9/11 తర్వాత 25 ఏళ్లలో భారత ఉగ్రవాద వ్యతిరేక వ్యూహంలో మార్పు

2001 సెప్టెంబర్ 11 దాడుల తర్వాత 25 ఏళ్లలో భారత ఉగ్రవాద వ్యతిరేక విధానం నిష్క్రియ ధోరణి నుంచి క్రియాశీల వ్యూహానికి మారిందని విశ్రాంత కర్నల్ రాజీవ్ అగర్వాల్ రాశారు. 1993 ముంబై పేలుళ్లు, 26/11 దాడుల తర్వాత సైనిక చర్య జరగలేదని, 2016 ఉరి తర్వాత సర్జికల్ స్ట్రైక్స్, 2019లో బాలాకోట్ దాడులు, 2025 పహల్గాం దాడి తర్వాత ఆపరేషన్ సిందూర్ జరిగాయని పేర్కొన్నారు. 2026 ఫిబ్రవరి 23న 'ప్రహార్' జాతీయ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక విధానాన్ని భారత్ ఆవిష్కరించింది.

The Hindu — National ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 14 సెప్టెం, 2026 2:12 PM IST

మూలం

The Hindu — National · అసలు వార్త చదవండి ↗

#counter-terrorism#operation sindoor#cross-border terrorism#national security#prahaar policy

డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

India unveiled 'PRAHAAR', its first comprehensive National Counter-Terrorism Policy and Strategy, on February 23, 2026. — Date and name appear in the source; no official document or agency cited by the author.
Operation Sindoor was launched on May 6-7, 2025 after the April 22, 2025 Pahalgam attack, destroying LeT and JeM leadership and headquarters within 96 hours. — Stated by the author without independent attribution; outcome claims are assessments, not sourced figures.
The March 1993 Mumbai serial blasts killed over 250 people in 13 coordinated blasts. — Figure appears in the source; no agency attribution given.
India released Ahmed Omar Sheikh and Masood Azhar in exchange for more than 160 hostages after the IC-814 hijack of December 24, 1999. — Detail appears in the source as historical record; no source cited.
Modi at the SCO Summit in Bishkek on September 1 said terrorism can never be a strategic asset for anyone. — Direct quote attributed to the Prime Minister in the source; year of the summit not specified.

The Hindu — National ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ఇది ముఖ్యంగా ఒక వ్యూహ విశ్లేషణ అయినా, దాని రాజకీయ సందేశం స్పష్టం: ఉగ్రవాదంపై 'నిష్క్రియ' గతం వర్సెస్ 'క్రియాశీల' వర్తమానం అనే విభజన రేఖను 2014 అధికార మార్పు వద్ద గీయడం — ఇది ఇప్పటికే భారత ఎన్నికల చర్చలో బలంగా ఉన్న కథనం. అధికార పక్షానికి ఇది జాతీయ భద్రతను తన అత్యంత బలమైన ఆస్తిగా నిలబెట్టుకునే అవకాశం; ప్రతిపక్షానికి 1993, 26/11 తర్వాత స్పందన లేదన్న ఆరోపణను ఎదుర్కోవాల్సిన భారం. 'ప్రహార్' విధానం ఆవిష్కరణ కూడా ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలను వ్యక్తిగత నిర్ణయాల నుంచి సంస్థాగత చట్రంలోకి మార్చి, భవిష్యత్ ప్రభుత్వాలకు కూడా కట్టుబాటు సృష్టించే ప్రయత్నంగా చూడవచ్చు.

