పశ్చిమ కనుమలు: క్షేత్రస్థాయి సర్వే కోరిన కర్ణాటక అసెంబ్లీ

పశ్చిమ కనుమల్లో పర్యావరణ సున్నిత ప్రాంతాలపై కస్తూరిరంగన్ నివేదిక సమీక్షించాలని, తుది నోటిఫికేషన్‌కు ముందు క్షేత్రస్థాయి సర్వేకు ఏడాది గడువు ఇవ్వాలని కర్ణాటక అసెంబ్లీ మంగళవారం ఏకగ్రీవ తీర్మానం ఆమోదించింది. జూలై ముసాయిదా ప్రకారం రాష్ట్రంలో 10 జిల్లాల్లోని 1,449 గ్రామాల పరిధిలో 20,668 చ.కి.మీ. ఈఎస్‌ఏగా ప్రకటించాలని ప్రతిపాదన. వ్యవసాయ భూములు, తోటలు, ఇళ్లు చేరే ప్రమాదం ఉందని రాష్ట్రం చెబుతోంది. ఆంక్షలు ప్రధానంగా మైనింగ్, కాలుష్య పరిశ్రమలపైనే ఉంటాయని పర్యావరణవేత్తలు అంటున్నారు.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 25 సెప్టెం, 2026 9:13 AM IST

మూలం

Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#western ghats#kasturirangan report#ecologically sensitive area#karnataka assembly#environment

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Karnataka Assembly unanimously adopted a resolution on Tuesday seeking review of the Kasturirangan report and one year for a physical survey. — Attributed in source to the Assembly proceedings; figure of one year appears in source.
The latest July draft notification proposes 20,668 sq km of Karnataka's Western Ghats as an ESA, covering 1,449 villages in 10 districts. — Figures appear in source; drawn from the draft notification, not independently verified.
The 2013 Kasturirangan report proposed an ESA over about 37% of the Western Ghats, or 59,940 sq km across six states. — Figures appear in source and are internally consistent with the Karnataka share cited.
Chief Minister DK Shivakumar said the state is seeking a scientific revision, not disrespecting the recommendations. — Direct quote attributed to the named chief minister in the source.
Environmentalist Akhilesh Chipli said restrictions would mainly target mining and highly polluting industries. — Attributed to a named individual; opinion, not a verified fact.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 8 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

పశ్చిమ కనుమల పరిరక్షణ కోసం పర్యావరణ సున్నిత ప్రాంతాల (ఈఎస్‌ఏ) నోటిఫికేషన్‌ను కేంద్రం ఒక దశాబ్దానికి పైగా ఖరారు చేయలేకపోతోంది. 2010లో మాధవ్ గాడ్గిల్ కమిటీ, తర్వాత కె. కస్తూరిరంగన్ నేతృత్వంలోని ఉన్నతస్థాయి కార్యనిర్వాహక బృందం సిఫార్సులు చేశాయి; కస్తూరిరంగన్ 2013 నివేదిక ఆరు రాష్ట్రాల్లో 59,940 చ.కి.మీ.ను ఈఎస్‌ఏగా ప్రతిపాదించింది. దీన్ని అమలు చేయడానికి ఇప్పటివరకు ఏడు ముసాయిదా నోటిఫికేషన్లు వెలువడ్డాయి, జూలై ముసాయిదా తాజాది. ఈ నేపథ్యంలో కర్ణాటక అసెంబ్లీ మంగళవారం ఏకగ్రీవ తీర్మానం ఆమోదించి, తుది నోటిఫికేషన్‌కు ముందు క్షేత్రస్థాయి సర్వేకు ఏడాది గడువు కోరింది.

