మహిళలకు నగదు బదిలీలపై 12 రాష్ట్రాల వ్యయం రూ.1.68 లక్షల కోట్లు

మధ్యప్రదేశ్‌లోని లాడ్లీ బెహనా, జార్ఖండ్‌లోని మైయా సమ్మాన్, తమిళనాడులోని మగళిర్ ఉరిమై తొగై వంటి పథకాల కింద మహిళలకు నెలకు రూ.1,000 నుంచి రూ.2,500 వరకు అందజేస్తున్నారు. పీఆర్‌ఎస్ లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ నివేదిక ప్రకారం 2025-26లో 12 రాష్ట్రాలు షరతులు లేని నగదు బదిలీలకు రూ.1.68 లక్షల కోట్లు వ్యయం చేయనున్నాయి; కేంద్రం ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏకు రూ.86,000 కోట్లు కేటాయించింది. మహారాష్ట్ర, ఒడిశాలో వినియోగం, పొదుపు పెరిగాయని ఈఏసీ-పీఎం అధ్యయనం తెలిపింది. అధిక రుణాలు రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థితికి ముప్పని ఆర్‌బీఐ పేర్కొంది.

PRS Legislative Research ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 1 అక్టో, 2026 4:45 AM IST

మూలం

PRS Legislative Research · అసలు వార్త చదవండి ↗

#cash transfers#state finances#women welfare#rbi#public spending

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (4)

12 states were estimated to spend Rs 1.68 lakh crore on unconditional cash transfers in 2025-26. — Attributed in source to a PRS Legislative Research report; figure appears in source.
The Union government allocated Rs 86,000 crore for MGNREGA in 2025-26. — Figure appears in source without a named document, used as a comparison point.
An EAC-PM working paper study found improved consumption and savings among beneficiaries in Maharashtra and Odisha. — Attributed to the named study 'Unconditional Women Cash Transfer Programmes in India'; findings summarised, not quantified.
States' consolidated debt fell from 31% in March 2021 to 29.2% in 2026 (budget estimates), with Punjab at 46.4% of GSDP, West Bengal 38.9% and Bihar 36.8%. — Figures appear in source; debt-sustainability warning is quoted from the RBI, the Axis Bank report is cited for funding methods.

PRS Legislative Research ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

మహిళలకు షరతులు లేని నగదు బదిలీలు ఇప్పుడు కేవలం సంక్షేమ పథకాలు కాదు — అవి భారత రాజకీయాల్లో అత్యంత శక్తివంతమైన ఓటు బ్యాంకు వ్యూహంగా మారాయి. 12 రాష్ట్రాలు 2025-26లో రూ.1.68 లక్షల కోట్లు ఖర్చు చేయనుండటం, అదే ఏడాది కేంద్రం ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏకు కేటాయించిన రూ.86,000 కోట్లకు దాదాపు రెట్టింపు కావడం — రాజకీయ ప్రాధాన్యతలు ఉపాధి హామీ నుంచి నేరుగా నగదు వైపు మళ్లాయని చెబుతోంది. మధ్యప్రదేశ్, జార్ఖండ్, తమిళనాడు వంటి భిన్న రాజకీయ వర్ణపటానికి చెందిన రాష్ట్రాలు ఈ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నాయంటే, ఇది ఏ ఒక్క పార్టీ ఎజెండా కాదు — ఇది కొత్త రాజకీయ ఏకాభిప్రాయం.

మహిళా ఓటర్లను ప్రత్యేక ఓటు బ్లాక్‌గా గుర్తించడం ఈ పథకాల ప్రధాన రాజకీయ తర్కం; కుల, ప్రాంత సమీకరణలను దాటి నేరుగా లబ్ధిదారుడికి చేరే బదిలీ కాబట్టి రాజకీయ ప్రతిఫలం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
బీజేపీ పాలిత మధ్యప్రదేశ్, జార్ఖండ్, డీఎంకే పాలిత తమిళనాడు — అన్నీ ఒకే నమూనాను అనుసరించడం, ఇకపై ఏ పార్టీ కూడా ఈ పథకాలను వ్యతిరేకించడం రాజకీయంగా సాధ్యం కాదని సూచిస్తోంది.
ఈఏసీ-పీఎం అధ్యయనం వినియోగం, పొదుపు పెరిగాయని చెప్పడం పథకాలకు అనుకూలంగా ఉన్న పక్షానికి విధాన సమర్థన ఇస్తుంది — ఇది కేవలం 'ఉచితాలు' అనే విమర్శను బలహీనపరుస్తుంది.
మరోవైపు ఆర్‌బీఐ పెట్టుబడులు 'క్రౌడింగ్ అవుట్' అయ్యే ప్రమాదాన్ని, పెరుగుతున్న రుణ భారాన్ని హెచ్చరించడం — పంజాబ్ 46.4%, పశ్చిమ బెంగాల్ 38.9%, బీహార్ 36.8% జీఎస్‌డీపీ రుణంతో — ఆర్థిక క్రమశిక్షణ vs సంక్షేమం అనే రాజకీయ చర్చకు దారి తీస్తుంది.
పథకాలు ఒకసారి ప్రారంభమైతే వెనక్కి తీసుకోవడం రాజకీయంగా ఖరీదైనది; అందుకే భవిష్యత్ ప్రభుత్వాలు మొత్తాన్ని పెంచే పోటీలో పడే అవకాశం ఉంది, తగ్గించే స్వేచ్ఛ ఉండదు.

