ఫారం 6 డిక్లరేషన్‌ను సుప్రీంకోర్టు ఆమోదించిందా? ఈసీఐ వాదనపై సందేహాలు
ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (ఎస్ఐఆర్) కోసం ఫారం 6కు జోడించిన డిక్లరేషన్‌ను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించిందని ఈసీఐ ప్రకటనలో పేర్కొంది. అయితే కోర్టు మే నెల బిహార్ ఎస్ఐఆర్ తీర్పులో పరిశీలించింది 2025 జూన్ 24 ఉత్తర్వులోని అనుబంధం-డి డిక్లరేషన్‌ను మాత్రమేనని, జూలైలో ప్రవేశపెట్టిన కొత్త డిక్లరేషన్ దానికి భిన్నమని ఒక నివేదిక పేర్కొంది. కొత్త డిక్లరేషన్‌లో దరఖాస్తుదారు బంధువుల గత ఎస్ఐఆర్ నమోదు వివరాలు ఇవ్వాలి. ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి ఈ మార్పుపై అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు.
మూలం
Live Law (courts) · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)
- ECI stated in a press release that the Declaration attached to Form 6 for SIR has been upheld by the Supreme Court. — Quoted directly from the ECI press statement in the source.
- The Supreme Court's May judgment on Bihar SIR upheld ECI's power to conduct SIR and its residual authority to tailor documentation, subject to a rational nexus test. — Supported by verbatim extracts of the judgment quoted in the source.
- The Declaration examined by the Court was Annexure D of the 24 June 2025 Bihar SIR order, not the version introduced in July. — Author's assessment based on the source's reading of the judgment; not externally verified.
- Election Commissioners Sukhbir Singh Sandhu and Vivek Joshi recorded objections, with Sandhu calling the change 'unauthorized and illegal' on August 13. — Attributed to an Indian Express report cited in the source.
- False statements in the Declaration are punishable under Section 31 of the RP Act 1950 with up to one year imprisonment, fine, or both. — Figure and provision appear in ECI guidelines quoted in the source.
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం
ఇది సాంకేతిక ఫారం వివాదం కాదు — ఎన్నికల సంఘం రాజకీయ విశ్వసనీయతకు సంబంధించిన పరీక్ష. సుప్రీంకోర్టు ఆమోదించిన అనుబంధం-డి డిక్లరేషన్‌కు, జూలైలో ప్రవేశపెట్టిన కొత్త డిక్లరేషన్‌కు తేడా ఉందని నివేదిక చెబుతున్నందున, "కోర్టు సమర్థించింది" అనే ఈసీఐ వాదన సందేహాస్పదంగా మారుతోంది. ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లే అభ్యంతరాలు నమోదు చేసిన నేపథ్యంలో, సంస్థ లోపలి భేదాభిప్రాయం బహిర్గతమై ప్రతిపక్షాలకు సిద్ధమైన ఆయుధం అందింది.
- కమిషన్‌లోని అంతర్గత భిన్నాభిప్రాయం రికార్డుపైకి వచ్చిన క్షణం నుంచే రాజకీయ చర్చ "ఎస్ఐఆర్ సరైనదా" నుంచి "ఈసీఐ సరైన పద్ధతిలో నడుచుకుందా" అనే దిశకు మారింది.
- ప్రతిపక్షాలకు ఇది సులభమైన కథనం — నిబంధనలు మార్చకుండానే మార్పు చేశారని ఇద్దరు కమిషనర్లే అన్నారని చెప్పడం, గత ఆరోపణలకంటే బలమైన ఆధారం.
- ఈసీఐకి రాజకీయంగా ఉన్న బలమైన వాదన ఒక్కటే — ఓటర్ జాబితా కచ్చితత్వం, నకిలీ నమోదుల నివారణ; కానీ బంధువుల 25 ఏళ్ల నాటి నమోదు వివరాలు అడగడం సాధారణ ఓటరుకు భారంగా కనిపిస్తుంది.
- అబద్ధ ప్రకటనకు శిక్షాత్మక పరిణామాలు ఉండటం వల్ల, సాంకేతిక పొరపాటు కూడా భయానకంగా మారుతుందన్న ఆరోపణ రాజకీయంగా ఎక్కువ ప్రచారం పొందే అవకాశం ఉంది.
