రాష్ట్రపతి ఏడీసీలకు వివాహం లేని నిబంధన: రిటైర్డ్ మేజర్

రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ముకు ఏడీసీగా పనిచేసిన మేజర్ రిషభ్ సింగ్ సాంబ్యాల్ (రిటైర్డ్), పోడ్‌కాస్టర్ రాజ్ షమానీతో మాట్లాడుతూ ఏడీసీలు వివాహం చేసుకోకూడదనే నిబంధన ఉందని, కుటుంబానికి దూరంగా ఉండటం పెద్ద త్యాగమని చెప్పారు. 12 ఏళ్ల సర్వీసు అనంతరం ఆయన సైన్యం నుంచి రిటైర్ అయ్యారు; అందులో మూడేళ్లు రాష్ట్రపతి వద్ద పనిచేశారు. రాష్ట్రపతికి ఐదుగురు ఏడీసీలు ఉంటారు — ఆర్మీ నుంచి మూడు, నేవీ, ఎయిర్‌ఫోర్స్ నుంచి ఒక్కొక్కరు. ఈ నిబంధన స్వచ్ఛందమని, నియామక సమయంలోనే అధికారికి తెలుస్తుందని సమాచారం.

Indian Express — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 22 సెప్టెం, 2026 11:18 AM IST

మూలం

Indian Express — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#president#adc#droupadi murmu#indian army#rashtrapati bhavan

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Major Rishabh Singh Sambyal (retired) says ADCs to the President cannot marry and must stay away from family. — Attributed directly to the officer in a podcast conversation with Raj Shamani; quoted in source.
The 'no marriage' rule is a voluntary requirement known at the time of appointment, intended to keep the officer available 24/7. — Sourced in the article only as 'it is learnt'; no named official attribution.
The President has five ADCs — three from the Army and one each from the Navy and Air Force. — Figure appears twice in the source; no external verification possible.
Lieutenant Commander Yashaswi Solankee became the first woman ADC in 75 years last year, and Major Navya Shekhawat the first woman Army officer this year. — Stated as fact in the source, consistent with earlier Indian Express reporting cited within the article.
Sambyal retired after 12 years in the Army, about three of them with President Murmu. — Figures appear in source, attributed to the officer's own account.

Indian Express — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ఇది ఒక వ్యక్తిగత ఇంటర్వ్యూ నుంచి పుట్టిన కథనమే అయినా, దాని రాజకీయ ప్రాముఖ్యత రాష్ట్రపతి భవన్ సంస్థాగత సంస్కృతిపై చర్చకు తలుపు తెరవడంలో ఉంది. ఏడీసీలకు ఉన్న 'వివాహం చేసుకోకూడదు' అనే నిబంధన స్వచ్ఛందమని, నియామక సమయంలోనే అధికారికి తెలుస్తుందని కథనం చెబుతోంది — అంటే ఇది శిక్షాత్మక ఆంక్ష కాదని ప్రొటోకాల్ అవసరమని వాదించే అవకాశం ప్రభుత్వానికి ఉంది. అదే సమయంలో, రాష్ట్రపతి ముర్ము హయాంలోనే మహిళా ఏడీసీల నియామకం జరిగిన నేపథ్యంలో, మహిళా సాధికారత-సమ్మిళితత్వం అనే సందేశానికి ఈ నిబంధన ఎంత అనుగుణమో అనే ప్రశ్న ప్రతిపక్షాలకు, పౌర సమాజానికి మాట్లాడే అంశంగా మారవచ్చు.

రాష్ట్రపతి భవన్‌కు ఇది ప్రత్యక్ష విధాన వివాదం కాదు — నిబంధన స్వచ్ఛందమని, కొందరు అధికారులు దీని కారణంగా పోస్టు వదులుకున్నారని కథనం చెబుతోంది; ఇదే ప్రభుత్వ వాదనకు బలం.
మరోవైపు, 24x7 అందుబాటు కోసం వ్యక్తిగత జీవితంపై ఆంక్ష పెట్టడం ఆధునిక పని-జీవన సమతుల్యత చర్చలో ప్రశ్నార్థకంగా మారే అవకాశం ఉంది.
ముర్ము హయాంలో 75 ఏళ్లలో మొదటిసారి మహిళా ఏడీసీల నియామకం జరగడం ప్రభుత్వానికి-రాష్ట్రపతి కార్యాలయానికి ఒక సానుకూల సందేశం; ఈ నిబంధన చర్చ ఆ సందేశాన్ని కొంత పలుచన చేయవచ్చు.
నిబంధన అన్ని జెండర్లకు వర్తిస్తుందని కథనం పేర్కొనడం, 'వివక్ష' ఆరోపణలను ముందుగానే తటస్థం చేసే అంశం.
రాష్ట్రపతి పదవి రాజ్యాంగబద్ధంగా పార్టీ రాజకీయాలకు అతీతం కావడంతో, ఈ అంశం పార్టీల మధ్య ఘర్షణగా కాకుండా సంస్థాగత సంస్కరణ చర్చగానే నిలిచే అవకాశం ఎక్కువ.

