సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ తొలగింపుకు పార్లమెంట్‌లో ప్రతిపక్షాల తీర్మానం

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్‌ను తొలగించాలని కోరుతూ పార్లమెంట్ ఉభయ సభల్లో త్వరలో తీర్మానం ప్రవేశపెడతామని కాంగ్రెస్ వర్గాలు ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌కు తెలిపాయి. గత 10 నెలల్లో ఎస్‌ఐఆర్ అంశాలపై కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి కనీసం 14 సార్లు రికార్డులో అభ్యంతరాలు లేవనెత్తారని ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు వెల్లడించింది. ఇవి నిర్ణయ ప్రక్రియలో భాగమేనని ఎన్నికల సంఘం పేర్కొంది. మార్చి 12న 130, 63 ఎంపీల సంతకాలతో ఇచ్చిన నోటీసులను ఏప్రిల్‌లో తిరస్కరించారు.

Indian Express — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 24 సెప్టెం, 2026 5:33 PM IST

మూలం

Indian Express — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#election commission#parliament#opposition#sir#gyanesh kumar

డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Opposition will soon move a motion in both Houses to remove CEC Gyanesh Kumar. — Attributed only to unnamed Congress sources speaking to The Indian Express; no official confirmation in source.
Questions on SIR-related issues were raised on record at least 14 times in 10 months within the three-member EC by Commissioners Sukhbir Singh Sandhu and Vivek Joshi. — Attributed to an investigation by The Indian Express; figure appears in source, not independently verifiable here.
The Election Commission acknowledged the notes but called them part of its decision-making process and standard practice. — Attributed to an ECI press note signed by Deputy Director P Pawan; quoted directly in source.
The March 12 notices carried 130 Lok Sabha and 63 Rajya Sabha signatures, against thresholds of 100 and 50. — Figures appear in source; thresholds stated without citation of specific rule text.
Rajya Sabha Chairman C P Radhakrishnan rejected the earlier notice on April 6, citing no prima facie case of misbehaviour under Articles 324(5) and 124(4). — Attributed to a dated order quoted in the source.

Indian Express — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ప్రతిపక్షాల ఈ తీర్మానం సంఖ్యాబలం లెక్కల్లో నెగ్గే అవకాశం దాదాపు లేదు — తొలగింపు ప్రక్రియకు కావాల్సిన మెజారిటీ వారి చేతిలో లేదు. కానీ లక్ష్యం గెలుపు కాదు, ఎస్‌ఐఆర్‌పై చర్చను పార్లమెంట్ రికార్డులోకి తీసుకురావడం, ఓటర్ జాబితాల సమస్యను ఎన్నికల ప్రచార అంశంగా మార్చడం. ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తులో బయటపడిన 14 సార్లు అభ్యంతరాల విషయం ప్రతిపక్షాలకు కొత్త ఆయుధం ఇచ్చింది — ఇది ఇకపై కేవలం రాజకీయ ఆరోపణ కాదని, కమిషన్ లోపలి నుంచే ప్రశ్నలు వచ్చాయని వాదించడానికి అవకాశం కల్పిస్తోంది.

