సీఈసీతో పాటు ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్ల తీరుపైనా ప్రశ్నలు
ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ సెప్టెంబర్ 23 నాటి పరిశోధన ప్రకారం, ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి ఓటర్ జాబితాలు, ఫారం 6, ఐటీ వ్యవస్థలపై 10 నెలల్లో కనీసం 14 సార్లు అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు. దీంతో సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ ఎస్‌ఐఆర్ నిర్వహణపై ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. అభ్యంతరాలున్నా వారు ఉమ్మడి విలేకరుల సమావేశాల్లో పాల్గొనడం, రాష్ట్రపతికి కాకుండా క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖ రాయడం, పదవుల్లో కొనసాగడంపై విశ్లేషకులు రాజత్ సేథీ, యోగేంద్ర యాదవ్ ప్రశ్నించారు.
మూలం
India Today · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)
- ECs Sukhbir Singh Sandhu and Vivek Joshi recorded objections at least 14 times over 10 months, including four times in one day. — Attributed in source to an Indian Express investigation published September 23; underlying documents not public.
- Joshi recorded on May 16, 2026 that Form 6 changes could not be made via an SIR order as the form is prescribed under the Registration of Electors Rules, 1960; Sandhu concurred on May 19, and Sandhu on August 13 called the changes 'unauthorised or illegal'. — Dates and quoted wording appear in source, attributed to The Indian Express.
- Sandhu and Joshi separately wrote to Cabinet Secretary TV Somanathan on July 29 after a July 28 work-allocation change by Senior Deputy Election Commissioner Maneesh Garg. — Attributed to The Indian Express; no ECI confirmation cited.
- The Indian Express sent a questionnaire to the ECI and emails to both ECs on September 21 and received no response. — Stated in source as the newspaper's own account; unverifiable independently.
- Article 324 and the 2023 law make the ECI a multi-member body where a majority prevails absent unanimity, and the CEC is equal to the ECs. — Presented in source as legal background without citation of specific provisions.
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం
ఎన్నికల సంఘం లోపల విభేదాలు బయటపడటం అధికార పక్షానికి, ప్రతిపక్షానికి ఇద్దరికీ రాజకీయ ఆయుధాన్ని ఇచ్చింది — కానీ ఒకే రకంగా కాదు. ప్రతిపక్షం 'ఓటు చోరీ' ఆరోపణలకు ఇప్పుడు సంస్థ లోపలి నుంచే బలం దొరికిందని చెప్పుకోగలదు; అధికార పక్షం మాత్రం, అభ్యంతరాలు నమోదైనా ఇద్దరు కమిషనర్లు ఉమ్మడి విలేకరుల సమావేశాల్లో పాల్గొన్నారు, రాజీనామా చేయలేదు కాబట్టి వ్యవస్థ పనిచేసిందనే వాదనను ముందుకు తేవచ్చు. రాజకీయంగా అసలు నష్టం ఏ ఒక్క వ్యక్తికీ కాదు — ఎన్నికల సంఘం తటస్థత అనే సంస్థాగత ఆస్తికి.
- సీఈసీ, ఇద్దరు కమిషనర్లు చట్టపరంగా సమానులు కావడం వల్ల 'ఒక వ్యక్తి తప్పు' అనే సాధారణ రాజకీయ కథనాన్ని ఇది సంక్లిష్టం చేస్తుంది.
- ఎస్‌ఐఆర్ ప్రక్రియపై ప్రశ్నలు రావడం, ఓటర్ జాబితాలపై ప్రతిపక్ష ప్రచారానికి సంస్థాగత ఆధారం ఉందన్న భావనను బలపరుస్తుంది.
- అభ్యంతరాలు ఉన్నప్పటికీ ఉమ్మడి బ్రీఫింగ్‌లలో కనిపించడం, పదవుల్లో కొనసాగడం — ఇది అధికార పక్షానికి ప్రతివాదన ఇచ్చే బలహీన బిందువు.
- రాష్ట్రపతికి కాకుండా క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖ రాయడం, స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థ ప్రభుత్వ యంత్రాంగంపై ఆధారపడుతోందన్న విమర్శకు ఆస్కారం కల్పిస్తుంది.
