రెండు శతాబ్దాల తర్వాత మెక్సికోకు అరుదైన అజ్‌టెక్ రాతప్రతి
ఫ్రాన్స్‌కు తరలిపోయిన దాదాపు రెండు శతాబ్దాల తర్వాత 16వ శతాబ్దపు అజ్‌టెక్ రాతప్రతి 'కోడెక్స్ అజ్‌కటిట్లాన్' గురువారం మెక్సికో నగరంలోని జాతీయ మానవశాస్త్ర మ్యూజియంలో ప్రదర్శనకు వచ్చింది. ఇరు దేశాల సంబంధాల 200 ఏళ్ల సందర్భంగా ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయం దీన్ని రుణంగా ఇచ్చింది. శాశ్వతంగా అప్పగించాలన్న మెక్సికో డిమాండ్‌ను ఫ్రాన్స్ ఇప్పటివరకు తిరస్కరించింది. 2018 నుంచి 16,200కు పైగా వస్తువులు వెనక్కి వచ్చాయని మెక్సికో అధికారులు తెలిపారు.
మూలం
France 24 · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)
- Two folios of the 16th-century Codex Azcatitlan went on display Thursday at Mexico City's National Museum of Anthropology. — Reported directly by the source from the exhibition opening; date given as Thursday relative to publication.
- France's National Library loaned the codex to mark 200 years of France-Mexico relations, while refusing to return it permanently. — Attributed in source to the National Library's position; no document cited.
- Over 16,200 items have been repatriated to Mexico since 2018. — Figure appears in source, attributed to the National Institute of Anthropology and History last year.
- The manuscript was taken to France by Joseph Marius Alexis Aubin and donated to the National Library of France in 1898 by the widow of Eugene Goupil. — Historical detail stated in source without further sourcing.
- In 1982 Mexican lawyer Jose Luis Castaneda stole the Codex Tonalamatl from France's National Library and took it to Mexico. — Stated as background in source; no official record cited.
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం
ఇది మ్యూజియం వార్త లాగా కనిపించినా, నిజానికి ఇది సాంస్కృతిక దౌత్యం ఒక వ్యూహాత్మక పరికరంగా ఎలా పనిచేస్తుందో చూపే ఉదాహరణ. ఫ్రాన్స్ శాశ్వత అప్పగింతను తిరస్కరిస్తూనే రుణం రూపంలో కోడెక్స్‌ను పంపడం ద్వారా — యాజమాన్య హక్కును వదులుకోకుండా సద్భావనను ప్రదర్శించే మధ్యేమార్గాన్ని ఎంచుకుంది. మెక్సికో వైపు నుంచి చూస్తే, 2018 నుంచి 16,200కు పైగా వస్తువులను వెనక్కి తెచ్చిన ప్రచారంలో ఇది తదుపరి మెట్టు మాత్రమే; అధ్యక్షురాలు షీన్‌బామ్ స్వయంగా మాక్రాన్‌తో ఈ అంశాన్ని లేవనెత్తడం దీన్ని ద్వైపాక్షిక ఎజెండాలో పైస్థానానికి తీసుకెళ్లింది.
- రుణం అనే ఫార్మాట్ ఫ్రాన్స్‌కు వ్యూహాత్మకంగా అనుకూలం — సద్భావన సందేశం ఇస్తూనే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇతర దేశాల డిమాండ్లకు దారితీసే పూర్వదృష్టాంతాన్ని (precedent) సృష్టించకుండా ఉంటుంది.
- మెక్సికో దీన్ని జాతీయ గుర్తింపు, స్వదేశీ సమాజాల న్యాయం అనే చట్రంలో ఉంచుతోంది — ఇది దేశీయంగా బలమైన రాజకీయ మద్దతును సమకూర్చే, తిరస్కరించడం కష్టమైన వాదన.
- 1982లో కోడెక్స్ తొనలామాట్ల్ వ్యవహారం చూపినట్టు, ఈ వివాదానికి ఘర్షణాత్మక చరిత్ర ఉంది; అందుకే ఫ్రెంచ్ సంస్థలు యాజమాన్య హక్కుపై గట్టిగా నిలబడటాన్ని జాగ్రత్తగా చూడాలి.