ఏప్రిల్‌లో 130, 63 ఎంపీల సంతకాలతో ఇచ్చిన నోటీసులు అవసరమైన కనీస సంఖ్యను దాటినా తిరస్కరణకు గురయ్యాయి — అంటే అడ్డంకి సంఖ్యాబలం కాదు, ప్రిసైడింగ్ అధికారుల ఆమోదం.
"పరిపాలనాపరమైన అభిప్రాయభేదాలు" తొలగింపుకు ఆధారం కాబోవని రాజ్యసభ ఛైర్మన్ ఇచ్చిన కారణమే ఇప్పుడు ప్రతిపక్షాల ప్రధాన సవాలు; అందుకే న్యాయ నిపుణుల సహాయంతో తీర్మానం రూపొందిస్తున్నారని కాంగ్రెస్ వర్గాలు చెబుతున్నాయి.
తొలుత తృణమూల్ నాయకత్వంలో సాగిన ప్రయత్నం ఇప్పుడు కాంగ్రెస్ వర్గాల ద్వారా "ఉమ్మడి ప్రతిపక్షం" పేరుతో ముందుకు రావడం — ఇండియా కూటమిలో ఈ అంశంపై ఐక్యత చూపే ప్రయత్నంగా కనిపిస్తోంది.
ప్రభుత్వ పక్షానికి ఇది ఎన్నికల సంస్థను రాజకీయాల్లోకి లాగే ప్రయత్నమని చెప్పే అవకాశం ఉంది; రాజ్యసభ ఛైర్మన్ చెప్పిన "కమిషన్ స్వతంత్రతకు భంగం" అనే వాదనే ఆ వైపు బలమైన ఆధారం.
ఎన్నికల సంఘం అభ్యంతరాలను నిరాకరించకుండా "నిర్ణయ ప్రక్రియలో భాగం" అని వివరించడం సంస్థాగతంగా సహజమైన సమాధానమే అయినా, అవి ఎలా పరిష్కరించారో చెప్పకపోవడం రాజకీయంగా ప్రశ్నలను సజీవంగా ఉంచుతుంది.

గమనించాల్సినవి — నోటీసు నిజంగా సమర్పించబడుతుందా, ప్రిసైడింగ్ అధికారులు ఈసారి ఏ కారణంతో స్పందిస్తారు, ఇండియా కూటమి భాగస్వామ్య పక్షాలన్నీ సంతకాలు పెడతాయా — ఈ మూడింటిపై దృష్టి పెట్టాలి.

ఈ కథనం తీర్మానం ఖరారైందని లేదా ఆమోదం పొందుతుందని నిరూపించదు; కమిషనర్ల అభ్యంతరాల స్వభావం తప్పిదాన్ని సూచిస్తుందా లేక సాధారణ అంతర్గత చర్చేనా అన్నది స్వతంత్రంగా తేలలేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 6 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (సీఈసీ) జ్ఞానేష్ కుమార్‌ను పదవి నుంచి తొలగించాలని కోరుతూ ప్రతిపక్షాలు పార్లమెంట్ ఉభయ సభల్లో తీర్మానం ప్రవేశపెట్టడానికి సిద్ధమవుతున్నాయని కాంగ్రెస్ వర్గాలు ద ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌కు తెలిపాయి. ఓటర్ జాబితాల సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) ప్రక్రియపై మూడుగురు సభ్యుల ఎన్నికల సంఘం లోపల ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి గత 10 నెలల్లో కనీసం 14 సార్లు రికార్డులో ప్రశ్నలు లేవనెత్తారని ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు వెల్లడించింది. ఇంతకుముందు మార్చి 12న ఇచ్చిన తొలగింపు నోటీసులను ఏప్రిల్‌లో రాజ్యసభ ఛైర్మన్, లోక్‌సభ స్పీకర్ తిరస్కరించారు. ఇప్పుడు ప్రతిపక్షాలు కొత్తగా తొలగింపు ప్రక్రియను ప్రారంభించనున్నాయి.