ముఖ్యాంశాలు

కర్ణాటక అసెంబ్లీ మంగళవారం ఏకగ్రీవంగా తీర్మానం ఆమోదించి, కస్తూరిరంగన్ నివేదిక సమీక్ష, తుది నోటిఫికేషన్‌కు ముందు భౌతిక సర్వేకు ఏడాది గడువు కోరింది.
జూలై నివేదిక అమలుకు ఉద్దేశించిన తాజా ముసాయిదా ప్రకారం కర్ణాటకలో 10 జిల్లాల్లోని 1,449 గ్రామాల పరిధిలో 20,668 చ.కి.మీ.ను ఈఎస్‌ఏగా ప్రకటించాలని ప్రతిపాదన.
కస్తూరిరంగన్ బృందం 2013 నివేదిక పశ్చిమ కనుమల్లో సుమారు 37% – ఆరు రాష్ట్రాల్లో 59,940 చ.కి.మీ. – ఈఎస్‌ఏగా ప్రతిపాదించింది; అందులో కర్ణాటక వాటా 20,668 చ.కి.మీ.
నివేదిక అమలుకు ఇప్పటివరకు ఏడు ముసాయిదా నోటిఫికేషన్లు జారీ అయ్యాయి; మొదటిది 2014 మార్చి 10న వెలువడింది. ఏ ముసాయిదా అయినా జారీ అయిన 725 రోజుల తర్వాత గడువు ముగుస్తుంది.
పశ్చిమ కనుమలు గుజరాత్, మహారాష్ట్ర, గోవా, కర్ణాటక, తమిళనాడు, కేరళ రాష్ట్రాల్లో 1,600 కి.మీ. విస్తరించి ఉన్నాయి; కనీసం 325 ప్రపంచస్థాయి ప్రమాదంలో ఉన్న జాతులకు నిలయం; 2012లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటన.
ఒక గ్రామంలో ఐదో వంతు (1/5) విస్తీర్ణం అటవీ పరిధిలో ఉంటే మొత్తం గ్రామాన్ని ఈఎస్‌ఏలో చేర్చాలన్న ప్రతిపాదనను అసెంబ్లీ అశాస్త్రీయమని పేర్కొంది.
2022 నుంచి కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన నిపుణుల కమిటీ రాష్ట్రాల సూచనలను పరిశీలిస్తోంది.
కర్ణాటక రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలో అధికారులు, రైతులు, పరిశ్రమల ప్రతినిధులు, పర్యావరణ నిపుణులు, శాస్త్రవేత్తలతో కమిటీ ఏర్పాటు చేయనుంది; గ్రామ పంచాయతీ కమిటీలు స్థానిక సమాచారం ఇస్తాయి.

కాలక్రమం

2010పశ్చిమ కనుమల పరిరక్షణ బలోపేతానికి పర్యావరణ శాస్త్రవేత్త మాధవ్ గాడ్గిల్ నేతృత్వంలో కేంద్రం నిపుణుల ప్యానెల్ నియమించింది; స్థానిక సముదాయాల భాగస్వామ్యంతో శ్రేణీకృత పరిరక్షణను సిఫార్సు చేసింది.
2012పశ్చిమ కనుమలను యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించారు.
2013ఇస్రో మాజీ చైర్మన్ కె. కస్తూరిరంగన్ నేతృత్వంలోని ఉన్నతస్థాయి కార్యనిర్వాహక బృందం నివేదిక – 59,940 చ.కి.మీ. ఈఎస్‌ఏగా ప్రతిపాదన, మైనింగ్, ఇసుక తవ్వకాలపై నిషేధం సహా ఆంక్షలు.
2014 మార్చి 10మొదటి ముసాయిదా నోటిఫికేషన్ జారీ; తాజా ముసాయిదాకు ముందు వెలువడిన ఆరు ముసాయిదాలు రాష్ట్రాల విభేదాల కారణంగా గడువు ముగిసిపోయాయి.
2022 నుంచిరాష్ట్రాల సూచనలను పరిశీలించడానికి పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ నిపుణుల కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది.
జూలై (తాజా ముసాయిదా)నివేదిక అమలుకు ఏడో ముసాయిదా నోటిఫికేషన్ – కర్ణాటకలో 20,668 చ.కి.మీ., 1,449 గ్రామాలు, 10 జిల్లాలు.
మంగళవారంకర్ణాటక అసెంబ్లీ ఏకగ్రీవ తీర్మానం – నివేదిక సమీక్ష, క్షేత్రస్థాయి సర్వేకు ఏడాది గడువు కోరిక.
బుధవారంకస్తూరిరంగన్ కమిటీ సిఫార్సులను అగౌరవపరచడం లేదని, రాష్ట్ర ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని శాస్త్రీయంగా సవరించాలని కోరుతున్నామని ముఖ్యమంత్రి డీకే శివకుమార్ ప్రకటన.