- కోడెక్స్ బోర్బోనికస్ ఫ్రెంచ్ పార్లమెంట్ దిగువ సభ గ్రంథాలయంలో ఉండటం వల్ల, ఇది కేవలం కార్యనిర్వాహక నిర్ణయం కాదు — శాసనవ్యవస్థ, గ్రంథాలయ సంస్థల సమ్మతి కూడా అవసరం.
- వలసవాద కాలపు వస్తువుల పునరుద్ధరణ ఇప్పుడు ఐరోపా–గ్లోబల్ సౌత్ సంబంధాలలో నిరంతర ఒత్తిడి బిందువుగా మారింది; మెక్సికో సాధించే ప్రతి ఫలితం ఇతర దేశాల డిమాండ్లకు నమూనాగా ఉపయోగపడుతుంది.
గమనించాల్సినవి — ఈ ప్రదర్శన కాలపరిమితి ముగిశాక రాతప్రతి తిరిగి వెళ్లే విధానం, ఫ్రాన్స్ ఏదైనా దీర్ఘకాలిక రుణం లేదా ఉమ్మడి యాజమాన్య ఫార్ములాకు తలుపు తెరుస్తుందా, కోడెక్స్ బోర్బోనికస్‌పై పార్లమెంటరీ స్థాయిలో ఏమైనా కదలిక ఉంటుందా — ఇవి గమనించాల్సిన అంశాలు.
ఫ్రాన్స్ శాశ్వత అప్పగింతపై తన వైఖరిని మార్చుకుంటుందని ఈ కథనం ఎక్కడా సూచించలేదు; రుణ కాలపరిమితి, ఏవైనా చర్చల వివరాలు, ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వ అధికారిక స్థానం ఇందులో స్పష్టంగా లేవు.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 7 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
16వ శతాబ్దపు అజ్‌టెక్ చరిత్రను చిత్రలిపి (పిక్టోగ్రామ్‌ల) రూపంలో చెప్పే 'కోడెక్స్ అజ్‌కటిట్లాన్' రాతప్రతి, ఫ్రాన్స్‌కు తరలిపోయిన దాదాపు రెండు శతాబ్దాల తర్వాత, గురువారం మెక్సికో నగరంలోని జాతీయ మానవశాస్త్ర మ్యూజియంలో ప్రదర్శనకు వచ్చింది. ఇరు దేశాల దౌత్య సంబంధాల 200 ఏళ్ల సందర్భంగా ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయం దీన్ని రుణంగా (లోన్) ఇచ్చింది. అజ్‌టెక్ సామ్రాజ్య ఆవిర్భావం నుంచి స్పానిష్ ఆక్రమణతో దాని పతనం వరకు ఈ కోడెక్స్ వివరిస్తుంది. వలసవాద కాలంలో దేశం బయటకు వెళ్లిన సాంస్కృతిక వస్తువులను తిరిగి రప్పించే ప్రయత్నంలో మెక్సికో ఉంది; శాశ్వతంగా అప్పగించాలన్న డిమాండ్‌ను ఫ్రాన్స్ ఇప్పటివరకు తిరస్కరిస్తోంది.
ముఖ్యాంశాలు
- 16వ శతాబ్దపు 'కోడెక్స్ అజ్‌కటిట్లాన్' రాతప్రతి నుంచి రెండు ఫోలియోలు గురువారం మెక్సికో నగరంలోని జాతీయ మానవశాస్త్ర మ్యూజియంలో గ్లాస్ కేసులో ప్రదర్శనకు ఉంచారు.
- ఇరు దేశాల సంబంధాల 200 ఏళ్లను పురస్కరించుకుని ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయం ఈ కోడెక్స్‌ను మెక్సికోకు రుణంగా ఇచ్చింది; ఇది వందేళ్లకు పైగా ఆ గ్రంథాలయం ఆధీనంలో ఉంది.
- ఈ రాతప్రతి 16వ శతాబ్దంలో యూరప్ నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న 25 పార్చ్‌మెంట్ షీట్లలో ఉంది.