గమనించాల్సినవి — రాష్ట్రపతి భవన్ లేదా రక్షణ శాఖ నుంచి అధికారిక స్పష్టత వస్తుందా, లేదా పార్లమెంటు/పౌర సమాజ స్థాయిలో ఈ నిబంధన సమీక్ష డిమాండ్‌గా మారుతుందా అన్నది గమనించాలి.

ఈ నిబంధన లిఖితపూర్వక అధికారిక ఉత్తర్వు అవునా, ఎవరు దీన్ని రూపొందించారు, ఎప్పటి నుంచి అమలులో ఉంది అనే వివరాలను కథనం స్థిరపరచలేదు; ప్రభుత్వం లేదా రాష్ట్రపతి కార్యాలయం అధికారిక స్పందన కూడా ఇందులో లేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 4 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

భారత రాష్ట్రపతికి సహాయకులుగా (aide-de-camp – ఏడీసీ) పనిచేసే యువ సైనిక అధికారులు రాష్ట్రపతి దైనందిన కార్యక్రమాలను ప్రణాళిక చేస్తారు, ఆమెతో పాటు అన్ని వేడుకల్లో ఉంటారు. రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ముకు ఏడీసీగా పనిచేసిన మేజర్ రిషభ్ సింగ్ సాంబ్యాల్ (రిటైర్డ్) పోడ్‌కాస్టర్ రాజ్ షమానీతో మాట్లాడుతూ, ఏడీసీలు వివాహం చేసుకోకూడదనే నిబంధన ఉందని, కుటుంబానికి దూరంగా ఉండటం తన అతిపెద్ద త్యాగమని చెప్పడంతో ఈ పదవి చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తిగత ఖర్చు చర్చకు వచ్చింది. రాష్ట్రపతికి మొత్తం ఐదుగురు ఏడీసీలు ఉంటారు; ఇటీవలి కాలంలో మహిళా అధికారులకూ ఈ పదవి దక్కింది.

ముఖ్యాంశాలు

మేజర్ రిషభ్ సింగ్ సాంబ్యాల్ (రిటైర్డ్) 12 ఏళ్ల సర్వీసు అనంతరం గత నెలలో భారత సైన్యం నుంచి రిటైర్మెంట్ ప్రకటించారు; అందులో సుమారు మూడేళ్లు రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము వద్ద ఏడీసీగా పనిచేశారు.
ప్రస్తుతం 30 ఏళ్ల వయసున్న ఈ మాజీ స్పెషల్ ఫోర్సెస్ అధికారి, "నేను వివాహం చేసుకోలేదు. ఏడీసీలు వివాహం చేసుకోకూడదనే క్లాజ్ ఉంది… కుటుంబానికి దూరంగా ఉండాలి, ఇదే అతిపెద్ద త్యాగం" అని అన్నారు.
రాష్ట్రపతికి మొత్తం ఐదుగురు ఏడీసీలు — ఆర్మీ నుంచి మూడు, నేవీ నుంచి ఒకరు, వైమానిక దళం నుంచి ఒకరు.
'నో మ్యారేజ్' నిబంధన స్వచ్ఛంద షరతు; నియామక సమయంలోనే అధికారికి తెలుస్తుంది. ఎంపికైన కొందరు అధికారులు ఈ పదవి నుంచి తప్పుకున్న సందర్భాలూ ఉన్నాయి.
ఏడీసీల డ్యూటీ ఉదయం 9 గంటలకు మొదలై మరుసటి రోజు ఉదయం 9 గంటలకు ముగుస్తుంది; వారు రాష్ట్రపతి పక్కనే ఉన్న డ్యూటీ రూమ్‌లో ఉంటారు.
అధికారిక పర్యటనలో ఉన్నప్పుడు రాష్ట్రపతికి రోజుకు కనీసం మూడు కార్యక్రమాలు ఉంటాయని సాంబ్యాల్ చెప్పారు.
గత ఏడాది నేవీకి చెందిన లెఫ్టినెంట్ కమాండర్ యశస్వి సోలంకీ రాష్ట్రపతి ఏడీసీగా నియమితులై, 75 ఏళ్లలో ఈ పదవి పొందిన మొదటి మహిళా అధికారిణి అయ్యారు.
ఈ ఏడాది ఆరంభంలో మేజర్ నవ్య శేఖావత్ ఈ పదవి పొందిన మొదటి మహిళా ఆర్మీ అధికారిణి అయ్యారు; ప్రస్తుతం రాష్ట్రపతి ముర్ముకు ఇద్దరు మహిళా, ముగ్గురు పురుష ఏడీసీలు ఉన్నారు.