ముఖ్యాంశాలు

సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్‌ను తొలగించాలని కోరుతూ ఉభయ సభల్లో తీర్మానం ప్రవేశపెడతామని కాంగ్రెస్ వర్గాలు ద ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌కు తెలిపాయి.
"న్యాయ నిపుణులతో కలిసి తీర్మానాన్ని రూపొందిస్తున్నాం, ఉమ్మడి ప్రతిపక్షాల తరఫున త్వరలో ఉభయ సభల్లో నోటీసులు ఇస్తాం" అని ఒక కాంగ్రెస్ వర్గం చెప్పింది.
ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు ప్రకారం గత 10 నెలల్లో ఎస్‌ఐఆర్ సంబంధిత అంశాలపై ఎన్నికల సంఘం లోపల కనీసం 14 సార్లు రికార్డులో ప్రశ్నలు లేవనెత్తారు.
అభ్యంతరాలు లేవనెత్తినవారు ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి; అంశాలు ఎన్నికల ఫారాల్లో మార్పులు, ఓటర్ జాబితా సవరణకు సంబంధించిన పత్రాలు, డేటా నిర్వహణ.
ఈసీఐ బుధవారం ఈ నోట్లను అంగీకరించింది కానీ అవి "నిర్ణయ ప్రక్రియ"లో భాగమని, రాతపూర్వక నోట్లు, సాంకేతిక సూచనలు, అంతర్గత చెక్స్-అండ్-బ్యాలెన్సెస్ "ప్రామాణిక, నిరంతర పద్ధతులు" అని పేర్కొంది.
డిప్యూటీ డైరెక్టర్ పి పవన్ సంతకంతో విడుదలైన ప్రెస్ నోట్‌లో ఈసీ కమిషనర్లు లేవనెత్తిన ఆందోళనలపై స్పందించలేదు, వాటిని ఎలా పరిష్కరించారో చెప్పలేదు.
తృణమూల్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలో మార్చి 12న ఇచ్చిన నోటీసులపై లోక్‌సభలో 130, రాజ్యసభలో 63 ఎంపీల సంతకాలు ఉన్నాయి; అవసరమైనవి లోక్‌సభలో 100, రాజ్యసభలో 50.
ఏప్రిల్ 6 తేదీ ఉత్తర్వులో రాజ్యసభ ఛైర్మన్ సి పి రాధాకృష్ణన్, ఆర్టికల్ 324(5), 124(4) కింద తొలగింపుకు అవసరమైన "దుష్ప్రవర్తన" ప్రాథమికంగా రుజువు కాలేదని నోటీసును తిరస్కరించారు.

కాలక్రమం

గత 10 నెలలుఎస్‌ఐఆర్ సంబంధిత అంశాలపై కమిషనర్లు సంధు, జోషి ఎన్నికల సంఘం లోపల కనీసం 14 సార్లు రికార్డులో అభ్యంతరాలు లేవనెత్తారు.
మార్చి 12తృణమూల్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలో ప్రతిపక్షాలు జ్ఞానేష్ కుమార్ తొలగింపు కోరుతూ ఉభయ సభల్లో నోటీసులు ఇచ్చాయి (లోక్‌సభ 130, రాజ్యసభ 63 సంతకాలు).
ఏప్రిల్ 6రాజ్యసభ ఛైర్మన్ సి పి రాధాకృష్ణన్ ఉత్తర్వుల ద్వారా నోటీసును తిరస్కరించారు.
ఏప్రిల్ (ఈ సంవత్సరం)రాజ్యసభ ఛైర్మన్, లోక్‌సభ స్పీకర్ ప్రతిపక్షాల తొలగింపు తీర్మాన ప్రయత్నాన్ని తిరస్కరించారు.
బుధవారం (ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు తర్వాత)ఎన్నికల సంఘం ప్రెస్ నోట్ విడుదల చేసి నోట్లను "నిర్ణయ ప్రక్రియ"లో భాగమని పేర్కొంది.
తర్వాత (త్వరలో)ఉమ్మడి ప్రతిపక్షాల తరఫున కొత్త తొలగింపు తీర్మానం నోటీసులు ఉభయ సభల్లో ఇవ్వనున్నారు.