- 13 రాష్ట్రాలు/యూటీలు ఈ షరతు లేకుండానే ఎస్ఐఆర్ పూర్తి చేశాయన్న వాస్తవం, "ఎంపిక చేసిన చోట ఎంపిక చేసిన కఠినత" అనే ప్రాంతీయ రాజకీయ ఆరోపణలకు దారి ఇస్తుంది.
గమనించాల్సినవి — ఈసీఐ కొత్త డిక్లరేషన్‌కు "రేషనల్ నెక్సస్"ను ఎలా సమర్థించుకుంటుందో, కమిషనర్ల అభ్యంతరాల తర్వాత ఈ షరతును వెనక్కి తీసుకుంటుందా లేదా కేంద్రం నిబంధనల సవరణ మార్గం ఎన్నుకుంటుందా అన్నది గమనించాలి.
కోర్టు ప్రస్తుత డిక్లరేషన్‌ను పరిశీలించిందా లేదా అనే విషయంపై ఈ కథనం ఒక నివేదిక ఆధారిత విశ్లేషణ మాత్రమే; ఏ పార్టీకి లాభమో, ఓటర్ నమోదుపై వాస్తవ ప్రభావం ఎంతో ఇది నిరూపించదు.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 6 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
ఓటర్ జాబితాల ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (ఎస్ఐఆర్) సందర్భంగా కొత్త ఓటర్ల చేరికకు ఉపయోగించే ఫారం 6కు ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) ఒక 'డిక్లరేషన్'ను జోడించింది. ఈ డిక్లరేషన్‌ను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించిందని ఈసీఐ ఒక పత్రికా ప్రకటనలో పేర్కొంది. కానీ సుప్రీంకోర్టు బిహార్ ఎస్ఐఆర్ కేసులో పరిశీలించింది 2025 జూన్ 24 ఉత్తర్వుకు జోడించిన అనుబంధం-డి డిక్లరేషన్‌ను మాత్రమే; జూలైలో ప్రవేశపెట్టిన కొత్త డిక్లరేషన్ దానికి భిన్నంగా, బంధువుల గత ఎస్ఐఆర్ నమోదు వివరాలను కోరుతోంది. ఈ మార్పుపై ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారని ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదించింది.
ముఖ్యాంశాలు
- ఓటర్ జాబితా సంబంధిత మూడు ప్రధాన ఫారాలు: ఫారం 6 (కొత్త ఓటరు చేరిక), ఫారం 7 (చేరిక/తొలగింపుపై అభ్యంతరాలు), ఫారం 8 (ఉన్న ఎంట్రీ సవరణ).
- 2025 జూన్ 24న ఈసీఐ బిహార్‌లో ఎస్ఐఆర్‌ను నోటిఫై చేసిన ఉత్తర్వు జారీ చేసింది; దానికి జోడించిన 'అనుబంధం-డి'లో వయస్సు, సాధారణ నివాసం, పౌరసత్వంపై డిక్లరేషన్ ఉండేది.
- తప్పుడు డిక్లరేషన్‌కు ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టం 1950 సెక్షన్ 31 కింద ఒక సంవత్సరం వరకు జైలు శిక్ష, లేదా జరిమానా, లేదా రెండూ విధించవచ్చు.
- బిహార్ ఎస్ఐఆర్‌ను సవాలు చేసిన పిటిషన్లను విచారించిన సుప్రీంకోర్టు — 11 పత్రాల నిర్దేశంతో సహా — ఎస్ఐఆర్ నిర్వహించే ఈసీఐ అధికారాన్ని సమర్థించింది.
- కోర్టు: ఎస్ఐఆర్‌లో ఈసీఐకి 'రెసిడ్యువల్ అథారిటీ' ఉంది, కానీ అది 'అపరిమితం' కాదు; చట్టబద్ధ నిబంధనల నుంచి విచలనానికి 'రేషనల్ నెక్సస్' ఉండాలి.