గమనించాల్సినవి — రాబోయే అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పార్టీలు నగదు మొత్తాన్ని పెంచుతామని హామీ ఇచ్చే 'బిడ్డింగ్ వార్' ఏర్పడుతుందా, మరోవైపు అధిక రుణభారం ఉన్న రాష్ట్రాలు ఇతర వ్యయాలను ఎక్కడ కోత పెడుతున్నాయా — ఈ రెండింటినీ గమనించాలి.

ఈ కథనం ఏ పథకం ఏ ఎన్నికల ఫలితాన్ని ఎంత మేరకు ప్రభావితం చేసిందో నిరూపించలేదు; అలాగే రాష్ట్రాలు ఏ రంగాల్లో వ్యయాన్ని తగ్గించాయనే వివరాలు, ఈ పథకాల దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక భారంపై కచ్చితమైన అంచనాలు ఇందులో లేవు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 4 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో అనేక రాష్ట్రాలు మహిళలను లక్ష్యంగా చేసుకుని షరతులు లేని నగదు బదిలీ పథకాలను ప్రవేశపెట్టాయి. మధ్యప్రదేశ్‌లో లాడ్లీ బెహనా యోజన, జార్ఖండ్‌లో మైయా సమ్మాన్ యోజన, తమిళనాడులో మగళిర్ ఉరిమై తొగై వంటి పథకాల కింద సాధారణంగా నెలకు రూ.1,000 నుంచి రూ.2,500 వరకు అందజేస్తారు. ఇవి సామాజిక సంక్షేమం, మహిళా సాధికారత సాధనంగానే కాక రాజకీయ పార్టీలకు ఎన్నికల వ్యూహంగానూ మారాయి. ఈ పథకాల ద్వారా ప్రవహించే నిధుల పరిమాణం గణనీయంగా పెరగడంతో, రాష్ట్రాల ఆర్థిక స్థితిపై ప్రభావం గురించి ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

ముఖ్యాంశాలు

పీఆర్‌ఎస్ లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ నివేదిక ప్రకారం 2025-26లో 12 రాష్ట్రాలు షరతులు లేని నగదు బదిలీలకు రూ.1.68 లక్షల కోట్లు వ్యయం చేస్తాయని అంచనా.
పోలికకు: 2025-26లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏకు కేటాయించింది రూ.86,000 కోట్లు.
ఈ పథకాల కింద మహిళలకు సాధారణంగా నెలకు రూ.1,000 నుంచి రూ.2,500 వరకు బదిలీ అవుతుంది.
‘Unconditional Women Cash Transfer Programmes in India’ అనే ఈఏసీ-పీఎం వర్కింగ్ పేపర్ సిరీస్ అధ్యయనం మహారాష్ట్ర, ఒడిశా పథకాలను పరిశీలించింది.
ఆ అధ్యయనం ప్రకారం లబ్ధిదారుల వినియోగం, పొదుపు మెరుగుపడి, వైద్య, విద్య, జీవనశైలి అవసరాలకు ఎక్కువ కేటాయింపులు జరిగాయి.
రాష్ట్రాల ఏకీకృత రుణం 2021 మార్చిలో 31 శాతం నుంచి 2026 (బడ్జెట్ అంచనాలు) నాటికి 29.2 శాతానికి తగ్గింది.
రుణభారం: పంజాబ్ జీఎస్‌డీపీలో 46.4 శాతం, పశ్చిమ బెంగాల్ 38.9 శాతం, బిహార్ 36.8 శాతం.
యాక్సిస్ బ్యాంక్ నివేదిక ప్రకారం ఈ పథకాలకు నిధులు వ్యయ మార్పిడి (expenditure switching), అధిక లోటుల ద్వారా సమకూరుతున్నాయి.