- ఆ ఇద్దరు కమిషనర్లు కలిసి మెజారిటీగా ఏర్పడ్డారా లేదా అనే విషయం స్పష్టం కాకపోవడం, రెండు పక్షాలూ తమకు అనుకూలంగా వాదించుకునే అవకాశం ఇస్తుంది.
గమనించాల్సినవి — కమిషన్ సమావేశాల మినిట్స్, రికార్డులు బహిర్గతమవుతాయా, పార్లమెంటు లోపల లేదా న్యాయస్థానాల్లో ఈ అంశం ప్రతిపక్ష డిమాండ్‌గా మారుతుందా అన్నది గమనించాలి.
ఎవరైనా చట్టాన్ని ఉల్లంఘించారని, లేదా ఓటర్ జాబితాలు వాస్తవంగా తారుమారయ్యాయని ఈ కథనం నిరూపించలేదు; కమిషన్ తుది నిర్ణయాలు, మెజారిటీ వివరాలు, ఈసీఐ లేదా కమిషనర్ల వివరణ ఇంకా బహిరంగం కాలేదు.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 10 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) ఆర్టికల్ 324 కింద ఏర్పాటైన స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థ; ఇందులో సీఈసీ, ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు సమాన హోదా కలిగి ఉంటారు. ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ సెప్టెంబర్ 23న ప్రచురించిన పరిశోధన ప్రకారం, ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి ఓటర్ జాబితాలు, ఫారం 6, ఓటరు డేటా యాక్సెస్, ఈసీఐ ఐటీ వ్యవస్థల పనితీరుపై పలుమార్లు లిఖితపూర్వక అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు. ఇది స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (ఎస్‌ఐఆర్)ను సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ ముందుకు తీసుకెళ్లిన విధానంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది. అదే సమయంలో, అభ్యంతరాలు ఉన్నప్పటికీ ఇద్దరు ఈసీలు ఉమ్మడి నిర్ణయాలు, విలేకరుల సమావేశాల్లో పాల్గొనడం, రాష్ట్రపతికి కాకుండా క్యాబినెట్ కార్యదర్శిని ఆశ్రయించడం కూడా విమర్శకు గురవుతోంది.
ముఖ్యాంశాలు
- ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ సెప్టెంబర్ 23 (బుధవారం) నివేదిక ప్రకారం ఇద్దరు ఈసీలు 10 నెలల్లో కనీసం 14 సార్లు అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు — ఒక రోజులోనే నాలుగు సార్లు కూడా.
- ఎలక్టోరల్ రోల్ డేటాబేస్‌ను కేంద్రీకృత నియంత్రణలోకి తీసుకోవడం వల్ల ఈఆర్‌ఓల (ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్ల) చట్టబద్ధ అధికారాలు తగ్గిపోతున్నాయని అభ్యంతరం.
- వివేక్ జోషి మే 16, 2026న — ఫారం 6 రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫ్ ఎలక్టర్స్ రూల్స్, 1960 కింద నిర్దేశితమైనందున ఎస్‌ఐఆర్ ఉత్తర్వు ద్వారా దానిని మార్చలేమని నమోదు చేశారు; మే 19న సంధు అంగీకరించారు.
- వివాదాస్పద మార్పులు ఈసీఐ ఆన్‌లైన్ పోర్టల్ 'ఈసీఐనెట్'లో కనిపించాయి; ఆగస్టు 13న సంధు వాటిని 'అనధికారం లేదా చట్టవిరుద్ధం' అని పేర్కొని తొలగించాలని కోరారు.
- జూలై 28న సీనియర్ డిప్యూటీ ఎన్నికల కమిషనర్ మనీష్ గార్గ్ పరిపాలనా విభాగంలో పనుల కేటాయింపును మార్చగా, జూలై 29న సంధు, జోషి వేర్వేరుగా క్యాబినెట్ కార్యదర్శి టీవీ సోమనాథన్‌కు లేఖలు రాశారు.
