన్న రైతులు (ఉదా: నాగ్‌పూర్ పిప్లాకు చెందిన లాల్ సింగ్ ఠాకూర్) — మూడెకరాల్లో సోయాబీన్‌కు ₹40,000 పెట్టుబడి పూర్తిగా నష్టం; 300 అడుగుల బోరు ఎండిపోయి రబీ సాగు ప్రణాళికే లేదు
మహారాష్ట్ర (విదర్భ, మరాఠ్వాడా) — రాష్ట్ర విస్తీర్ణంలో 83.5% కరవు పరిధిలో; సోయాబీన్ ఉత్పాదకతపై ఒత్తిడి
తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక రైతులు — వర్షంపై అధిక ఆధారపడటం వల్ల దిగుబడి తగ్గే ప్రమాదం ఎక్కువ
ఐఎండీ, ఐఐటీ గాంధీనగర్ వాటర్ అండ్ క్లైమేట్ ల్యాబ్ — వర్షపాత, కరవు పరిస్థితుల అంచనా, హెచ్చరికల బాధ్యత
కేంద్ర ప్రభుత్వం — ఖరీఫ్ ఉత్పత్తి, వరి సేకరణ లక్ష్యాల నిర్ధారణ; ఆహార భద్రత నిర్వహణ
పంజాబ్, హరియాణా, పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్ రైతులు — మంచి నీటిపారుదల ఉన్నందున దిగుబడిలో గణనీయ తగ్గుదల ఉండకపోవచ్చు (దేవేశ్ చతుర్వేది)
స్థానిక అధికారులు — పంట నష్టాల అంచనా సర్వేలు చేపట్టారు; పరిహారంపై రైతుల్లో అపనమ్మకం

ఎందుకు ముఖ్యం

వర్షాధార వ్యవసాయంపై ఆధారపడిన కోట్లాది రైతుల ఆదాయం ఒకే సీజన్ వర్షపాత లోటుతో తుడిచిపెట్టుకుపోతుందని ఈ కథనం చూపిస్తుంది — విస్తీర్ణం 1.3% మాత్రమే తగ్గినా దిగుబడి నష్టం చాలా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. దేశ విస్తీర్ణంలో సగానికి పైగా (52.5%) కరవు పరిధిలో ఉన్నందున ప్రాంతీయ అసమానతలు, గ్రామీణ డిమాండ్, రబీ సాగుపై ప్రభావం పడుతుంది. అయితే నీటిపారుదల కవరేజీ 60%కి పెరగడం, గత ఏడాది బంపర్ ఉత్పత్తి కారణంగా జాతీయ స్థాయిలో ఆహార కొరత ఉండదని నిపుణుల అంచనా.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

ఐఎండీ డేటా: జూన్ 1 – సెప్టెంబర్ 21, 2025లో 703.7 మి.మీ. వర్షపాతం; సాధారణం 827.2 మి.మీ.; లోటు 15%
ఇండియా డ్రాట్ మానిటర్‌ను ఐఐటీ గాంధీనగర్‌లోని వాటర్ అండ్ క్లైమేట్ ల్యాబ్ నిర్వహిస్తుంది — దేశ విస్తీర్ణంలో 52.5% కరవు పరిధిలో
2026-27 ఖరీఫ్ ఉత్పత్తి లక్ష్యం 176.16 మిలియన్ టన్నులు; వరి సేకరణ లక్ష్యం 70.864 మిలియన్ టన్నులు
ఖరీఫ్ మార్కెటింగ్ సీజన్ అక్టోబర్ 1 నుంచి ప్రారంభమవుతుంది
నీటిపారుదల కవరేజీ: నికర సాగు విస్తీర్ణంలో 2015-16లో 48.8% → 2024-25లో ~60% (క్రిసిల్)
క్రిసిల్ ప్రకారం ప్రమాదంలో ఉన్న పంటలు: పత్తి, సజ్జ, మొక్కజొన్న, కంది, వేరుశనగ, సోయాబీన్

