ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్ ఫైనలిస్ట్‌గా 'ఎల్లోస్టోన్ టు యుకాన్' ప్రాజెక్ట్
వయోమింగ్ నుంచి కెనడాలోని యుకాన్ వరకు వన్యప్రాణుల ఆవాసాలను అనుసంధానించే 'ఎల్లోస్టోన్ టు యుకాన్ కన్జర్వేషన్ ఇనిషియేటివ్' ప్రిన్స్ విలియం ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్ ఫైనలిస్ట్‌గా ఎంపికైంది. 1993లో ప్రారంభమైన ఈ సంస్థ 33 ఏళ్లలో 5.9 కోట్ల ఎకరాలను పరిరక్షించి, 204 వన్యప్రాణుల క్రాసింగ్‌లకు సహకరించింది. 2026 అవార్డుకు 15 ప్రపంచ ఫైనలిస్టుల్లో ఇది ఒకటని అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ తెలిపింది. బాన్ఫ్ నేషనల్ పార్క్‌లో క్రాసింగ్‌ల వల్ల వాహన ఢీకొనే ఘటనలు 96 శాతం తగ్గాయి. అవార్డు ప్రదానోత్సవం నవంబర్‌లో ముంబైలో జరగనుంది.
మూలం
Times of India — Top · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)
- Yellowstone to Yukon Conservation Initiative is one of 15 finalists for the 2026 Earthshot Prize. — Attributed in source to The Associated Press.
- The initiative has protected 59 million acres and supported 204 wildlife crossings over 33 years. — Figures appear in source; attributed to the project, not independently verified.
- Wildlife crossings in Banff National Park reduced vehicle collisions with hoofed animals by 96 per cent. — Figure appears in source; no specific study cited.
- Klinse-Za caribou herd grew from 38 animals in 2013 to 187. — Figure appears in source, linked to an Indigenous-led project; no external citation.
- The Earthshot Prize awards ceremony is scheduled in Mumbai in November. — Stated in source alongside a quote from Prince William; date detail unspecified beyond month.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 7 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
వయోమింగ్ (అమెరికా) నుంచి కెనడాలోని యుకాన్ వరకు రాకీ పర్వత శ్రేణిలో విడిపోయిన వన్యప్రాణుల ఆవాసాలను అనుసంధానించే లాభాపేక్షలేని ప్రాజెక్ట్ 'ఎల్లోస్టోన్ టు యుకాన్ కన్జర్వేషన్ ఇనిషియేటివ్' (Y2Y). 1990ల ప్రారంభంలో 'ప్లుయీ' అనే రేడియో-కాలర్ ధరించిన తోడేలు మూడు అమెరికా రాష్ట్రాలు, రెండు కెనడా ప్రావిన్సుల మీదుగా ప్రయాణించడాన్ని పరిశోధకులు గుర్తించిన తర్వాత ఈ ఆలోచన పుట్టి, 1993లో సంస్థ అధికారికంగా ఏర్పడింది. ప్రిన్స్ విలియం 2020లో స్థాపించిన ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్‌కు 2026 సంవత్సరానికి ఎంపికైన 15 ప్రపంచ ఫైనలిస్టుల్లో ఈ ప్రాజెక్ట్ ఒకటిగా నిలిచింది. అవార్డు ప్రదానోత్సవం నవంబర్‌లో ముంబైలో జరగనుంది.
ముఖ్యాంశాలు
- ఎల్లోస్టోన్ టు యుకాన్ కన్జర్వేషన్ ఇనిషియేటివ్ 33 ఏళ్లలో 5.9 కోట్ల (59 మిలియన్) ఎకరాల భూమిని పరిరక్షించింది.
- ఉత్తర అమెరికా వ్యాప్తంగా 204 వన్యప్రాణుల క్రాసింగ్‌లకు సంస్థ సహకారం అందించింది.