కాలక్రమం

2021 మార్చిరాష్ట్రాల ఏకీకృత రుణం 31 శాతంగా ఉంది.
2025-2612 రాష్ట్రాలు షరతులు లేని నగదు బదిలీలకు రూ.1.68 లక్షల కోట్లు వ్యయం చేస్తాయని పీఆర్‌ఎస్ అంచనా; కేంద్రం ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏకు రూ.86,000 కోట్లు కేటాయించింది.
2026 (బడ్జెట్ అంచనాలు)రాష్ట్రాల ఏకీకృత రుణం 29.2 శాతానికి తగ్గింది.
2026 జూలై 8మహిళలకు నగదు బదిలీలపై ఈ విశ్లేషణ ప్రచురితమైంది.

ఎవరికి సంబంధం

మహిళా లబ్ధిదారులు — నెలకు రూ.1,000-2,500 నగదు; వినియోగం, పొదుపు, వైద్య-విద్య ఖర్చులు పెరగడం ద్వారా కుటుంబ సంక్షేమం మెరుగుదల.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు (మధ్యప్రదేశ్, జార్ఖండ్, తమిళనాడు, మహారాష్ట్ర, ఒడిశా తదితరాలు) — సంక్షేమ-ఎన్నికల లబ్ధి ఒకవైపు, ఇతర రంగాలపై ఖర్చు సామర్థ్యం తగ్గే ప్రమాదం మరోవైపు.
ఆర్‌బీఐ (కేంద్ర బ్యాంకు) — అధిక రుణాలు, గ్యారంటీల నుంచి పెరుగుతున్న ఆగంతుక బాధ్యతలు, నగదు బదిలీ పథకాలు రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థితికి ముప్పని హెచ్చరిక.
ఈఏసీ-పీఎం — ఈ పథకాల ప్రభావంపై ఆధారాలతో కూడిన అధ్యయనం ద్వారా విధాన చర్చకు దిశానిర్దేశం.
రాజకీయ పార్టీలు — నగదు బదిలీలు ఎన్నికల వ్యూహంగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.
పంజాబ్, పశ్చిమ బెంగాల్, బిహార్ — జీఎస్‌డీపీలో 46.4, 38.9, 36.8 శాతం రుణభారంతో ఆర్థిక ఒత్తిడి అధికం.

ఎందుకు ముఖ్యం

12 రాష్ట్రాలు కలిపి ఒక్క ఏడాదిలో రూ.1.68 లక్షల కోట్లు — కేంద్రం ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏకు ఇచ్చిన రూ.86,000 కోట్లకు దాదాపు రెట్టింపు — నగదు బదిలీలకు ఖర్చు చేస్తుండటం భారత సంక్షేమ నమూనాలో పెద్ద మార్పును సూచిస్తుంది. ఈ బదిలీలు వినియోగం, పొదుపును పెంచుతున్నట్టు ఆధారాలు ఉన్నా, నిధులు వ్యయ మార్పిడి, అధిక లోటుల ద్వారా సమకూరుతున్నందున పెట్టుబడులు "క్రౌడింగ్ ఔట్" అయ్యే ప్రమాదం ఉందని ఆర్‌బీఐ హెచ్చరిస్తోంది. అందువల్ల సంక్షేమం, ఆర్థిక క్రమశిక్షణ మధ్య సమతుల్యత కీలక విధాన ప్రశ్నగా మారింది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

లాడ్లీ బెహనా యోజన – మధ్యప్రదేశ్; మైయా సమ్మాన్ యోజన – జార్ఖండ్; మగళిర్ ఉరిమై తొగై – తమిళనాడు.
2025-26లో 12 రాష్ట్రాల షరతులు లేని నగదు బదిలీ వ్యయ అంచనా రూ.1.68 లక్షల కోట్లు (పీఆర్‌ఎస్ లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్).
2025-26లో కేంద్రం ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏ కేటాయింపు రూ.86,000 కోట్లు.
‘Unconditional Women Cash Transfer Programmes in India’ – ఈఏసీ-పీఎం వర్కింగ్ పేపర్; మహారాష్ట్ర, ఒడిశాపై అధ్యయనం.
రాష్ట్రాల ఏకీకృత రుణం: 2021 మార్చిలో 31% → 2026 బీఈలో 29.2%.
జీఎస్‌డీపీలో రుణం: పంజాబ్ 46.4%, పశ్చిమ బెంగాల్ 38.9%, బిహార్ 36.8%.