మెయిన్స్ కోణం

2025 నైరుతి రుతుపవనాల 15 శాతం లోటు భారత వ్యవసాయంలోని నిర్మాణాత్మక బలహీనతను — వర్షాధారత, అసమాన నీటిపారుదల — తిరిగి బయటపెట్టింది. లోటు ప్రాంతీయంగా చాలా అసమానం: దక్షిణ ద్వీపకల్పంలో 27%, మరాఠ్వాడా–కోస్తా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 37%, తెలంగాణలో 21%, కర్ణాటకలో 28–32%; మహారాష్ట్ర విస్తీర్ణంలో 83.5% కరవు పరిధిలో ఉంది. రైతులు స్పందించిన తీరు గమనార్హం — జూలైలో వర్షాలు కోలుకున్నందున సాగు విస్తీర్ణం సాధారణంలో 98% వరకు నిలిచింది, ఒత్తిడి ప్రాంతాల్లో మొక్కజొన్న, సజ్జ, పెసర వంటి స్వల్పకాలిక పంటలవైపు మళ్లారు. అంటే ప్రధాన ప్రమాదం విస్తీర్ణం నుంచి దిగుబడిపైకి మారింది; ఆగస్టు–సెప్టెంబర్‌లో లోటు తిరిగి పెరగడం పత్తి, సోయాబీన్, వేరుశనగ, కంది వంటి పంటలను దెబ్బతీస్తుంది. పంజాబ్, హరియాణా, పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్ వంటి సాగునీటి ప్రాంతాలు తట్టుకోగలిగినా, వర్షాధార దక్షిణ ప్రాంతాల్లో నష్టం కేంద్రీకృతమవుతుంది — ఇది వ్యవసాయ అసమానతను పెంచుతుంది. ముందుకు వెళ్లే మార్గంగా మూలాధార ఆధారాలు సూచించేవి: నీటిపారుదల కవరేజీ విస్తరణ (48.8% → 60%), కరవు తట్టుకునే మినుము, జొన్న, సజ్జ వంటి పంటల ప్రోత్సాహం, బలమైన నీటి పర్యవేక్షణ–ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, మరియు పంట నష్ట సర్వేలు వేగంగా పరిహారంగా మారే విశ్వసనీయ యంత్రాంగం.

కీలక పదాలు

ఐఎండీ (భారత వాతావరణ విభాగం): దేశ వర్షపాత గణాంకాలు, రుతుపవన అంచనాలను విడుదల చేసే ప్రభుత్వ సంస్థ
ఇండియా డ్రాట్ మానిటర్: ఐఐటీ గాంధీనగర్ వాటర్ అండ్ క్లైమేట్ ల్యాబ్ నిర్వహించే కరవు పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ
వర్షపాత లోటు: ఒక ప్రాంతంలో నమోదైన వర్షం సాధారణ (దీర్ఘకాలిక సగటు) వర్షం కంటే తక్కువగా ఉన్న శాతం
ఖరీఫ్ మార్కెటింగ్ సీజన్ (కేఎంఎస్): ఖరీఫ్ పంటల సేకరణ జరిగే కాలం; 2026-27 సీజన్ అక్టోబర్ 1 నుంచి ప్రారంభం
సేకరణ లక్ష్యం: కేంద్రం మద్దతు ధరకు కొనుగోలు చేయాలని నిర్ణయించే ధాన్యం పరిమాణం; 2026-27కి 70.864 మిలియన్ టన్నుల వరి
క్రిసిల్: సాగు విస్తీర్ణం, నీటిపారుదల కవరేజీ, పంట ప్రమాదాలపై విశ్లేషణ నివేదిక ఇచ్చిన రేటింగ్–పరిశోధన సంస్థ

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

2025 నైరుతి రుతుపవనాల 15 శాతం లోటు నేపథ్యంలో, సాగు విస్తీర్ణం స్వల్పంగానే తగ్గినా దిగుబడిపై ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉందని ఎందుకు అంటున్నారు? వివరించండి.
భారత వ్యవసాయంలో వర్షాధారత తగ్గించడానికి నీటిపారుదల విస్తరణ, పంట మార్పిడి ఎలా దోహదపడతాయి? మూలాధార గణాంకాలతో చర్చించండి.
కరవు ప్రభావం ప్రాంతాల మధ్య అసమానంగా ఉండటం వ్యవసాయ విధానానికి, పరిహార యంత్రాంగాలకు ఎలాంటి సవాళ్లు విసురుతుంది?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తఆజంగఢ్‌లో పూజ వివాదం: భార్య, ఇద్దరు పురోహితుల హత్య →

← అన్ని వార్తలు