- 2026 పర్యావరణ అవార్డుకు ఎంపికైన 15 ప్రపంచ ఫైనలిస్టుల్లో ఇది ఒకటి (అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ ప్రకారం).
- అల్బెర్టాలోని బాన్ఫ్ నేషనల్ పార్క్‌లో ఓవర్‌పాస్‌లు, అండర్‌పాస్‌ల వల్ల వాహనాలు-గిట్టల జంతువుల ఢీకొనే ఘటనలు 96 శాతం తగ్గాయి.
- అమెరికాలో వేరుపడిన గ్రిజ్లీ ఎలుగుబంటి గుంపుల మధ్య దూరం 240 కి.మీ. నుంచి 75 కి.మీ.కు తగ్గింది.
- ఉత్తర బ్రిటిష్ కొలంబియాలో ఆదివాసీ నేతృత్వంలోని ప్రాజెక్ట్ వల్ల క్లిన్సే-జా కారిబూ మంద 2013లో 38 జంతువుల నుంచి 187కు పెరిగింది.
- కారిడార్‌లోని పరిరక్షిత భూమిలో సుమారు నాలుగో వంతును ఆదివాసీ సమాజాలు నిర్వహిస్తున్నాయి లేదా ఉమ్మడిగా నిర్వహిస్తున్నాయి.
- 2030 నాటికి మరో 5 కోట్ల (50 మిలియన్) ఎకరాలను రక్షించి, కనీసం 50 కొత్త వన్యప్రాణుల క్రాసింగ్‌లను ఏర్పాటు చేయాలని సంస్థ లక్ష్యం.
కాలక్రమం
- 1990ల ప్రారంభం'ప్లుయీ' అనే రేడియో-కాలర్ తోడేలు మూడు అమెరికా రాష్ట్రాలు, రెండు కెనడా ప్రావిన్సుల మీదుగా ప్రయాణించిందని ఉపగ్రహ డేటా వెల్లడించడంతో సరిహద్దు దాటే వన్యప్రాణి కారిడార్ ఆలోచన మొదలైంది.
- 19932,100 మైళ్ల పర్వత శ్రేణిలో చెల్లాచెదురైన ఆవాసాలను కలిపే లక్ష్యంతో ఎల్లోస్టోన్ టు యుకాన్ ఇనిషియేటివ్ అధికారికంగా ఏర్పాటు.
- 2013క్లిన్సే-జా కారిబూ మంద సంఖ్య 38కి పడిపోయింది; తర్వాత ఆదివాసీ నేతృత్వ ప్రాజెక్ట్‌తో 187కు పెరిగింది.
- 2020ప్రిన్స్ విలియం ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్‌ను స్థాపించారు.
- 2026 అవార్డు (ప్రస్తుతం)'ప్రొటెక్ట్ అండ్ రిస్టోర్ నేచర్' విభాగంలో Y2Y ఫైనలిస్ట్‌గా ఎంపిక.
- నవంబర్ముంబైలో ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్ అధికారిక అవార్డు ప్రదానోత్సవం జరగనుంది.
- 2030 నాటికిమరో 5 కోట్ల ఎకరాల పరిరక్షణ, కనీసం 50 అదనపు వన్యప్రాణి క్రాసింగ్‌ల లక్ష్యం.
ఎవరికి సంబంధం
- ఎల్లోస్టోన్ టు యుకాన్ కన్జర్వేషన్ ఇనిషియేటివ్ — ప్రపంచ గుర్తింపు, నిధులతో 2030 లక్ష్యాల సాధన; 'ప్రొటెక్ట్ అండ్ రిస్టోర్ నేచర్' విభాగంలో ఫైనలిస్ట్.
- ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్ / ప్రిన్స్ విలియం — పర్యావరణ నష్టాన్ని సరిదిద్దే ప్రాజెక్టులకు ఏటా ఐదు £1 మిలియన్ అవార్డులు అందించడం; నవంబర్‌లో ముంబైలో వేడుక.
