ఫోటో: Rajanna Sircilla — నీరు · సాగునీరు

తెలంగాణలో సాగునీటి కాలువల నిర్వహణ లోపం, ఆయకట్టుకు అందని నీరు

తెలంగాణలో ప్రధాన ప్రాజెక్టుల కాలువలు, బ్రాంచ్, డిస్ట్రిబ్యూటరీలు పూడిక, లైనింగ్ ధ్వంసం, కోతతో దెబ్బతిన్నాయని నివేదిక పేర్కొంది. నిర్వహణకు ఏటా రూ.280 కోట్లు (త్రైమాసికానికి రూ.70 కోట్లు) కేటాయిస్తున్నా వినియోగం కనిపించడం లేదు. పూడికతో నిజాంసాగర్ నిల్వ సామర్థ్యం 28 టీఎంసీల నుంచి 17 టీఎంసీలకు తగ్గింది; ప్రస్తుతం 7 టీఎంసీలే ఉంది. 2.52 లక్షల ఎకరాలకు నీరిచ్చే నాగార్జునసాగర్ ఎడమ కాలువ మరమ్మతులకు టెండర్లు పిలవలేదు. సీఎం రేవంత్‌రెడ్డి రూ.360 కోట్ల విడుదలకు ఆదేశించారు.

Rajanna Sircilla — నీరు · సాగునీరు ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 30 సెప్టెం, 2026 10:54 AM IST

మూలం

Rajanna Sircilla — నీరు · సాగునీరు · అసలు వార్త చదవండి ↗

#irrigation#canals#telangana#maintenance#water

డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

CM Revanth Reddy reviewed O&M funds and ordered immediate release of Rs 360 crore. — Attributed in source to a recent review by the Chief Minister; no order number or date given.
Irrigation department is allotted about Rs 280 crore a year for O&M, at Rs 70 crore per quarter. — Figures appear in source without citing a specific budget document.
Nizamsagar storage capacity fell from 28 TMC to 17 TMC due to silt; only 7 TMC stored now. — Specific figures appear in source; no measuring agency attributed.
Nagarjunasagar Left Bank Canal serves 2.52 lakh acres and tenders for repairs have not been called. — Stated in source as reporter's field observation; no official confirmation quoted.
2020 order delegated sanction powers up to Rs 5 lakh (DEE) to Rs 5 crore (CE/ENC). — Source dates the order to 28 December 2020 under the then BRS government; no GO number cited.

Rajanna Sircilla — నీరు · సాగునీరు ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 5 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

తెలంగాణలో శ్రీరాంసాగర్, నిజాంసాగర్, నాగార్జునసాగర్, కల్వకుర్తి వంటి ప్రధాన ప్రాజెక్టుల కింద ఉన్న ప్రధాన కాలువలు, బ్రాంచి, డిస్ట్రిబ్యూటరీ కాలువలు పూడిక, లైనింగ్ ధ్వంసం, కట్టల కోతతో దెబ్బతిన్నాయని ఈటీవీ భారత్ నివేదిక పేర్కొంది. వానాకాలానికి ముందే నిర్వహణ (ఓ అండ్ ఎం) పనులు చేపట్టాల్సి ఉన్నా, నీటిపారుదల శాఖలో ప్రత్యేక విభాగం, ఏటా రూ.280 కోట్ల నిధులు ఉన్నప్పటికీ క్షేత్రస్థాయిలో వినియోగం కనిపించడం లేదని కథనం చెబుతోంది. ఫలితంగా ప్రాజెక్టుల్లో ఒడిసిపట్టిన నీరు ఆయకట్టుకు చేరక పంటలకు నష్టం జరుగుతోంది. ఇటీవల సీఎం రేవంత్‌రెడ్డి సమీక్ష నిర్వహించి రూ.360 కోట్లు తక్షణమే విడుదల చేయాలని ఆదేశించారు.