ఎవరికి సంబంధం

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్ — పదవి నుంచి తొలగింపు కోరుతూ తీర్మానం; ఆయన నియామకం తర్వాత ఈసీ స్వతంత్రతపై ఆరోపణలు.
ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — ఎస్‌ఐఆర్, ఎన్నికల ఫారాలు, డేటా నిర్వహణపై రికార్డులో లేవనెత్తిన 14 అభ్యంతరాలకు పరిష్కారం.
భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) — సంస్థాగత విశ్వసనీయత, అంతర్గత చెక్స్-అండ్-బ్యాలెన్సెస్, స్వతంత్రత గురించి ప్రశ్నలు.
ప్రతిపక్షాలు (కాంగ్రెస్, తృణమూల్ కాంగ్రెస్) — ఉమ్మడిగా తొలగింపు తీర్మానం ద్వారా ఈసీ జవాబుదారీతనం డిమాండ్ చేయడం.
రాజ్యసభ ఛైర్మన్ సి పి రాధాకృష్ణన్, లోక్‌సభ స్పీకర్ — తొలగింపు నోటీసుల ఆమోదం/తిరస్కరణపై నిర్ణయాధికారం.
ఓటర్లు — ఓటర్ జాబితా సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) ప్రక్రియ నాణ్యత, పత్రాలు–డేటా నిర్వహణ నేరుగా ప్రభావితం చేస్తుంది.

ఎందుకు ముఖ్యం

ఎన్నికల సంఘం రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ; దాని అంతర్గత భిన్నాభిప్రాయాలు బహిర్గతమవడం, ఓటర్ జాబితా సవరణ ప్రక్రియపై కమిషనర్ల అభ్యంతరాలు ఎన్నికల విశ్వసనీయత చర్చను ముందుకు తెస్తున్నాయి. సీఈసీ తొలగింపు తీర్మానం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324(5), 124(4) ప్రక్రియను, పార్లమెంటు–ఈసీ సంబంధాలను పరీక్షకు పెడుతుంది. ఇది సంస్థాగత స్వతంత్రత, జవాబుదారీతనం మధ్య సమతుల్యతపై కీలక ప్రశ్న.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

సీఈసీ తొలగింపు ఆర్టికల్ 324(5) కింద, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపు ప్రక్రియ (ఆర్టికల్ 124(4)) వర్తిస్తుంది.
తొలగింపు తీర్మాన నోటీసుకు లోక్‌సభలో కనీసం 100, రాజ్యసభలో కనీసం 50 ఎంపీల సంతకాలు అవసరం.
మార్చి 12 నోటీసులపై లోక్‌సభలో 130, రాజ్యసభలో 63 సంతకాలు ఉన్నాయి; ఏప్రిల్ 6న రాజ్యసభ ఛైర్మన్ తిరస్కరించారు.
ప్రస్తుత సీఈసీ: జ్ఞానేష్ కుమార్; ఎన్నికల కమిషనర్లు: సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి (మూడుగురు సభ్యుల ఈసీ).
రాజ్యసభ ఛైర్మన్ సి పి రాధాకృష్ణన్ — "పరిపాలనా విభేదాలు లేదా రాజకీయ అభిప్రాయాల" ఆధారంగా తీర్మానం ఈసీ స్వతంత్రతను దెబ్బతీస్తుందని పేర్కొన్నారు.
ఎస్‌ఐఆర్ = ఓటర్ జాబితాల సమగ్ర సవరణ; ఇది దేశవ్యాప్తంగా విస్తరణ అంశం ఇంతకుముందు నోటీసులో ప్రస్తావించారు.