మెయిన్స్ కోణం

మహిళలకు షరతులు లేని నగదు బదిలీలు భారత సంక్షేమ విధానంలో ఒక కొత్త దశను సూచిస్తున్నాయి — సామాజిక సంక్షేమం, మహిళా సాధికారత సాధనంగానే కాక పార్టీలకు ఎన్నికల వ్యూహంగానూ ఇవి విస్తరించాయి. 2025-26లో 12 రాష్ట్రాలు రూ.1.68 లక్షల కోట్లు వ్యయం చేస్తాయన్న పీఆర్‌ఎస్ అంచనా, కేంద్రం ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏకు కేటాయించిన రూ.86,000 కోట్లతో పోలిస్తే ఈ మార్పు పరిమాణాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది. ప్రయోజనాలపై ఆధారాలు ఉన్నాయి: మహారాష్ట్ర, ఒడిశాలపై ఈఏసీ-పీఎం అధ్యయనం లబ్ధిదారుల వినియోగం, పొదుపు పెరిగి వైద్య, విద్య, జీవనశైలి ఖర్చులకు ఎక్కువ కేటాయింపు జరుగుతోందని, కుటుంబ సంక్షేమం మెరుగుపడిందని చూపింది. కానీ ఈ పథకాలు, ఉచిత విద్యుత్ వంటి జనాకర్షక చర్యలు ఇతర రంగాలపై ఖర్చు సామర్థ్యాన్ని తగ్గిస్తాయని, పెట్టుబడులను "క్రౌడింగ్ ఔట్" చేసే ప్రమాదం ఉందని కేంద్ర బ్యాంకు హెచ్చరించింది. యాక్సిస్ బ్యాంక్ నివేదిక ప్రకారం నిధులు వ్యయ మార్పిడి, అధిక లోటుల ద్వారా సమకూరుతున్నాయి; ఏకీకృత రుణం 31% నుంచి 29.2%కి తగ్గినా పంజాబ్ (46.4%), పశ్చిమ బెంగాల్ (38.9%), బిహార్ (36.8%) వంటి రాష్ట్రాల్లో తీవ్ర వ్యత్యాసం ఉంది. అధిక రుణాలు, గ్యారంటీల నుంచి పెరుగుతున్న ఆగంతుక బాధ్యతలు, నగదు బదిలీ పథకాలు రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థితికి ముప్పని ఆర్‌బీఐ పేర్కొంది — ఇది నిశితమైన దృష్టి అవసరమన్న ముగింపునకు దారితీస్తుంది.

కీలక పదాలు

షరతులు లేని నగదు బదిలీ (Unconditional Cash Transfer): ఎలాంటి షరతులు విధించకుండా లబ్ధిదారులకు నేరుగా నగదు అందించే పథకం; మహిళలకు నెలకు రూ.1,000-2,500 వరకు ఇస్తున్నారు.
పీఆర్‌ఎస్ లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్: శాసన, బడ్జెట్ విశ్లేషణలు అందించే సంస్థ; 2025-26లో 12 రాష్ట్రాల రూ.1.68 లక్షల కోట్ల అంచనాను ఇచ్చింది.
ఈఏసీ-పీఎం: ప్రధానమంత్రికి ఆర్థిక సలహా మండలి; ‘Unconditional Women Cash Transfer Programmes in India’ వర్కింగ్ పేపర్‌ను వెలువరించింది.
ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏ: మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం; 2025-26లో కేంద్రం కేటాయింపు రూ.86,000 కోట్లు.
క్రౌడింగ్ ఔట్: సంక్షేమ/జనాకర్షక వ్యయం పెరగడం వల్ల పెట్టుబడి వ్యయం తగ్గిపోవడం; దీని ప్రమాదాన్ని ఆర్‌బీఐ పేర్కొంది.
ఆగంతుక బాధ్యతలు (Contingent Liabilities): ప్రభుత్వం ఇచ్చిన గ్యారంటీల నుంచి భవిష్యత్తులో రావచ్చే బాధ్యతలు; రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థితికి ముప్పు.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

మహిళలకు షరతులు లేని నగదు బదిలీలు సామాజిక సాధికారత సాధనమా లేక ఆర్థిక క్రమశిక్షణకు సవాలా? ఈఏసీ-పీఎం, ఆర్‌బీఐ పరిశీలనల ఆధారంగా చర్చించండి.
రాష్ట్రాల ఏకీకృత రుణం తగ్గినా పంజాబ్, పశ్చిమ బెంగాల్, బిహార్ వంటి రాష్ట్రాల్లో రుణభారం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఎదురయ్యే విధాన సవాళ్లను విశ్లేషించండి.
సంక్షేమ నగదు బదిলీలు ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏ వంటి ఉపాధి ఆధారిత కార్యక్రమాలకు ప్రత్యామ్నాయమా లేక పరిపూరకమా? కారణాలతో వివరించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తలక్నోలో భారత్-ఇండోనేసియా 12వ ఆర్మీ చర్చలు →

← అన్ని వార్తలు