'2014 తర్వాత మార్పు' అనే చట్రం విశ్లేషణాత్మకమైనదే అయినా రాజకీయంగా తటస్థం కాదు — ఇది ఉగ్రవాద ప్రతిస్పందనను ప్రభుత్వాల మధ్య పోలికగా మార్చి, ఎన్నికల ప్రచార భాషకు దగ్గరగా ఉంటుంది.
ఉరి, బాలాకోట్, ఆపరేషన్ సిందూర్ అనే వరుసను చూపడం ద్వారా ప్రతి ఉగ్ర దాడి తర్వాత సైనిక ప్రతిస్పందన కోసం ప్రజల అంచనాలు పెరుగుతాయి — ఇది ప్రభుత్వానికి రాజకీయ లాభమే అయినా, స్పందించే ఒత్తిడిని కూడా పెంచుతుంది.
'ఉగ్రదాడిని యుద్ధ చర్యగా పరిగణిస్తాం', 'అణు బెదిరింపు అడ్డుకాదు' అనే ప్రకటిత వైఖరులు దేశీయంగా దృఢత్వ సందేశాన్ని ఇస్తాయి, కానీ భవిష్యత్తులో ప్రభుత్వ ఎంపికల పరిధిని కుదిస్తాయి.
ప్రతిపక్షం సాధారణంగా రెండు మార్గాలలో ఒకటి ఎంచుకుంటుంది — భద్రతా చర్యలకు మద్దతు ఇస్తూ నిఘా వైఫల్యాలు, జవాబుదారీతనం గురించి ప్రశ్నించడం; లేదా చారిత్రక పోలికను వ్యతిరేకించడం — రెండూ రాజకీయంగా ప్రమాదకరమైనవే.
SCO, బ్రిక్స్ వేదికలపై ఉగ్రవాదాన్ని ప్రస్తావించడం అంతర్జాతీయ దౌత్య విజయంగా దేశీయంగా ప్రదర్శించుకోగల అంశం — విదేశాంగ విధానం, ఎన్నికల కథనం కలిసిపోయే చోటు ఇది.

గమనించాల్సినవి — 'ప్రహార్' విధానం అమలుకు కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయం ఎలా సాగుతుందో, డీ-రాడికలైజేషన్ వంటి అంశాలపై ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాలు ఎలా స్పందిస్తాయో గమనించాలి — ఇది కేంద్ర–రాష్ట్ర రాజకీయ ఘర్షణకు కొత్త వేదిక కావచ్చు.

ఇది ఒక విశ్రాంత అధికారి వ్యక్తిగత విశ్లేషణ; సైనిక చర్యల వాస్తవ నిరోధక ప్రభావం, 'ప్రహార్' విధాన వివరాలు, లేదా ఈ వైఖరికి ఓటర్ల స్పందన గురించి ఈ కథనం ఎటువంటి ఆధారాలను నిర్ధారించడం లేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 10 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

2001 సెప్టెంబర్ 11న న్యూయార్క్‌లోని ట్విన్ టవర్స్‌పై అల్-ఖైదా జరిపిన దాడి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉగ్రవాద వ్యతిరేక పోరాట పద్ధతిని మౌలికంగా మార్చింది. గత 25 ఏళ్లలో ఉగ్రవాద రూపాలు, ఉపయోగించే సాధనాలు, దేశాల వ్యూహాలు మారిపోయాయి. భారత్ విషయంలో 1990ల ప్రారంభంలో కశ్మీర్‌లో సరిహద్దు ఆవలి ఉగ్రవాదం మొదలైనప్పటి నుంచి, పాకిస్తాన్‌ను హెచ్చరించడమే మినహా శిక్షించని నిష్క్రియ విధానం నుంచి, సరిహద్దు ఆవలి ఉగ్రవాదాన్ని 'యుద్ధ చర్య'గా పరిగణించే క్రియాశీల వ్యూహానికి మార్పు వచ్చిందని విశ్రాంత కర్నల్ రాజీవ్ అగర్వాల్ విశ్లేషించారు.