మెయిన్స్ కోణం

ఎన్నికల సంఘం రాజ్యాంగబద్ధ స్వతంత్ర సంస్థగా పనిచేయాలి; అదే సమయంలో ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనానికి లోబడి ఉండాలి. ప్రస్తుత వివాదానికి మూలం ఓటర్ జాబితాల సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) — ఎన్నికల ఫారాల్లో మార్పులు, పత్రాలు–డేటా నిర్వహణపై ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు 10 నెలల్లో కనీసం 14 సార్లు రికార్డులో ప్రశ్నలు లేవనెత్తినట్లు ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తు చెబుతోంది. ఈసీ ఈ నోట్లను అంగీకరిస్తూనే అవి "నిర్ణయ ప్రక్రియ"లో సాధారణ భాగమని, "ప్రామాణిక, నిరంతర పద్ధతులు" అని సమర్థించింది; కానీ ఆందోళనలను ఎలా పరిష్కరించిందో వివరించలేదు — ఇది పారదర్శకత లోటుగా ప్రతిపక్షాలు చూస్తున్నాయి. మరోవైపు రాజ్యసభ ఛైర్మన్ ఏప్రిల్ 6 ఉత్తర్వులో, ఆర్టికల్ 324(5), 124(4) కింద అవసరమైన "దుష్ప్రవర్తన" ప్రాథమికంగా రుజువు కాలేదని, కొన్ని అంశాలు ఇప్పటికే తేలినవి లేదా న్యాయ సమీక్షలో ఉన్నవని, పరిపాలనా విభేదాల ఆధారంగా తొలగింపు తీర్మానాలను అనుమతించడం ఈసీ స్వతంత్రతను దెబ్బతీస్తుందని పేర్కొన్నారు. ముందుకు వెళ్లే మార్గం: ఈసీ అంతర్గత భిన్నాభిప్రాయాలపై స్పష్టమైన, రికార్డు ఆధారిత సమాధానాలు ఇవ్వడం, ఎస్‌ఐఆర్ ప్రక్రియలో పత్రాలు–డేటా నిర్వహణపై పారదర్శకత పెంచడం, తొలగింపు ప్రక్రియను రాజ్యాంగ ప్రమాణాల పరిధిలోనే నడపడం.

కీలక పదాలు

ఎస్‌ఐఆర్ (SIR): ఓటర్ జాబితాల సవరణ ప్రక్రియ; దీనికి సంబంధించిన ఫారాలు, పత్రాలు, డేటా నిర్వహణపై కమిషనర్లు అభ్యంతరాలు లేవనెత్తారు.
ఆర్టికల్ 324(5): ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ను సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపు విధానంలోనే మాత్రమే తొలగించవచ్చని చెప్పే రాజ్యాంగ నిబంధన.
ఆర్టికల్ 124(4): సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపు ప్రక్రియ — నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత ఆధారంగా పార్లమెంటు తీర్మానం.
ఇంపీచ్‌మెంట్ మోషన్ నోటీసు: తొలగింపు తీర్మానం ప్రవేశపెట్టడానికి లోక్‌సభలో 100, రాజ్యసభలో 50 ఎంపీల సంతకాలతో ఇచ్చే నోటీసు.
మూడుగురు సభ్యుల ఎన్నికల సంఘం: సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్‌తో పాటు ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి ఉన్న ఈసీఐ.
ప్రైమా ఫేసీ దుష్ప్రవర్తన: తొలగింపు నోటీసు ఆమోదానికి ముందు ప్రాథమికంగా రుజువుకావాల్సిన "మిస్‌బిహేవియర"; ఇది నిరూపితం కాలేదని ఛైర్మన్ పేర్కొన్నారు.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324(5) కింద ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ తొలగింపు ప్రక్రియను వివరించండి. ఈ రక్షణ ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతను ఎలా పరిరక్షిస్తుంది?
ఎన్నికల సంఘం లోపల భిన్నాభిప్రాయాలు బహిర్గతమవడం సంస్థ విశ్వసనీయతకు ముప్పా లేదా అంతర్గత చెక్స్-అండ్-బ్యాలెన్సెస్ బలాన్ని చూపుతుందా? చర్చించండి.
ఓటర్ జాబితాల సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) ప్రక్రియలో పారదర్శకత, డేటా నిర్వహణపై లేవనెత్తిన ఆందోళనలను పరిష్కరించడానికి ఏ చర్యలు అవసరం?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తఢిల్లీ విద్యార్థినులకు ప్రయాణమే సవాలు: రవాణా లోపాలపై ఆరోపణలు →

← అన్ని వార్తలు