ముఖ్యాంశాలు

ఓ అండ్ ఎం (ఆపరేషన్ అండ్ మెయింటెనెన్స్) కోసం నీటిపారుదల శాఖ ఏటా రూ.280 కోట్ల వరకు కేటాయిస్తోంది; మూడు నెలలకోసారి రూ.70 కోట్లు వినియోగించుకునే వెసులుబాటు ఉంది.
పూడిక చేరడంతో నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టు నిల్వ సామర్థ్యం 28 టీఎంసీల నుంచి 17 టీఎంసీలకు పడిపోయింది; ప్రస్తుతం కేవలం 7 టీఎంసీల నీరే నిల్వ ఉంది.
నిజాంసాగర్ కింద కామారెడ్డి, నిజామాబాద్ జిల్లాల్లో 1,15,825 ఎకరాల పంటలు సాగవుతున్నాయి; నిజామాబాద్ సమీపంలో కాలువలకు సిమెంటు లైనింగ్ లేదు.
నాగార్జునసాగర్ ఎడమ కాలువ 2.52 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు నీరిస్తుంది; ఖమ్మం జిల్లాలో పూడికతీత కొనసాగుతోంది, మరమ్మతులకు ఇప్పటికీ టెండర్లు పిలవలేదు.
2020 డిసెంబరు 28న అప్పటి బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ప్రకారం డీఈఈకి రూ.5 లక్షలు, ఈఈకి రూ.25 లక్షలు, ఎస్‌ఈకి రూ.2 కోట్లు, సీఈ/ఈఎన్‌సీకి రూ.5 కోట్ల లోపు పనులకు పరిపాలన అనుమతి అధికారం.
అప్పర్ మానేరు కుడి ప్రధాన కాలువ తూము షటర్ మూడేళ్ల క్రితం పాడైంది; గత ఏడాది రూ.20 లక్షలు మంజూరైనా కాంట్రాక్టర్ ముందుకు రాలేదు; ముస్తాబాద్ మండలంలో 12,245 ఎకరాల ఆయకట్టు.
నిజామాబాద్ జిల్లా ధర్పల్లి మండలం రామడుగు మధ్యతరహా ప్రాజెక్టు కింద 6,104 ఎకరాలకు నీరందాల్సి ఉన్నా, ప్రస్తుతం రెండు వేల ఎకరాలకూ సరిగ్గా అందడం లేదు.
శ్రీరాంసాగర్ నుంచి లక్ష్మి కాలువ ద్వారా 25,763 ఎకరాలకు యాసంగిలో ఏటా 3 టీఎంసీలు విడుదల చేస్తారు; చాలా చోట్ల లైనింగ్ ధ్వంసమైంది.

కాలక్రమం

2020 డిసెంబరు 28అత్యవసర, నిర్వహణ పనులకు ప్రభుత్వ అనుమతి లేకుండా నిధులు కేటాయించుకునేలా ఇంజినీర్లకు అధికారాలు ఇచ్చిన ఉత్తర్వులు అప్పటి బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వం జారీ చేసింది.
మూడేళ్ల క్రితంరాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా అప్పర్ మానేరు కుడి ప్రధాన కాలువ తూము షటర్ పాడైపోయింది.
గత ఏడాదిఅప్పర్ మానేరు షటర్ మరమ్మతులకు రూ.20 లక్షలు మంజూరు; వికారాబాద్ కోట్‌పల్లివాగు పునరుద్ధరణకూ నిధులు కేటాయింపు — పనులు పూర్తి కాలేదు.
ఇటీవలసీఎం రేవంత్‌రెడ్డి అన్ని ప్రాజెక్టుల ఓ అండ్ ఎం నిధులపై సమీక్షించి రూ.360 కోట్లు తక్షణమే విడుదల చేయాలని ఆదేశించారు.
2026 జూన్ 22కాలువల దుస్థితిపై ఈటీవీ భారత్ కథనం ప్రచురణ.