- జూలైలో ప్రవేశపెట్టిన కొత్త డిక్లరేషన్‌లో దరఖాస్తుదారు లేదా వారి తల్లిదండ్రులు/బంధువులు గత ఎస్ఐఆర్‌లో ఉన్నారా అనే వివరాలు — పేరు, ఎపిక్ నంబర్, జిల్లా, రాష్ట్రం, అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం పేరు/నంబర్, పార్ట్ నంబర్, సీరియల్ నంబర్ — ఇవ్వాలి.
- ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — కేంద్ర ప్రభుత్వం నిబంధనలను సవరించకుండా మార్పులు చేయలేరని అభ్యంతరం నమోదు చేశారు; ఆగస్టు 13న సంధు ఈ మార్పును 'అనధికారికం, చట్టవిరుద్ధం' అన్నారని టీఐఈ నివేదిక.
- 13 రాష్ట్రాలు/యూటీల ఓటర్లు బంధువుల గత ఎస్ఐఆర్ వివరాలు ఇవ్వాల్సిన భారం లేకుండానే ఎస్ఐఆర్ ప్రక్రియను పూర్తి చేశారు.
కాలక్రమం
- 2025 జూన్ 24బిహార్‌లో ఎస్ఐఆర్‌ను నోటిఫై చేస్తూ ఈసీఐ ఉత్తర్వు; అనుబంధం-డిలో ఫారం 6/8తో సమర్పించాల్సిన డిక్లరేషన్ ఫారం.
- మే (సుప్రీంకోర్టు తీర్పు)బిహార్ ఎస్ఐఆర్‌ను సవాలు చేసిన పిటిషన్లపై సుప్రీంకోర్టు ఈసీఐ ఎస్ఐఆర్ అధికారాన్ని, విస్తృత ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను సమర్థించింది.
- జూలైఇతర రాష్ట్రాల ఎస్ఐఆర్‌లో వాడిన ఫారం 6 డిక్లరేషన్‌కు ఈసీఐ మార్పులు చేసింది — బంధువుల గత ఎస్ఐఆర్ వివరాలు కోరడం (ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదిక).
- ఆగస్టు 13ఫారం 6 మార్పును 'అనధికారికం, చట్టవిరుద్ధం' అని ఎన్నికల కమిషనర్ సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు పేర్కొన్నారని టీఐఈ నివేదిక.
- గత వారంఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు ఫారం 6 డిక్లరేషన్ మార్పుపై అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారని ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదించింది.
- నిన్నవివాదం తలెత్తిన తర్వాత, డిక్లరేషన్‌ను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించిందని ఈసీఐ పత్రికా ప్రకటన జారీ చేసింది.
ఎవరికి సంబంధం
- ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) — ఎస్ఐఆర్ కోసం ఫారం 6కు అదనపు డిక్లరేషన్ విధించే అధికారాన్ని, దాని 'రేషనల్ నెక్సస్'ను సమర్థించుకోవాల్సి ఉంది.
- ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — నిబంధనల సవరణ లేకుండా ఫారం మార్పు చేయలేరని అభ్యంతరం; కమిషన్‌లో అంతర్గత భిన్నాభిప్రాయం బహిర్గతం.
- కొత్త ఓటర్లుగా నమోదు కోరే దరఖాస్తుదారులు — బంధువుల గత ఎస్ఐఆర్ వివరాలు (పార్ట్ నంబర్ వంటివి) ఇవ్వాల్సి రావడం; తప్పు వివరాలకు ఏడాది వరకు జైలు శిక్ష ప్రమాదం.
- సుప్రీంకోర్టు — ఎస్ఐఆర్ డాక్యుమెంటేషన్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌పై రేషనల్ నెక్సస్, ప్రొపోర్షనాలిటీ పరీక్షలను నిర్దేశించిన సంస్థ.
- ఎస్ఐఆర్‌ను సవాలు చేస్తున్న పిటిషనర్లు — సాంకేతిక వివరాలు కోరడం ఓటర్లకు ఆటంకమని — చాలామందికి 'పార్ట్ నంబర్' అంటే ఏమిటో కూడా తెలియదని వాదన.