కాలక్రమం

గత ఏడాదిభారత నేవీకి చెందిన లెఫ్టినెంట్ కమాండర్ యశస్వి సోలంకీ రాష్ట్రపతి ఏడీసీగా నియమితం — 75 ఏళ్లలో మొదటి మహిళా అధికారిణి
ఈ ఏడాది ఆరంభంలోమేజర్ నవ్య శేఖావత్ ఈ పదవి పొందిన మొదటి మహిళా ఆర్మీ అధికారిణిగా నిలిచారు
గత నెలమేజర్ రిషభ్ సింగ్ సాంబ్యాల్ 12 ఏళ్ల సర్వీసు అనంతరం సైన్యం నుంచి రిటైర్మెంట్ ప్రకటన
ఇటీవల (తేదీ మూలంలో లేదు)పోడ్‌కాస్టర్ రాజ్ షమానీతో సంభాషణలో ఏడీసీల 'నో మ్యారేజ్' నిబంధన, ఒంటరితనం గురించి సాంబ్యాల్ వెల్లడి

ఎవరికి సంబంధం

రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము — ఐదుగురు ఏడీసీల ద్వారా రోజువారీ కార్యక్రమాలు, ప్రోటోకాల్, ప్రభుత్వ–సైనిక శాఖలతో సమన్వయం; మహిళా ఏడీసీల నియామక ఆలోచన ఆమెదేనని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కథనం
ఏడీసీగా ఎంపికైన యువ సైనిక అధికారులు — ప్రతిష్ఠాత్మక పదవి, కానీ వివాహం చేసుకోకూడదనే స్వచ్ఛంద షరతు, కుటుంబానికి దూరం, 24 గంటల డ్యూటీ
మేజర్ రిషభ్ సింగ్ సాంబ్యాల్ (రిటైర్డ్) — 12 ఏళ్ల సర్వీసు, మూడేళ్లు రాష్ట్రపతి వద్ద; వ్యక్తిగత జీవితంపై పడిన ప్రభావాన్ని బహిరంగంగా పంచుకున్నారు
మూడు సాయుధ దళాలు (ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్‌ఫోర్స్) — ఏడీసీ పోస్టులకు అధికారుల ఎంపిక, ఫిల్టర్లతో కూడిన కఠిన ఎంపిక ప్రక్రియ
మహిళా అధికారిణులు (సోలంకీ, శేఖావత్) — లింగ సమానత్వం, చేరికకు ప్రతీక; నిబంధనలు అన్ని లింగాలకూ సమానంగా వర్తిస్తాయి
రాష్ట్రపతి భవన్ / మిలిటరీ సెక్రటరీ (మేజర్ జనరల్ వి పరిదా) — ఏడీసీ వ్యవస్థ నిర్వహణ, మహిళా ఏడీసీల నియామకాన్ని అమలు చేయడం

ఎందుకు ముఖ్యం

దేశ ప్రథమ పౌరురాలి పక్కన నిరంతరం ఉండే పదవి ఎంత ప్రతిష్ఠాత్మకమో, అంతే మేరకు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛపై ఖర్చు ఉంటుందని ఈ కథనం చూపుతుంది — వివాహం చేసుకోకూడదనే స్వచ్ఛంద షరతు, 24 గంటల డ్యూటీ, కుటుంబానికి దూరం. అదే సమయంలో 75 ఏళ్ల తర్వాత మహిళా ఏడీసీల నియామకం సాయుధ దళాల్లో లింగ సమానత్వం, చేరిక దిశగా మారుతున్న వైఖరిని సూచిస్తుంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

రాష్ట్రపతికి ఐదుగురు ఏడీసీలు: ఆర్మీ 3, నేవీ 1, ఎయిర్‌ఫోర్స్ 1.
ఏడీసీల 'నో మ్యారేజ్' నిబంధన స్వచ్ఛందం; నియామక సమయంలోనే తెలుస్తుంది; అన్ని లింగాలకూ వర్తిస్తుంది.
లెఫ్టినెంట్ కమాండర్ యశస్వి సోలంకీ (నేవీ) — 75 ఏళ్లలో రాష్ట్రపతి ఏడీసీ అయిన మొదటి మహిళా అధికారిణి (గత ఏడాది).
మేజర్ నవ్య శేఖావత్ — ఈ పదవి పొందిన మొదటి మహిళా ఆర్మీ అధికారిణి (ఈ ఏడాది).
ఏడీసీ డ్యూటీ: ఉదయం 9 గంటల నుంచి మరుసటి రోజు ఉదయం 9 గంటల వరకు; రాష్ట్రపతి పక్కనే డ్యూటీ రూమ్.
మేజర్ జనరల్ వి పరిదా — రాష్ట్రపతికి మిలిటరీ సెక్రటరీ; మహిళా ఏడీసీల ఆలోచన రాష్ట్రపతి ముర్ముదేనని పేర్కొన్నారు.