ఎవరికి సంబంధం

ఆయకట్టు రైతులు — నాగార్జునసాగర్ ఎడమ కాలువ కింద 2.52 లక్షల ఎకరాలు, నిజాంసాగర్ కింద 1,15,825 ఎకరాలు సహా లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందకపోతే పంట నష్టం.
నీటిపారుదల శాఖ ఓ అండ్ ఎం విభాగం — ఏటా రూ.280 కోట్ల నిధుల వినియోగం, కాలువల పునరుద్ధరణ బాధ్యత; క్షేత్రస్థాయి పరిశీలన లోపంపై విమర్శలు.
సీఎం రేవంత్‌రెడ్డి — ఓ అండ్ ఎం నిధులపై సమీక్ష నిర్వహించి రూ.360 కోట్ల విడుదలకు ఆదేశాలు జారీ చేశారు.
నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి ఉత్తమ్‌కుమార్‌రెడ్డి — పనులు చేపట్టాలని చీఫ్ ఇంజినీర్లకు సూచనలు ఇచ్చారు.
డీఈఈ, ఈఈ, ఎస్‌ఈ, సీఈ స్థాయి ఇంజినీర్లు — రూ.5 లక్షల నుంచి రూ.5 కోట్ల వరకు పనులకు పరిపాలన అనుమతి అధికారం ఉన్నా వినియోగించడం లేదన్న ఆరోపణ.
కాంట్రాక్టర్లు — రిజర్వాయర్‌లో నీళ్లు ఉండటం వంటి కారణాలతో మరమ్మతు పనులకు ముందుకు రాకపోవడం; టెండర్లు పిలవకపోవడం.

ఎందుకు ముఖ్యం

ప్రాజెక్టుల నిర్మాణంపై వేల కోట్లు ఖర్చు చేసినా, చివరి మైలు కాలువ వ్యవస్థ పనిచేయకపోతే నీరు ఆయకట్టుకు చేరదు — నిజాంసాగర్ సామర్థ్యం 28 నుంచి 17 టీఎంసీలకు పడిపోవడం, రామడుగు కింద 6,104 ఎకరాలకు కాకుండా రెండు వేల ఎకరాలకూ నీరందకపోవడం ఇదే చెబుతున్నాయి. లైనింగ్ శిథిలమైన కల్వకుర్తి ప్యాకేజీ 29 వంటి చోట కట్ట తెగే ప్రమాదం, వంతెనలకూ ముప్పు ఉంది. నిధులు ఉన్నా ఖర్చు కాని ఈ పరిస్థితి పాలనా జవాబుదారీతనం, ఆస్తుల నిర్వహణ లోపాన్ని ఎత్తిచూపుతుంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

ఓ అండ్ ఎం = ఆపరేషన్ అండ్ మెయింటెనెన్స్; తెలంగాణ నీటిపారుదల శాఖలో దీనికి ప్రత్యేక విభాగం, ఏటా రూ.280 కోట్ల కేటాయింపు (త్రైమాసికానికి రూ.70 కోట్లు).
నిజాంసాగర్: నిల్వ సామర్థ్యం 28 టీఎంసీల నుంచి పూడికతో 17 టీఎంసీలకు క్షీణత; ఆయకట్టు 1,15,825 ఎకరాలు (కామారెడ్డి, నిజామాబాద్).
నాగార్జునసాగర్ ఎడమ కాలువ ఆయకట్టు 2.52 లక్షల ఎకరాలు; ఖమ్మం జిల్లా కొణిజర్ల మండలం తనికెళ్ల వద్ద పూడికతో మైదానంలా మారింది.
2020 డిసెంబరు 28 ఉత్తర్వులు: డీఈఈ రూ.5 లక్షలు, ఈఈ రూ.25 లక్షలు, ఎస్‌ఈ రూ.2 కోట్లు, సీఈ/ఈఎన్‌సీ రూ.5 కోట్ల లోపు పనులకు పరిపాలన అనుమతి.
నిజాంసాగర్ కాలువలపై అలీసాగర్, ఆర్గుల రాజారాం గుత్ప, జాకోరా ఎత్తిపోతల పథకాలు; అలీసాగర్‌కు 4.60 టీఎంసీలు, గుత్పకు 3 టీఎంసీలు అవసరం.
శ్రీరాంసాగర్ లక్ష్మి కాలువ: 25,763 ఎకరాలు, యాసంగికి ఏటా 3 టీఎంసీల విడుదల.