ఎవరికి సంబంధం

కర్ణాటక ప్రభుత్వం / అసెంబ్లీ — సరిహద్దులు ఉపగ్రహ డేటాతో గీశారని, సర్వే నంబర్ల ఆధారంగా భౌతిక సర్వే చేయాలని; వ్యవసాయ, తోట, నివాస, ప్రజా ఉపయోగ భూములను ఈఎస్‌ఏ బయట ఉంచాలని కోరుతోంది.
కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ — ముసాయిదాలపై అభ్యంతరాలు స్వీకరించి రాష్ట్రాలకు పంపడం, నిపుణుల కమిటీ ద్వారా తుది నోటిఫికేషన్ ఖరారు చేయాల్సిన బాధ్యత.
పశ్చిమ కనుమల రాష్ట్రాలు (కేరళ, మహారాష్ట్ర తదితరాలు) — డీమార్కేషన్ విస్తీర్ణం, అభివృద్ధిపై ఆంక్షల విషయంలో విభేదాలు; ముసాయిదాలను వ్యతిరేకిస్తున్నాయి.
కనుమల్లోని గ్రామస్థులు, రైతులు — ఇళ్లు, తోటలు ఈఎస్‌ఏలో చేరితే నిర్మాణం, ఆస్తి విభజన, వారసత్వ హక్కులకు ఇబ్బంది; రోడ్లు, విద్యుత్, ఆరోగ్య సేవలపై అటవీ అనుమతుల అడ్డంకులు.
పర్యావరణవేత్తలు (సాగర వాసి అఖిలేష్ చిప్లి) — గుర్తించిన భూమిలో అధిక భాగం ఇప్పటికే నోటిఫైడ్ అడవి; ఆంక్షలు ప్రధానంగా మైనింగ్, అత్యంత కాలుష్య పరిశ్రమలపైనే; సేంద్రియ సాగు రైతులకు లాభమని వాదన.
శివమొగ్గ, చిక్కమగళూరు, హాసన్ జిల్లాల నిర్వాసితులు — లింగనమక్కి డ్యామ్ నిర్వాసిత కుటుంబాలకు సరైన రోడ్డు, పాఠశాల, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం లేవు; హోసనగరలోని కరిమనె గ్రామ పంచాయతీ భవనానికే ఖాతా లేదు.

ఎందుకు ముఖ్యం

కనీసం 325 ప్రపంచస్థాయి ప్రమాదంలో ఉన్న జాతులకు నిలయమైన, యునెస్కో వారసత్వ హోదా కలిగిన పశ్చిమ కనుమల పరిరక్షణ ఒక దశాబ్దానికి పైగా ముసాయిదాల దశలోనే ఆగిపోయింది – ఆరు ముసాయిదాలు గడువు ముగిసి నిరర్థకమయ్యాయి. కర్ణాటక తీర్మానం పరిరక్షణ లక్ష్యానికి, స్థానికుల జీవన హక్కులకు మధ్య సమతుల్యత ఎలా సాధించాలి, సరిహద్దులను ఉపగ్రహ డేటాతోనా లేక క్షేత్రస్థాయి సర్వేతోనా నిర్ణయించాలి అనే కీలక ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తోంది. ఇది కేంద్ర-రాష్ట్ర సమన్వయం, పర్యావరణ సమాఖ్య విధానానికి పరీక్ష.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