- రాహుల్ గాంధీ ఆగస్టు 7, 2025న 'ఓట్ చోరీ' ఆరోపణలతో తొలి విలేకరుల సమావేశం నిర్వహించగా, ఆగస్టు 17న జ్ఞానేష్ కుమార్ బదులిచ్చారు — ఆ సమయంలో సంధు, జోషి ఆయన పక్కనే ఉన్నారు.
- ఈసీఐనెట్ జనవరి 22న ప్రారంభమైన తర్వాత కూడా ముగ్గురు కమిషనర్లు మార్చి 10 విలేకరుల సమావేశం, మార్చి 15 ఎన్నికల షెడ్యూల్ ప్రకటనలో కలిసి కనిపించారు.
- సెప్టెంబర్ 21న ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ఈసీఐకి ప్రశ్నావళి, ఇద్దరు ఈసీలకు ఈమెయిల్స్ పంపి రెండుసార్లు ఫోన్ చేసినా ఎవరి నుంచీ స్పందన రాలేదు.
కాలక్రమం
- ఆగస్టు 7, 2025లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నేత రాహుల్ గాంధీ 'ఓట్ చోరీ' ఆరోపణలతో తొలి విలేకరుల సమావేశం.
- ఆగస్టు 17, 2025సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ ఆరోపణలకు బదులుగా మీడియాను ఉద్దేశించి మాట్లాడారు; సంధు, జోషి ఆయన పక్కనే ఉన్నారు.
- జనవరి 22ఈసీఐనెట్ పోర్టల్ ప్రారంభం.
- మార్చి 10 / మార్చి 15ముగ్గురు కమిషనర్ల ఉమ్మడి విలేకరుల సమావేశం, ఎన్నికల షెడ్యూల్ ప్రకటన.
- మే 16, 2026ఫారం 6 మార్పులను ఎస్‌ఐఆర్ ఉత్తర్వు ద్వారా చేయలేమని జోషి నమోదు చేశారు.
- మే 19జోషి అభిప్రాయంతో సంధు ఏకీభవించారు.
- జూలై 28సీనియర్ డిప్యూటీ ఈసీ మనీష్ గార్గ్ పరిపాలనా విభాగంలో పనుల కేటాయింపు మార్చారు.
- జూలై 29సంధు, జోషి వేర్వేరుగా క్యాబినెట్ కార్యదర్శి టీవీ సోమనాథన్‌కు లేఖలు రాశారు; తర్వాత ఇద్దరూ కలిసి ఆ ఉత్తర్వును రద్దు చేశారు.
- ఆగస్టు 13ఈసీఐనెట్‌లోని ఫారం 6 మార్పులు 'అనధికారం/చట్టవిరుద్ధం' అని సంధు నమోదు చేసి తొలగించాలని కోరారు.
- సెప్టెంబర్ 21ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ఈసీఐకి, ఇద్దరు ఈసీలకు ప్రశ్నలు పంపింది; స్పందన లేదు.
ఎవరికి సంబంధం
- సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ — ఎస్‌ఐఆర్‌ను ముందుకు తీసుకెళ్లిన విధానం, చెల్లుబాటైన మెజారిటీను పట్టించుకోలేదా, కమిషన్ ఆమోదం లేకుండా నిర్ణయాలు జరిగాయా అనే ప్రశ్నలకు జవాబుదారీతనం.
- ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — అభ్యంతరాలు నమోదు చేసినా పూర్తి కమిషన్ సమావేశం కోరకపోవడం, ఉమ్మడి ప్రెస్‌మీట్లలో పాల్గొనడం, రాజీనామా చేయకపోవడంపై సంజాయిషీ.
- భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) — ఆర్టికల్ 324 కింద స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థగా విశ్వసనీయత; బహుళ-సభ్య సంస్థ నిర్ణయ ప్రక్రియ పారదర్శకత.
- ఓటర్లు / పౌరులు — ఓటర్ నమోదు (ఫారం 6), ఓటర్ జాబితాల తయారీ-నిర్వహణ యంత్రాంగం నిష్పక్షపాతంగా పనిచేయడం.