- 1898లో ఫ్రాంకో-మెక్సికన్ సేకరణకర్త యూజీన్ గూపిల్ భార్య (వితంతువు) దీన్ని ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయానికి దానం చేశారు; అంతకు అర్ధ శతాబ్దం ముందు జోసెఫ్ మారియస్ అలెక్సిస్ ఆబిన్ దీన్ని ఫ్రాన్స్‌కు తీసుకెళ్లారు.
- 2018 నుంచి వివిధ దేశాల నుంచి 16,200కు పైగా వస్తువులు స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాయని జాతీయ మానవశాస్త్ర, చరిత్ర సంస్థ (INAH) గత ఏడాది తెలిపింది.
- మెక్సికో అధ్యక్షురాలు క్లాడియా షీన్‌బామ్, గత ఏడాది ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ మెక్సికో పర్యటన సందర్భంగా కోడెక్స్ అజ్‌కటిట్లాన్, కోడెక్స్ బోర్బోనికస్ తిరిగి ఇవ్వాలని కోరారు.
- కోడెక్స్ బోర్బోనికస్ (జ్యోతిష, సౌర క్యాలెండర్లను చిత్రించేది) ఫ్రెంచ్ పార్లమెంటు దిగువ సభ నేషనల్ అసెంబ్లీ గ్రంథాలయంలో ఉంది.
- 1982లో మెక్సికన్ లాయర్ జోసె లూయిస్ కాస్టనేడా ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయం నుంచి 'కోడెక్స్ టోనలామాట్ల్' రాతప్రతిని తీసుకెళ్లడంతో ఇరు దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తత రేగింది.
కాలక్రమం
- 16వ శతాబ్దంస్పానిష్ వారు వచ్చిన కొద్దికాలానికే యూరప్ నుంచి దిగుమతి చేసిన 25 పార్చ్‌మెంట్ షీట్లపై కోడెక్స్ అజ్‌కటిట్లాన్ రచన.
- 19వ శతాబ్దం మధ్య (1898కి అర్ధ శతాబ్దం ముందు)స్వదేశీ అమెరికన్ సంస్కృతుల పరిశోధకుడు జోసెఫ్ మారియస్ అలెక్సిస్ ఆబిన్ ఈ రాతప్రతిని ఫ్రాన్స్‌కు తీసుకెళ్లారు.
- 1898సేకరణకర్త యూజీన్ గూపిల్ వితంతువు ఈ కోడెక్స్‌ను ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయానికి దానం చేశారు.
- 1982మెక్సికన్ లాయర్ కోడెక్స్ టోనలామాట్ల్‌ను ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయం నుంచి మెక్సికోకు తీసుకురావడంతో ఇరు దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తత; ఫ్రాన్స్ దాన్ని దొంగతనమని ఆగ్రహించినా మెక్సికో దాన్ని అట్టిపెట్టుకుంది.
- 2018 నుంచివివిధ దేశాల నుంచి 16,200కు పైగా సాంస్కృతిక వస్తువులు మెక్సికోకు తిరిగి వచ్చాయి (INAH గత ఏడాది వెల్లడి).
- గత ఏడాదిమాక్రాన్ మెక్సికో పర్యటన సందర్భంగా రెండు కోడెక్స్‌లను తిరిగి ఇవ్వాలని అధ్యక్షురాలు షీన్‌బామ్ ఒత్తిడి.
- గురువారంజాతీయ మానవశాస్త్ర మ్యూజియంలో కోడెక్స్ అజ్‌కటిట్లాన్ ప్రదర్శన ప్రారంభం; విదేశాంగ మంత్రి రాబర్టో వెలాస్కో ప్రసంగం.
ఎవరికి సంబంధం
- మెక్సికో ప్రభుత్వం / అధ్యక్షురాలు క్లాడియా షీన్‌బామ్ — వలసవాద కాలంలో తరలిపోయిన సాంస్కృతిక వస్తువులను శాశ్వతంగా తిరిగి రప్పించడం; ప్రస్తుత రుణం తాత్కాలికమే.
- ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయం, నేషనల్ అసెంబ్లీ — కోడెక్స్‌లపై తామే న్యాయబద్ధమైన యజమానులమని పట్టుబట్టడం; పునరప్పగింత డిమాండ్‌ను తిరస్కరించడం.