మెయిన్స్ కోణం

తెలంగాణ సాగునీటి రంగంలో సమస్య నీటి లభ్యత మాత్రమే కాదు — నిర్మించిన వ్యవస్థల నిర్వహణ లోపం కూడా అని ఈ కథనం చూపుతోంది. కారణాలు: కాలువల్లో పూడిక, చెట్లు–పొదలు, లైనింగ్ ధ్వంసం, కట్టల కోత, తూములు–అక్విడెక్టుల శిథిలావస్థ; క్షేత్రస్థాయి పరిశీలన, ప్రధాన కార్యాలయ అనుశీలన లేకపోవడం; ఇంజినీర్లకు రూ.5 లక్షల నుంచి రూ.5 కోట్ల వరకు అనుమతి అధికారాలు ఉన్నా వాటిని వాడకపోవడం; రైతుల ఒత్తిడి లేదా ప్రజాప్రతినిధుల జ్ఞాపనం వచ్చినప్పుడే పనులు జరగడం; టెండర్లు పిలవకపోవడం, కాంట్రాక్టర్లు ముందుకు రాకపోవడం. పరిణామాలు: నిజాంసాగర్ నిల్వ సామర్థ్యం క్షీణత, ఎత్తిపోతల పథకాలకు నీరు చేరకపోవడం, రామడుగు వంటి చోట ఆయకట్టు మూడింట ఒక వంతుకు పడిపోవడం, కల్వకుర్తి ప్యాకేజీ 29 వద్ద కట్ట తెగే ప్రమాదం, గట్లపై నుంచి నీరు వృథా. ముందుకు దారి: వానాకాలానికి ముందే ప్రణాళికాబద్ధ పూడికతీత–లైనింగ్ మరమ్మతులు, విడుదల చేసిన రూ.360 కోట్ల సకాలంలో వినియోగం, నిర్దిష్ట గడువుతో టెండర్లు, రిజర్వాయర్‌లో నీరు తగ్గే కాలంలోనే షటర్ మరమ్మతుల షెడ్యూల్, క్షేత్రస్థాయి తనిఖీ–పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ బలోపేతం.

కీలక పదాలు

ఓ అండ్ ఎం (O&M): ఆపరేషన్ అండ్ మెయింటెనెన్స్ — ప్రాజెక్టులు, కాలువల నిర్వహణ, మరమ్మతుల కోసం ఉన్న నీటిపారుదల శాఖ విభాగం, నిధులు.
ఆయకట్టు: ఒక ప్రాజెక్టు లేదా కాలువ ద్వారా సాగునీరు అందే భూమి విస్తీర్ణం (ఉదా: నాగార్జునసాగర్ ఎడమ కాలువ 2.52 లక్షల ఎకరాలు).
డిస్ట్రిబ్యూటరీ, బ్రాంచి కాలువ: ప్రధాన కాలువ నుంచి పొలాల వరకు నీటిని పంపిణీ చేసే ఉప కాలువల వ్యవస్థ; ఇందులో తూములు, అక్విడెక్టులు ఉంటాయి.
లైనింగ్: కాలువ లోపలి భాగానికి వేసే సిమెంటు/కాంక్రీటు పొర; నీటి ఇంకుడు, కోతను తగ్గిస్తుంది — ధ్వంసమైతే నీరు వృథా, కట్ట బలహీనం.
టీఎంసీ: థౌజండ్ మిలియన్ క్యూబిక్ ఫీట్ — జలాశయ నిల్వ, నీటి విడుదలను కొలిచే యూనిట్.
కల్వకుర్తి ఎత్తిపోతల పథకం: ఉమ్మడి పాలమూరు జిల్లాకు కీలకమైన లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ పథకం; ప్యాకేజీ 29 ప్రధాన కాలువ లైనింగ్ శిథిలమైంది.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల నిర్మాణంతో పోలిస్తే వాటి నిర్వహణ (ఓ అండ్ ఎం)కు తక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం ఆయకట్టు సామర్థ్య వినియోగంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది? తెలంగాణ ఉదాహరణలతో చర్చించండి.
ఇంజినీర్లకు ఆర్థిక అనుమతి అధికారాల వికేంద్రీకరణ (2020 ఉత్తర్వులు) ఉన్నప్పటికీ క్షేత్రస్థాయిలో నిధుల వినియోగం జరగడం లేదు — పాలనా జవాబుదారీతనాన్ని ఎలా పెంచవచ్చు?
జలాశయాల్లో పూడిక చేరడం నిల్వ సామర్థ్యాన్ని తగ్గిస్తుంది (నిజాంసాగర్: 28 → 17 టీఎంసీలు). పూడిక నిర్వహణకు తీసుకోవాల్సిన చర్యలను వివరించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తవీరవల్లి జెడ్‌పీహెచ్‌ఎస్‌లో ల్యాబ్ అసిస్టెంట్‌పై విద్యార్థి దాడి →

← అన్ని వార్తలు