కస్తూరిరంగన్ ఉన్నతస్థాయి కార్యనిర్వాహక బృందం (2013): పశ్చిమ కనుమల్లో ~37% అంటే 59,940 చ.కి.మీ. ఈఎస్‌ఏగా ప్రతిపాదన; కె. కస్తూరిరంగన్ ఇస్రో మాజీ చైర్మన్.
మాధవ్ గాడ్గిల్ నిపుణుల ప్యానెల్ 2010లో కేంద్రం నియమించింది; శ్రేణీకృత పరిరక్షణ, స్థానిక సముదాయాల భాగస్వామ్యం సిఫార్సు.
పశ్చిమ కనుమలు 1,600 కి.మీ. – గుజరాత్, మహారాష్ట్ర, గోవా, కర్ణాటక, తమిళనాడు, కేరళ; 2012లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం; 325+ ప్రపంచస్థాయి ప్రమాదంలో ఉన్న జాతులు.
ఈఎస్‌ఏ ముసాయిదా నోటిఫికేషన్ జారీ అయిన 725 రోజుల తర్వాత గడువు ముగుస్తుంది; మొదటి ముసాయిదా 2014 మార్చి 10.
ఈఎస్‌ఏలో ఆంక్షలు: రెడ్ కేటగిరీ (అత్యంత కాలుష్య) పరిశ్రమలు, మైనింగ్-క్వారీయింగ్, థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలు, భారీ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు.
బగర్ హుకుం: ప్రభుత్వ భూమిలో సాగును క్రమబద్ధీకరించే దరఖాస్తులు; డీమ్డ్ ఫారెస్ట్: అటవీ లక్షణాలు ఉండి అధికారికంగా నోటిఫై కాని భూమి.

మెయిన్స్ కోణం

పశ్చిమ కనుమల ఈఎస్‌ఏ వివాదం భారతదేశంలో పరిరక్షణ-జీవనోపాధి సంఘర్షణకు, పర్యావరణ సమాఖ్య విధానంలోని ప్రతిష్టంభనకు ఒక కేస్ స్టడీ. 2010 గాడ్గిల్ ప్యానెల్ సిఫార్సులను రాష్ట్రాలు వ్యతిరేకించడంతో కేంద్రం కస్తూరిరంగన్ బృందాన్ని నియమించింది; దాని 2013 నివేదిక (59,940 చ.కి.మీ., కర్ణాటకలో 20,668 చ.కి.మీ.) అమలుకు ఏడు ముసాయిదాలు వెలువడినా, రాష్ట్రాల విభేదాల వల్ల ఆరు 725 రోజుల గడువు తర్వాత నిరర్థకమయ్యాయి – అంటే ఒక దశాబ్దానికి పైగా చట్టబద్ధ రక్షణ శూన్యం. కర్ణాటక అభ్యంతరం లక్ష్యంపై కాదు, పద్ధతిపై: ఉపగ్రహ డేటా ఆధారిత సరిహద్దులు, సర్వే నంబర్ల ప్రకారం డీమార్కేషన్ లేకపోవడం, గ్రామంలో ఐదో వంతు అటవీ పరిధిలో ఉంటే మొత్తం గ్రామాన్ని చేర్చే సూత్రం, పరిష్కారం కాని బగర్ హుకుం-అటవీ హక్కులు-డీమ్డ్ ఫారెస్ట్ కేసులు. మరోవైపు పర్యావరణవేత్తలు గుర్తించిన భూమిలో అధిక భాగం ఇప్పటికే నోటిఫైడ్ అడవి కాబట్టి ఆంక్షలు సాధారణ నివాసులపై కాక మైనింగ్, కాలుష్య పరిశ్రమలపైనే పడతాయని వాదిస్తున్నారు. లింగనమక్కి నిర్వాసితుల అనుభవం చూపినట్లు, అటవీ నిబంధనలు మౌలిక సదుపాయాలను అడ్డుకోవడమే ప్రజల భయానికి మూలం. ముందుకు దారి: కర్ణాటక ప్రతిపాదించిన రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తి కమిటీ-గ్రామ పంచాయతీ ఇన్‌పుట్‌లతో పారదర్శక క్షేత్రస్థాయి సర్వే, భూవివాదాల పరిష్కారం, ప్రభావితులకు ఆర్థిక సహాయం-ప్రత్యామ్నాయ జీవనోపాధి, అదే సమయంలో నోటిఫికేషన్ మరోసారి గడువు ముగియకుండా కాలపరిమితితో ఖరారు చేయడం.