మెయిన్స్ కోణం

రాజ్యాంగబద్ధ అత్యున్నత పదవి చుట్టూ ఉండే ప్రోటోకాల్ వ్యవస్థలో ఏడీసీ పాత్ర — రాష్ట్రపతి, ప్రభుత్వం, సైన్యం మధ్య వంతెనగా పనిచేయడం, కార్యక్రమాల ప్రణాళిక, భద్రత–ప్రోటోకాల్ సమన్వయం — అత్యంత సున్నితమైనది. 24×7 అందుబాటులో ఉండాలనే ఆవశ్యకత నుంచే 'వివాహం చేసుకోకూడదు' అనే స్వచ్ఛంద షరతు పుట్టిందని మూలం చెబుతోంది; దీని ఫలితంగా కుటుంబానికి దూరం, ఒంటరితనం, సాధారణ వ్యక్తిగా బయటికి వెళ్లలేని పరిమితులు ఏర్పడతాయని సాంబ్యాల్ వివరణ. అంతేకాక, యువ అధికారులను ప్రలోభపెట్టే, మేనిప్యులేట్ చేసే ప్రయత్నాలు జరగవచ్చనే ఆయన మాటలు ఎంపిక ప్రక్రియలో 'ఫిల్టర్లు', విశ్వసనీయత ప్రమాణాల ప్రాముఖ్యాన్ని చూపుతాయి. మరోవైపు రాష్ట్రపతి ముర్ము చొరవతో మహిళా అధికారిణుల నియామకం లింగ సమానత్వం, చేరిక దిశగా సానుకూల మార్పు. ముందుకు వెళ్లే దారి: సంస్థాగత అవసరాన్ని, అధికారుల వ్యక్తిగత జీవితం–మానసిక ఆరోగ్యాన్ని సమతుల్యం చేయడం; ఎంపిక, పదవీకాల నిబంధనల్లో పారదర్శకత; స్వచ్ఛంద స్వభావాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేయడం. (ఇతర విధాన మార్పుల గురించి మూలంలో సమాచారం లేదు.)

కీలక పదాలు

ఏడీసీ (Aide-de-Camp): రాష్ట్రపతికి సహాయకుడిగా పనిచేసే సైనిక అధికారి; కార్యక్రమాల ప్రణాళిక, వేడుకల్లో వెంట ఉండటం, ప్రభుత్వ–సైనిక శాఖలతో సమాచార సమన్వయం
'నో మ్యారేజ్' క్లాజ్: రాష్ట్రపతి ఏడీసీలు వివాహం చేసుకోకూడదనే స్వచ్ఛంద షరతు; 24 గంటలూ విధులపై దృష్టి, అందుబాటు లక్ష్యం
ఫస్ట్ సిటిజన్ (ప్రథమ పౌరురాలు): భారత రాష్ట్రపతిని సూచించే వ్యవహారిక పదం; ఇక్కడ రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము
4 పారా స్పెషల్ ఫోర్సెస్: సాంబ్యాల్ ఏడీసీ కాకముందు పనిచేసిన సైన్య ప్రత్యేక దళ యూనిట్; అంతకుముందు జాట్ రెజిమెంట్‌లో ఉన్నారు
మిలిటరీ సెక్రటరీ టు ద ప్రెసిడెంట్: రాష్ట్రపతి భవన్‌లో సైనిక వ్యవహారాల బాధ్యత; ప్రస్తుతం మేజర్ జనరల్ వి పరిదా
ఇండియన్ మిలిటరీ అకాడమీ (IMA): సాంబ్యాల్ శిక్షణ పొందిన ఆర్మీ అధికారుల శిక్షణ సంస్థ

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

రాష్ట్రపతి ఏడీసీ వ్యవస్థను ఉదాహరణగా తీసుకుని, ఉన్నత రాజ్యాంగ పదవుల ప్రోటోకాల్ అవసరాలు, అధికారుల వ్యక్తిగత హక్కుల మధ్య సమతుల్యతను చర్చించండి.
సాయుధ దళాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, రాష్ట్రపతి ఏడీసీగా మహిళా అధికారిణుల నియామకం ప్రాముఖ్యాన్ని విశ్లేషించండి.
రాష్ట్రపతి ఏడీసీ విధులు ఏమిటి? దళాల నుంచి వారి కూర్పు, డ్యూటీ విధానం ఎలా ఉంటుంది — వివరించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తహౌరా వంతెనపై వ్యక్తిగత శుభాకాంక్షలు, కాంతి-శబ్ద ప్రదర్శనలు →

← అన్ని వార్తలు