- బూత్ లెవెల్ ఆఫీసర్లు (బీఎల్ఓ) మరియు ఈఆర్ఓలు — గత ఎస్ఐఆర్ జాబితాల నుంచి వివరాలు ధృవీకరించి సంతకం చేయాలి; వివరాలు సరిపోకపోతే ఈఆర్ఓలు నోటీసులు జారీ చేస్తారు.
- కేంద్ర ప్రభుత్వం — ఎలక్టర్ల నమోదు నిబంధనలు 1960ను సవరించే అధికారం దానిదే — అభ్యంతరాల ప్రధాన ఆధారం.
ఎందుకు ముఖ్యం
ఓటరు జాబితాలో చేరడం ఓటు హక్కుకు ప్రవేశద్వారం; ఫారంలో అదనపు, సాంకేతిక, శిక్షార్హ ప్రకటనలు కోరడం అర్హులైన ఓటర్ల నమోదుకు ఆటంకం కావచ్చు. సుప్రీంకోర్టు ఆమోదం పేరుతో వేరే డాక్యుమెంట్‌ను సమర్థించుకోవడం ఈసీఐ పారదర్శకత, జవాబుదారీతనంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతుంది. అంతేకాక కమిషన్ లోపలే కమిషనర్ల భిన్నాభిప్రాయం నమోదు కావడం రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థల అంతర్గత నిర్ణయ ప్రక్రియను చర్చలోకి తెస్తుంది.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- ఫారం 6 — కొత్త ఓటరు చేరిక; ఫారం 7 — చేరిక/తొలగింపుపై అభ్యంతరం; ఫారం 8 — ఉన్న ఎంట్రీ సవరణ (ఎలక్టర్ల నమోదు నిబంధనలు, 1960).
- ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టం, 1950 సెక్షన్ 31: తప్పుడు ప్రకటనకు ఒక సంవత్సరం వరకు జైలు, జరిమానా లేదా రెండూ.
- బిహార్ ఎస్ఐఆర్ నోటిఫికేషన్: 2025 జూన్ 24 ఈసీఐ ఉత్తర్వు; దానికి జోడించినది 'అనుబంధం-డి' డిక్లరేషన్.
- సుప్రీంకోర్టు మే తీర్పు: ఎస్ఐఆర్ నిర్వహణ అధికారం సమర్థించబడింది; ఈసీఐకి 'రెసిడ్యువల్ అథారిటీ' ఉంది కానీ అపరిమితం కాదు.
- కోర్టు నిర్దేశించిన పరీక్షలు: రేషనల్ నెక్సస్ టెస్ట్ మరియు ప్రొపోర్షనాలిటీ టెస్ట్.
- ఎస్ఐఆర్ కాలం కాకుండా ఇతర సమయాల్లో నిబంధనల ప్రకారం ఉన్న ఫారాలే వర్తిస్తాయని ఈసీఐ ప్రకటన.
మెయిన్స్ కోణం
ఓటరు జాబితాల శుద్ధి కోసం ఎన్నికల సంఘానికి ఉన్న విస్తృత అధికారం, ఆ అధికారం చట్టబద్ధ నిబంధనల చట్రంలోనే ఉండాలన్న అవసరం మధ్య ఉద్రిక్తతను ఈ వివాదం బహిర్గతం చేస్తుంది. బిహార్ ఎస్ఐఆర్ తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు ఈసీఐకి డాక్యుమెంటేషన్‌ను ఎస్ఐఆర్ అవసరాలకు అనుగుణంగా మలచుకునే 'రెసిడ్యువల్ అథారిటీ' ఉందని అంగీకరించినా, ఆ అధికారం అపరిమితం కాదని, చట్టబద్ధ పథకం నుంచి ఏ విచలనానికైనా లక్ష్యంతో 'రేషనల్ నెక్సస్' ఉండాలని స్పష్టం చేసింది. కోర్టు పరిశీలించినది 2025 జూన్ 24 ఉత్తర్వులోని అనుబంధం-డి డిక్లరేషన్ మాత్రమే — వయస్సు, నివాసం, పౌరసత్వ ప్రకటనలు; జూలైలో ప్రవేశపెట్టిన కొత్త డిక్లరేషన్ బంధువుల గత ఎస్ఐఆర్ నమోదు వివరాలను (ఎపిక్, పార్ట్ నంబర్, సీరియల్ నంబర్ వంటివి) కోరుతూ దీనికి