- క్యాబినెట్ కార్యదర్శి టీవీ సోమనాథన్ / ప్రభుత్వ కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ — స్వతంత్ర సంస్థ అంతర్గత వివాదంలో కార్యనిర్వాహక వర్గాన్ని ఆశ్రయించడం రాజ్యాంగబద్ధమా అనే ప్రశ్న.
- ప్రతిపక్షం (రాహుల్ గాంధీ), విశ్లేషకులు రాజత్ సేథీ, యోగేంద్ర యాదవ్ — 'ఓట్ చోరీ' ఆరోపణలు, జవాబుదారీతనం డిమాండ్ చేయడం, సంస్థాగత ప్రశ్నలను ప్రజా చర్చలోకి తేవడం.
ఎందుకు ముఖ్యం
ఓటర్ జాబితాలు, ఫారం 6 నమోదు, ఓటర్ డేటాబేస్ కేంద్రీకరణ — ఇవి పౌరులు ఓటర్లుగా నమోదు అయ్యే మౌలిక యంత్రాంగం; ఇక్కడ చట్టబద్ధ ప్రక్రియలు పక్కదారి పడితే ఎన్నికల విశ్వసనీయతే ప్రశ్నార్థకమవుతుంది. ఈసీఐ బహుళ-సభ్య సంస్థ కాబట్టి అసమ్మతి ఎలా పరిష్కరించబడింది, మెజారిటీ అభిప్రాయానికి ఏమైంది అనేది రాజ్యాంగబద్ధ ప్రశ్న. కేవలం అసమ్మతి నమోదు చేయడం జవాబుదారీతనానికి ముగింపు కాదని, సీఈసీతో పాటు ఇద్దరు ఈసీలూ ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాల్సి ఉందని ఈ వ్యవహారం చూపుతోంది.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- ఆర్టికల్ 324 — ఎన్నికల సంఘాన్ని స్వతంత్ర రాజ్యాంగ ప్రాధికార సంస్థగా ఏర్పాటు చేస్తుంది; సీఈసీ, ఈసీలు సమానులు.
- 2023 చట్టం (సీఈసీ, ఈసీలకు సంబంధించినది) — బహుళ-సభ్య కమిషన్ ద్వారా నిర్ణయం; ఏకాభిప్రాయం లేనప్పుడు మెజారిటీ నిర్ణయం అమలు.
- ఫారం 6 — కొత్త ఓటర్లు నమోదు చేసుకునే చట్టబద్ధ ఫారం; రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫ్ ఎలక్టర్స్ రూల్స్, 1960 కింద నిర్దేశితం.
- ఈసీఐనెట్ — ఈసీఐ ఆన్‌లైన్ పోర్టల్; జనవరి 22న ప్రారంభమైంది.
- ఈఆర్‌ఓ (ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్) — ఓటర్ జాబితా సంబంధిత చట్టబద్ధ అధికారాలు కలిగిన అధికారి.
- సీఈసీ, ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకాన్ని రాష్ట్రపతి ఆమోదిస్తారు; ఈసీఐ క్యాబినెట్ కార్యదర్శికి పరిపాలనాపరంగా లోబడి ఉండదు.