ముఖ్యాంశాలు

1991 మే 21న తమిళనాడులోని శ్రీపెరంబుదూర్‌లో శ్రీలంక ఉగ్రవాద సంస్థ ఎల్‌టీటీఈ మాజీ ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీని హత్య చేసింది.
1993 మార్చిలో ముంబైలో 13 సమన్వయ పేలుళ్లలో 250 మందికి పైగా మరణించారు; 1998 ఫిబ్రవరిలో కోయంబత్తూరులో ఏకకాల పేలుళ్లు జరిగాయి.
1999 డిసెంబర్ 24న ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ IC-814 హైజాక్; 160కి పైగా బందీల విడుదలకు బదులుగా అహ్మద్ ఒమర్ షేక్, మసూద్ అజార్‌లను భారత్ విడిచిపెట్టింది.
2001 డిసెంబర్ 13న జైష్-ఎ-మొహమ్మద్ పార్లమెంటుపై దాడి చేయడంతో 'ఆపరేషన్ పరాక్రమ్' కింద భారీ సైనిక సమీకరణ జరిగింది; సుమారు రెండేళ్ల ఉద్రిక్తత తర్వాత శిక్ష లేకుండానే ఉపసంహరణ.
2005 అక్టోబర్‌లో సరోజినీ నగర్, పహాడ్‌గంజ్ సహా ఢిల్లీ మార్కెట్లలో వరుస పేలుళ్లలో 60కి పైగా మరణించారు; 2011 సెప్టెంబర్ 7న ఢిల్లీ హైకోర్టు వెలుపల బ్రీఫ్‌కేస్ బాంబు పేలుడులో 15 మంది మరణించారు (HUJI బాధ్యత).
2016 సెప్టెంబర్ 18 ఉరి దాడి తర్వాత సెప్టెంబర్ 28-29న మొదటి సర్జికల్ స్ట్రైక్స్; 2019 ఫిబ్రవరి 14 పుల్వామా దాడి తర్వాత భారత వాయుసేన బాలాకోట్‌లో జైష్ శిబిరంపై దాడి చేసింది — పాక్ గగనతలంలోకి ప్రవేశించిన మొదటి సందర్భం.
2025 ఏప్రిల్ 22 పహల్‌గాం దాడి తర్వాత మే 6-7న ఆపరేషన్ సిందూర్; 96 గంటల్లో ఎల్‌ఈటీ, జైష్ నాయకులు, ప్రధాన కార్యాలయాలు ధ్వంసం, పాక్ సైనిక ఆస్తులకు నష్టం.
2026 ఫిబ్రవరి 23న భారత్ తన మొదటి సమగ్ర జాతీయ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక విధానం, వ్యూహం 'ప్రహార్'ను ఆవిష్కరించింది.

కాలక్రమం

1991 మే 21శ్రీపెరంబుదూర్‌లో ఎల్‌టీటీఈ చేతిలో రాజీవ్ గాంధీ హత్య
1993 మార్చిముంబైలో 13 వరుస పేలుళ్లు; 250కి పైగా మృతి
1998 ఫిబ్రవరికోయంబత్తూరు నగరంలో ఏకకాల పేలుళ్లు
1999 డిసెంబర్ 24IC-814 విమాన హైజాక్; ఉగ్రవాదుల విడుదల
2000 డిసెంబర్ 22ఎల్‌ఈటీ ఉగ్రవాదులు ఎర్రకోటలోని ఆర్మీ గారిసన్‌పై దాడి; మూడు సైనికుల మృతి
2001 సెప్టెంబర్ 11న్యూయార్క్ ట్విన్ టవర్స్‌పై అల్-ఖైదా దాడి
2001 డిసెంబర్ 13పార్లమెంటుపై జైష్ దాడి; ఆపరేషన్ పరాక్రమ్ ప్రారంభం
2005 అక్టోబర్ఢిల్లీ మార్కెట్లలో వరుస పేలుళ్లు; 60కి పైగా మృతి
2008 సెప్టెంబర్కన్నాట్ ప్లేస్, గ్రేటర్ కైలాష్, కరోల్ బాగ్‌లలో పేలుళ్లు
2008 నవంబర్26/11 ముంబై దాడులు; ప్రపంచం భారత్‌కు మద్దతుగా నిలిచింది, కానీ సైనిక చర్య జరగలేదు

ఎవరికి సంబంధం

భారత ప్రభుత్వం / కేంద్రం — నిష్క్రియ విధానం నుంచి క్రియాశీల వ్యూహానికి మారడం; 'ప్రహార్' విధానం అమలు, ఉగ్రవాదాన్ని యుద్ధ చర్యగా ప్రకటించడం
భారత సాయుధ దళాలు (సైన్యం, వాయుసేన) — సర్జికల్ స్ట్రైక్స్, బాలాకోట్ దాడులు, ఆపరేషన్ సిందూర్ నిర్వహణ; ఎల్‌ఓసీ ఆవల ముందస్తు చర్యల బాధ్యత
పాకిస్తాన్ — ఎల్‌ఈటీ, జైష్ వంటి సంస్థలకు మద్దతుపై ఆరోపణలు; భవిష్యత్ దాడులకు ప్రత్యక్ష, భారీ ధర చెల్లించాల్సి ఉంటుందని భారత్ హెచ్చరిక
కశ్మీర్ ప్రజలు, యువత — ఉగ్ర సంఘటనలు తగ్గినా చొరబాటు ప్రమాదం; డీ-రాడికలైజేషన్, ప్రధాన స్రవంతిలో చేరే అవకాశాలు
నిఘా, భద్రతా సంస్థలు — ఎల్‌ఓసీ దాటి వచ్చే ఉగ్రవాదులను గుర్తించడం, దేశంలోని ఉగ్ర నెట్‌వర్క్ అవశేషాలను నిర్మూలించడం
అంతర్జాతీయ వేదికలు (ఎస్‌సీఓ, బ్రిక్స్) — ఉగ్రవాదంపై ప్రపంచ ఏకాభిప్రాయం; ఢిల్లీ డిక్లరేషన్‌లో పహల్‌గాం దాడిపై ప్రత్యేక పేరా