భిన్నంగా ఉంది. దాదాపు 25 ఏళ్ల పాత జాబితాల నుంచి తల్లిదండ్రులు/తాతముత్తాతల వివరాలు వెలికితీయాలని కోరడం, ఈసీఐ కోర్టు ముందు తన ఫ్రేమ్‌వర్క్ మరింత 'విస్తృతం, సౌకర్యవంతం' అని చెప్పిన వాదనకు వ్యతిరేకంగా కనిపిస్తుంది. పైగా 13 రాష్ట్రాలు/యూటీలు ఈ షరతు లేకుండానే ఎస్ఐఆర్ పూర్తి చేసిన నేపథ్యంలో 'రీజనబుల్ డిఫరెన్షియా' ప్రశ్న, తప్పు వివరాలకు శిక్షార్హత వల్ల ఓటర్లకు కలిగే భయం కూడా పరిశీలనార్హం. ముందుకు వెళ్లే మార్గం: నిబంధనల సవరణ ద్వారా చట్టబద్ధత సమకూర్చడం, మార్పుకు కారణాలను పారదర్శకంగా వెల్లడించడం, అదనపు వివరాలు లేని కారణంగా అర్హులైన ఓటర్లు మినహాయింపుకు గురికాకుండా రక్షణలు కల్పించడం.
కీలక పదాలు
- ఎస్ఐఆర్ (ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ రివిజన్)
- ఓటర్ జాబితాల కచ్చితత్వం, సమగ్రతను నిర్ధారించేందుకు ఈసీఐ చేపట్టే విస్తృత సవరణ ప్రక్రియ.
- ఫారం 6
- ఎలక్టర్ల నమోదు నిబంధనలు 1960 కింద కొత్త ఓటరును జాబితాలో చేర్చేందుకు ఉపయోగించే ఫారం.
- అనుబంధం-డి (Annexure D)
- 2025 జూన్ 24 బిహార్ ఎస్ఐఆర్ ఉత్తర్వుకు జోడించిన డిక్లరేషన్ ఫారం — వయస్సు, సాధారణ నివాసం, పౌరసత్వంపై ప్రకటనలు.
- రెసిడ్యువల్ అథారిటీ
- ఎస్ఐఆర్ అవసరాలకు అనుగుణంగా డాక్యుమెంటేషన్ చట్రాన్ని రూపొందించే ఈసీఐ మిగులు అధికారం — కోర్టు ప్రకారం అపరిమితం కాదు.
- రేషనల్ నెక్సస్ టెస్ట్
- చట్టబద్ధ చట్రం నుంచి విచలనానికి, సాధించాల్సిన లక్ష్యానికి మధ్య సహేతుక సంబంధం ఉండాలన్న న్యాయ పరీక్ష.
- బీఎల్ఓ / ఈఆర్ఓ
- బూత్ లెవెల్ ఆఫీసర్ గత ఎస్ఐఆర్ జాబితాల నుంచి వివరాలు ధృవీకరిస్తారు; వివరాలు సరిపోకపోతే ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్ నోటీసు జారీ చేస్తారు.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- ఎస్ఐఆర్ సందర్భంగా ఫారం 6కు అదనపు డిక్లరేషన్ విధించే ఈసీఐ అధికార పరిధిని, సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన 'రేషనల్ నెక్సస్' పరీక్ష వెలుగులో విశ్లేషించండి.
- ఓటరు జాబితాల శుద్ధి అవసరం, ఓటు హక్కుకు ఆటంకం కలగకుండా చూడాల్సిన బాధ్యత — ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యతను ఎన్నికల సంఘం ఎలా సాధించగలదు? చర్చించండి.
- రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థల్లో సభ్యుల భిన్నాభిప్రాయాలు నమోదు కావడం సంస్థాగత జవాబుదారీతనాన్ని బలపరుస్తుందా లేక బలహీనపరుస్తుందా? ఫారం 6 వివాదాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకుని పరిశీలించండి.
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.