- స్వదేశీ (ఇండిజినస్) సమూహాలు – ఉదా. ఎమిలియా మెండోజా (హ్నాహ్ను సముదాయం) — పూర్వికుల చరిత్ర, గుర్తింపును తిరిగి పొందడం; "ఇది గెలిచిన యుద్ధం, మొదటి అడుగు" అని వ్యాఖ్య.
- జాతీయ మానవశాస్త్ర, చరిత్ర సంస్థ (INAH) మరియు జాతీయ మానవశాస్త్ర మ్యూజియం — వస్తువుల స్వదేశ రప్పింపు లెక్కలు, ప్రదర్శన నిర్వహణ, సంరక్షణ బాధ్యత.
- పరిశోధకులు, ఎథ్నోహిస్టోరియన్లు (ఉదా. కరెన్ ట్రెహో, 28) — మూలరూప పత్రాలకు ప్రవేశం; "మెక్సికోదైతే మెక్సికోలో ఎందుకు లేదు?" అనే ప్రశ్న.
- ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం / అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ — ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు, సాంస్కృతిక దౌత్యం, పునరప్పగింతపై విధాన నిర్ణయం.
ఎందుకు ముఖ్యం
వలసవాద కాలంలో ఇతర దేశాలకు తరలిపోయిన సాంస్కృతిక సంపదను తిరిగి పొందడం (కల్చరల్ రెస్టిట్యూషన్) నేటి అంతర్జాతీయ దౌత్యంలో కీలక అంశంగా మారింది; మెక్సికో-ఫ్రాన్స్ వివాదం అందుకు ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ. రుణంగా ఇవ్వడం, శాశ్వతంగా అప్పగించడం మధ్య ఉన్న తేడా - మ్యూజియంల "న్యాయబద్ధ యజమాని" వాదన, మూలదేశాల "సామూహిక జ్ఞాపకం" వాదన మధ్య ఘర్షణను చూపుతుంది. భారత్‌కూ విదేశాల్లోని కళాఖండాల పునరప్పగింత ఒక కొనసాగుతున్న అంశం కావడంతో ఈ కేసు తులనాత్మక అధ్యయనానికి ఉపయోగం.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- కోడెక్స్ అజ్‌కటిట్లాన్: 16వ శతాబ్దపు అజ్‌టెక్ చిత్రలిపి రాతప్రతి; 25 పార్చ్‌మెంట్ షీట్లు; ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయం ఆధీనంలో ఉంది.
- అజ్‌టెక్ పురాణ జన్మస్థలం 'అజ్‌ట్లాన్'; వాగ్దత్త భూమి 'టెనోచ్‌టిట్లాన్' - నేటి మెక్సికో నగరానికి పూర్వరూపం.
- కోడెక్స్ బోర్బోనికస్: జ్యోతిష, సౌర క్యాలెండర్లను చిత్రిస్తుంది; ఫ్రెంచ్ నేషనల్ అసెంబ్లీ (దిగువ సభ) గ్రంథాలయంలో ఉంది.
- 2018 నుంచి మెక్సికోకు 16,200కు పైగా సాంస్కృతిక వస్తువులు తిరిగి వచ్చాయి - INAH.
- 1982: కోడెక్స్ టోనలామాట్ల్‌ను మెక్సికన్ లాయర్ జోసె లూయిస్ కాస్టనేడా ఫ్రాన్స్ నుంచి తీసుకెళ్లడంతో దౌత్య ఉద్రిక్తత.
- 1898: యూజీన్ గూపిల్ వితంతువు కోడెక్స్‌ను ఫ్రాన్స్ జాతీయ గ్రంథాలయానికి దానం చేశారు.