ఎందుకు ముఖ్యం

9/11 తర్వాత 25 ఏళ్లలో ఉగ్రవాదం పెద్ద సంస్థల నుంచి చిన్న, స్వతంత్ర గ్రూపులు, లోన్-వుల్ఫ్ దాడులు, డ్రోన్లు, సైబర్, కృత్రిమ మేధ వంటి కొత్త రూపాలకు మారింది. భారత్ ఇప్పుడు సంయమనం యుగం ముగిసిందని, సరిహద్దు ఆవలి ఉగ్రవాదాన్ని యుద్ధ చర్యగా, అణు బెదిరింపును నిరోధకంగా పరిగణించబోమని ప్రకటించడం దక్షిణాసియా భద్రతా సమతుల్యతను ప్రభావితం చేస్తుంది. 'ప్రహార్' విధానం ద్వారా మొత్తం-ప్రభుత్వ, మొత్తం-సమాజ విధానంతో నివారణ, తీవ్రవాద భావజాల నిరోధానికి తొలి సమగ్ర చట్రం ఏర్పడింది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

'ప్రహార్' — భారత్ మొదటి సమగ్ర జాతీయ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక విధానం, వ్యూహం; ఆవిష్కరణ 2026 ఫిబ్రవరి 23; 'హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్', 'హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ' విధానాలు
ఆపరేషన్ పరాక్రమ్ — 2001 డిసెంబర్ 13 పార్లమెంటు దాడి (జైష్-ఎ-మొహమ్మద్) తర్వాత చేపట్టిన భారీ సైనిక సమీకరణ
సర్జికల్ స్ట్రైక్స్ 2016 సెప్టెంబర్ 28-29 (ఉరి దాడికి ప్రతిస్పందన); బాలాకోట్ వైమానిక దాడి 2019 (పుల్వామా తర్వాత) — ఐఏఎఫ్ పాక్ గగనతలంలోకి ప్రవేశించిన మొదటి సందర్భం
ఆపరేషన్ సిందూర్ — 2025 మే 6-7; 96 గంటల్లో ఎల్‌ఈటీ, జైష్ నాయకత్వం, ప్రధాన కార్యాలయాలపై దాడి
1993 ముంబై పేలుళ్లు: 13 పేలుళ్లు, 250కి పైగా మృతి; 2011 ఢిల్లీ హైకోర్టు పేలుడు: 15 మృతి, హర్కత్-ఉల్-జిహాద్ ఇస్లామీ (HUJI) బాధ్యత
18వ బ్రిక్స్ సదస్సు (న్యూఢిల్లీ) ఢిల్లీ డిక్లరేషన్‌లో పహల్‌గాం దాడిపై ప్రత్యేక పేరా; బిష్కెక్ ఎస్‌సీఓ సదస్సులో ఉగ్రవాదంపై ద్వంద్వ ప్రమాణాలపై మోదీ వ్యాఖ్యలు