కీలక పదాలు

ఈఎస్‌ఏ (పర్యావరణ సున్నిత ప్రాంతం): జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ కోసం మైనింగ్, క్వారీయింగ్, రెడ్ కేటగిరీ పరిశ్రమలు, థర్మల్ ప్లాంట్లు, భారీ ప్రాజెక్టులపై ఆంక్షలు విధించే నోటిఫైడ్ ప్రాంతం.
కస్తూరిరంగన్ ఉన్నతస్థాయి కార్యనిర్వాహక బృందం: ఇస్రో మాజీ చైర్మన్ కె. కస్తూరిరంగన్ నేతృత్వంలో కేంద్రం నియమించిన బృందం; 2013లో పశ్చిమ కనుమల్లో ~37% ఈఎస్‌ఏగా ప్రతిపాదించింది.
గాడ్గిల్ ప్యానెల్: 2010లో మాధవ్ గాడ్గిల్ నేతృత్వంలో నియమించిన నిపుణుల ప్యానెల్; స్థానిక సముదాయాల భాగస్వామ్యంతో శ్రేణీకృత పరిరక్షణ వ్యవస్థను సూచించింది.
రెడ్ కేటగిరీ పరిశ్రమలు: కాలుష్య తీవ్రత అత్యధికంగా ఉండే పరిశ్రమల వర్గం; ఈఎస్‌ఏ ముసాయిదాల్లో ఇవి నిషేధిత/నియంత్రిత జాబితాలో ఉంటాయి.
బగర్ హుకుం: ప్రభుత్వ భూమిలో చేస్తున్న సాగును క్రమబద్ధీకరించాలని కోరే దరఖాస్తులు; కనుమల్లో ఇవి పెద్దసంఖ్యలో పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి.
డీమ్డ్ ఫారెస్ట్: అటవీ లక్షణాలు కలిగి ఉన్నా అధికారికంగా అడవిగా నోటిఫై చేయని భూమి; సరిహద్దు నిర్ణయంలో వివాదాస్పద అంశం.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

పశ్చిమ కనుమల పరిరక్షణలో గాడ్గిల్, కస్తూరిరంగన్ నివేదికల విధానాలను పోల్చండి. ఈఎస్‌ఏ నోటిఫికేషన్ ఒక దశాబ్దానికి పైగా ఖరారు కాకపోవడానికి కారణాలను విశ్లేషించండి.
"పర్యావరణ సున్నిత ప్రాంత సరిహద్దుల నిర్ధారణలో ఉపగ్రహ డేటాతో పాటు క్షేత్రస్థాయి సర్వే అవసరం" – కర్ణాటక వాదన, పర్యావరణవేత్తల ప్రతివాదన నేపథ్యంలో చర్చించండి.
పరిరక్షణ లక్ష్యాలను స్థానిక సముదాయాల జీవనోపాధి, మౌలిక సదుపాయాల హక్కులతో సమన్వయం చేయడంలో సమాఖ్య వ్యవస్థ ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను ఉదాహరణలతో వివరించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తబాలిక మృతి: డీజే యజమాని, ఆపరేటర్ అరెస్టు →

← అన్ని వార్తలు