మెయిన్స్ కోణం
వలసవాద కాలంలో తరలిపోయిన సాంస్కృతిక వారసత్వ సంపద పునరప్పగింత (రెస్టిట్యూషన్) సమస్యకు కోడెక్స్ అజ్‌కటిట్లాన్ ఒక ప్రతీక. కారణాలు: 19వ శతాబ్దంలో పరిశోధకులు, సేకరణకర్తల ద్వారా స్వదేశీ పత్రాలు యూరప్‌కు చేరడం (ఆబిన్ 19వ శతాబ్దం మధ్యలో తీసుకెళ్లడం, 1898లో గూపిల్ వితంతువు దానం), ఆ తర్వాత యూరోపియన్ సంస్థలు తామే న్యాయబద్ధ యజమానులమని వాదించడం. చిక్కులు: మూలదేశ ప్రజలకు తమ చరిత్రపై ప్రవేశం లేకపోవడం - "మా చరిత్రను మా నుంచి దాచారు" అని హ్నాహ్ను సముదాయ ప్రతినిధి వ్యాఖ్య; విదేశాంగ మంత్రి రాబర్టో వెలాస్కో మాటల్లో ఇది "ప్రజలను వారి సామూహిక జ్ఞాపకంతో కలపడం". మరోవైపు 1982 కోడెక్స్ టోనలామాట్ల్ ఘటన చూపినట్టు ఏకపక్ష చర్యలు దౌత్య ఉద్రిక్తతలకు దారితీస్తాయి. ముందుకు వెళ్లే మార్గం: రుణ ప్రదర్శనలు, డిజిటలీకరణ, ఉమ్మడి పరిశోధన వంటి తాత్కాలిక చర్యలతో పాటు ద్వైపాక్షిక చర్చల ద్వారా శాశ్వత అప్పగింతకు అంగీకారం - 200 ఏళ్ల సంబంధాల వార్షికోత్సవం, అధ్యక్షస్థాయి సంభాషణలు (షీన్‌బామ్-మాక్రాన్) ఇందుకు అవకాశాలు కల్పిస్తాయి.
కీలక పదాలు
- కోడెక్స్ (Codex)
- పార్చ్‌మెంట్ షీట్లపై రాసిన/చిత్రించిన ప్రాచీన రాతప్రతి; అజ్‌టెక్ కోడెక్స్‌లు చిత్రలిపి రూపంలో చరిత్రను చెబుతాయి.
- పిక్టోగ్రామ్
- అక్షరాలకు బదులు బొమ్మల ద్వారా సమాచారం, కథనం తెలిపే చిహ్నాలు.
- టెనోచ్‌టిట్లాన్
- అజ్‌టెక్ సామ్రాజ్య రాజధాని, నేటి మెక్సికో నగరానికి పూర్వరూపం; అజ్‌ట్లాన్ నుంచి వలస వచ్చి స్థాపించారని కథనం.
- INAH (జాతీయ మానవశాస్త్ర, చరిత్ర సంస్థ)
- మెక్సికో పురావస్తు, చారిత్రక వారసత్వ సంరక్షణ సంస్థ; స్వదేశ రప్పింపు గణాంకాలు వెల్లడించింది.
- రెస్టిట్యూషన్ (పునరప్పగింత)
- వలసవాద కాలంలో తరలిపోయిన సాంస్కృతిక వస్తువులను మూలదేశానికి శాశ్వతంగా తిరిగి ఇవ్వడం.
- ఎథ్నోహిస్టరీ
- స్వదేశీ సముదాయాల చరిత్రను వారి పత్రాలు, మౌఖిక సంప్రదాయాల ఆధారంగా అధ్యయనం చేసే విభాగం.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- వలసవాద కాలంలో తరలిపోయిన సాంస్కృతిక వస్తువుల పునరప్పగింత అంతర్జాతీయ దౌత్యంలో ఒక వివాదాంశంగా ఎలా మారింది? కోడెక్స్ అజ్‌కటిట్లాన్ ఉదాహరణతో చర్చించండి.
- "రుణంగా ప్రదర్శన" మరియు "శాశ్వత అప్పగింత" మధ్య తేడా ఏమిటి? మ్యూజియంల యాజమాన్య వాదనలను మూలదేశాల సాంస్కృతిక హక్కులతో ఎలా సమన్వయం చేయవచ్చు?
- స్వదేశీ సముదాయాల చారిత్రక పత్రాలపై ప్రవేశం వారి గుర్తింపు, సామూహిక జ్ఞాపకానికి ఎందుకు కీలకం? మెక్సికో అనుభవం భారత్‌కు ఏమి నేర్పుతుంది?
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.