మెయిన్స్ కోణం

9/11 అనంతర పాతికేళ్లలో భారత ఉగ్రవాద వ్యతిరేక విధానం స్పష్టమైన మూడు దశలుగా విడదీయవచ్చు: 1990లు–2000ల ప్రారంభంలో నిర్దిష్ట వ్యూహం లేకపోవడం (రాజీవ్ గాంధీ హత్య, 1993 ముంబై పేలుళ్లు, కోయంబత్తూరు, IC-814 హైజాక్‌లో బేరసారాలు); 2001 పార్లమెంటు దాడి తర్వాత ఆపరేషన్ పరాక్రమ్ రూపంలో బలప్రదర్శన చేసినా అణు ఉద్రిక్తత, అంతర్జాతీయ జోక్యంతో ప్రత్యక్ష శిక్ష లేకుండా ముగియడం, 26/11 తర్వాత కూడా సైనిక చర్య జరగకపోవడం; 2014 తర్వాత ఉరి సర్జికల్ స్ట్రైక్స్, బాలాకోట్, ఆపరేషన్ సిందూర్‌ల ద్వారా సరిహద్దు దాటి శిక్షించే క్రియాశీల నిరోధక వ్యూహం. ఆపరేషన్ సిందూర్ అనంతరం భారత్ ప్రకటించిన మూడు సూత్రాలు — సంయమన యుగం ముగింపు, సరిహద్దు ఉగ్రవాదం 'యుద్ధ చర్య', అణు బెదిరింపు నిరోధకం కాదు — నిరోధక సిద్ధాంతంలో మార్పును సూచిస్తాయి; అదే సమయంలో లోన్-వుల్ఫ్ దాడులు, డ్రోన్లు, సైబర్, ఏఐ వాడకం కొత్త సవాళ్లు. వ్యాసకర్త సూచించిన నాలుగంచెల మార్గం — దేశీయంగా మిగిలిన ఉగ్ర నెట్‌వర్క్ నిర్మూలన, ఎల్‌ఓసీ ఆవల లాంచ్ ప్యాడ్‌లపై ముందస్తు చర్య, విస్తృత డీ-రాడికలైజేషన్, మిత్రదేశాలతో కలిసి ఉగ్ర ఆర్థిక వనరుల నిలిపివేత — 'ప్రహార్' విధానంలోని మొత్తం-ప్రభుత్వ, మొత్తం-సమాజ విధానంతోనూ, ఎస్‌సీఓ, బ్రిక్స్ వంటి వేదికల్లో దౌత్య ప్రయత్నాలతోనూ ముడిపడి ఉంది.

కీలక పదాలు

ప్రహార్ (PRAHAAR): 2026 ఫిబ్రవరి 23న ఆవిష్కరించిన భారత్ మొదటి సమగ్ర జాతీయ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక విధానం, వ్యూహం
ఆపరేషన్ సిందూర్: 2025 మే 6-7న పహల్‌గాం దాడికి ప్రతిస్పందనగా పాక్ కేంద్రిత ఉగ్ర నెట్‌వర్క్‌పై భారత సాయుధ దళాల చర్య
ఆపరేషన్ పరాక్రమ్: 2001 పార్లమెంటు దాడి తర్వాత భారత్ చేపట్టిన భారీ సైనిక సమీకరణ; సుమారు రెండేళ్ల ఉద్రిక్తత తర్వాత ఉపసంహరణ
లోన్-వుల్ఫ్ దాడి: పెద్ద సంస్థాగత ఆదేశాలు లేకుండా ఒంటరిగా చేసే ఉగ్రదాడి; నేడు సాధారణమవుతున్న ధోరణి
హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్ / హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ: ఉగ్రవాదం, తీవ్రవాద భావజాల నివారణకు ప్రభుత్వ విభాగాలన్నీ, సమాజం మొత్తం సమన్వయంతో పనిచేసే విధానం
జైష్-ఎ-మొహమ్మద్ / లష్కర్-ఎ-తొయిబా: పార్లమెంటు, ఉరి, పుల్వామా, ఎర్రకోట సహా దాడులకు కారణమైన పాకిస్తాన్ కేంద్రిత ఉగ్రవాద సంస్థలు

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

9/11 తర్వాత భారత ఉగ్రవాద వ్యతిరేక వ్యూహం నిష్క్రియ ధోరణి నుంచి క్రియాశీల నిరోధకతకు ఎలా మారింది? ఉరి, బాలాకోట్, ఆపరేషన్ సిందూర్ ఉదాహరణలతో చర్చించండి.
సరిహద్దు ఆవలి ఉగ్రవాదాన్ని 'యుద్ధ చర్య'గా పరిగణించడం, అణు బెదిరింపును నిరోధకంగా అంగీకరించకపోవడం — ఈ ప్రకటనల వ్యూహాత్మక పరిణామాలను విశ్లేషించండి.
'ప్రహార్' విధానంలోని మొత్తం-ప్రభుత్వ, మొత్తం-సమాజ విధానం డీ-రాడికలైజేషన్, ఉగ్ర ఆర్థిక వనరుల నిలిపివేతకు ఏ విధంగా ఉపయోగపడుతుంది?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తభార్యను హతమార్చిన నిందితుడు పోలీసు వాహనం నుంచి దూకి మృతి →

← అన్ని వార్తలు