మెయిన్స్ కోణం
ఈ వివాదం భారత ఎన్నికల సంఘంలో అంతర్గత జవాబుదారీతనం, బహుళ-సభ్య నిర్ణయ ప్రక్రియ బలహీనతలను బయటపెడుతోంది. ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదిక ప్రకారం ఇద్దరు ఈసీలు 10 నెలల్లో కనీసం 14 సార్లు ఓటర్ జాబితాలు, ఫారం 6, ఓటర్ డేటా యాక్సెస్, ఐటీ వ్యవస్థలపై అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు; ఎలక్టోరల్ రోల్ డేటాబేస్ కేంద్రీకరణ ద్వారా ఈఆర్‌ఓల చట్టబద్ధ అధికారాలు తగ్గుతున్నాయని పేర్కొన్నారు. ఒకవైపు సీఈసీ — చెల్లుబాటైన మెజారిటీను విస్మరించారా, కమిషన్‌ను పక్కనపెట్టి నిర్ణయాలు తీసుకున్నారా, ఫారం 6 మార్పులు ఏ చట్టపరమైన ఆధారంతో ఈసీఐనెట్‌లో చేరాయా అనే ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాలి. మరోవైపు ఈసీల తీరూ ప్రశ్నార్హం: అభ్యంతరాలున్నా పూర్తి కమిషన్ సమావేశం కోరకపోవడం, ఆగస్టు 17, మార్చి 10, మార్చి 15 ఉమ్మడి బహిరంగ కార్యక్రమాల్లో సంస్థాగత వైఖరిని సమర్థించడం, జూలై 29న రాష్ట్రపతికి కాకుండా క్యాబినెట్ కార్యదర్శికి లేఖ రాయడం — 'క్యాబినెట్ కార్యదర్శి ఈసీఐకి యజమానా?' అని యోగేంద్ర యాదవ్ ప్రశ్నించారు. జూలై 28 ఉత్తర్వును ఇద్దరూ కలిసి రద్దు చేయగలిగినప్పుడు, అదే సామూహిక అధికారాన్ని ముందే ఎందుకు వాడలేదని రాజత్ సేథీ ప్రశ్నించారు. ముందుకు దారి: కమిషన్ సమావేశాల మినిట్స్, నోట్స్, రికార్డుల పారదర్శకత; మెజారిటీ నిర్ణయ ప్రక్రియకు స్పష్టమైన విధివిధానాలు; ఫారం 6 వంటి చట్టబద్ధ ఫారాలకు నియమ మార్పు మార్గాన్నే అనుసరించడం; అసమ్మతి నమోదుతో ఆగకుండా రాజ్యాంగబద్ధ మార్గాలను పూర్తిగా వినియోగించడం.
కీలక పదాలు
- ఎస్‌ఐఆర్ (స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్)
- ఓటర్ జాబితాల ప్రత్యేక తీవ్ర సవరణ ప్రక్రియ; దీని నిర్వహణ విధానంపైనే ప్రస్తుత ప్రశ్నలు.
- ఫారం 6
- కొత్త ఓటర్లు నమోదు చేసుకునేందుకు ఉపయోగించే చట్టబద్ధ ఫారం; రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫ్ ఎలక్టర్స్ రూల్స్, 1960 కింద నిర్దేశితం.
- ఈసీఐనెట్
- ఎన్నికల సంఘం ఆన్‌లైన్ పోర్టల్; జనవరి 22న ప్రారంభం, వివాదాస్పద ఫారం 6 మార్పులు ఇందులో కనిపించాయి.
- ఈఆర్‌ఓ
- ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్ — ఓటర్ జాబితా నమోదుపై చట్టబద్ధ అధికారాలు కలిగిన అధికారి.
- ఆర్టికల్ 324
- ఎన్నికల నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ, నియంత్రణను స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థగా ఈసీఐకి అప్పగించే రాజ్యాంగ నిబంధన.
- బహుళ-సభ్య కమిషన్
- సీఈసీ, ఇద్దరు ఈసీలతో కూడిన ఈసీఐ; 2023 చట్టం ప్రకారం ఏకాభిప్రాయం లేనప్పుడు మెజారిటీ నిర్ణయం అమలవుతుంది.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- ఆర్టికల్ 324 కింద ఏర్పాటైన బహుళ-సభ్య ఎన్నికల సంఘంలో అంతర్గత అసమ్మతిని పరిష్కరించే యంత్రాంగం ఎంతవరకు సమర్థంగా ఉంది? ఇటీవలి పరిణామాల వెలుగులో చర్చించండి.
- ఓటర్ జాబితా డేటాబేస్ కేంద్రీకరణ, ఈఆర్‌ఓల చట్టబద్ధ అధికారాల మధ్య సమతుల్యతను ఎలా సాధించాలి? ఎన్నికల విశ్వసనీయతపై దీని ప్రభావాన్ని విశ్లేషించండి.
- 'అసమ్మతిని నమోదు చేయడంతోనే జవాబుదారీతనం ముగియదు' — స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థల సభ్యుల నైతిక, రాజ్యాంగ బాధ్యతల సందర్భంలో ఈ వాదనను పరిశీలించండి.
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.