- ఆదివాసీ సమాజాలు — కారిడార్‌లోని పరిరక్షిత భూమిలో నాలుగో వంతు నిర్వహణ; క్లిన్సే-జా కారిబూ వంటి అంతరించే జాతుల పునరుద్ధరణలో నాయకత్వం.
- డా. జోడి హిల్టీ (అధ్యక్షురాలు, చీఫ్ సైంటిస్ట్) — దీర్ఘకాలిక సముదాయ సహకారం ద్వారానే పరిరక్షణ సాధ్యమని వాదన; ప్రాంతానికి ప్రపంచ గుర్తింపు.
- ప్రైవేట్ భూ యజమానులు, స్థానిక ప్రభుత్వాలు, రవాణా అధికారులు — హైవేల వెంట ఓవర్‌పాస్‌లు, అండర్‌పాస్‌లు, భద్రతా కంచెల నిర్మాణం; భూ వినియోగం, రోడ్డు భద్రత.
- తోడేళ్లు, గ్రిజ్లీ ఎలుగుబంట్లు, కారిబూ — విడిపోయిన ఆవాసాల మధ్య సురక్షిత సంచారం, జనాభా పునరుద్ధరణ, వాహన ఢీకొనే మరణాల తగ్గుదల.
ఎందుకు ముఖ్యం
ఒక్కొక్క నేషనల్ పార్క్ లేదా అభయారణ్యం మాత్రమే పెద్ద క్షీరదాల దీర్ఘకాలిక మనుగడకు సరిపోదని 'ప్లుయీ' తోడేలు ప్రయాణం చూపింది — అందుకే ఆవాస అనుసంధానం (కనెక్టివిటీ) ఆధునిక పరిరక్షణకు కీలకంగా మారింది. బాన్ఫ్‌లో 96 శాతం ఢీకొనే ఘటనల తగ్గుదల, గ్రిజ్లీ గుంపుల మధ్య దూరం 240 కి.మీ. నుంచి 75 కి.మీ.కు తగ్గడం వంటివి ఇలాంటి చర్యలు కొలవగల ఫలితాలు ఇస్తాయని నిరూపిస్తున్నాయి. అవార్డు వేడుక ముంబైలో జరగడం భారత్‌కు ప్రపంచ పర్యావరణ చర్చలో ప్రాధాన్యం కల్పిస్తుంది.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్: ప్రిన్స్ విలియం 2020లో స్థాపించారు; ఏటా ఐదు విభాగాల్లో £1 మిలియన్ బహుమతులు.
- 2026 ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్ అవార్డు ప్రదానోత్సవం నవంబర్‌లో ముంబైలో జరగనుంది; 15 ప్రపంచ ఫైనలిస్టులు.
- Y2Y 1993లో ఏర్పాటు; 2,100 మైళ్ల రాకీ పర్వత శ్రేణిలో ఆవాసాల అనుసంధానం లక్ష్యం.
- Y2Y సాధనలు: 5.9 కోట్ల ఎకరాల పరిరక్షణ, 204 వన్యప్రాణి క్రాసింగ్‌లు (33 ఏళ్లలో).
- బాన్ఫ్ నేషనల్ పార్క్ (అల్బెర్టా, కెనడా): వన్యప్రాణి ఓవర్‌పాస్/అండర్‌పాస్‌లతో ఢీకొనే ఘటనలు 96% తగ్గాయి.
- క్లిన్సే-జా కారిబూ మంద (ఉత్తర బ్రిటిష్ కొలంబియా): 2013లో 38 → 187 (ఆదివాసీ నేతృత్వ ప్రాజెక్ట్).
మెయిన్స్ కోణం
ఆవాస విచ్ఛిన్నత (habitat fragmentation) పెద్ద క్షీరదాల మనుగడకు ప్రధాన ముప్పు; రోడ్లు, హైవేలు, భూ యాజమాన్య విభజనలు జంతువుల సహజ సంచార మార్గాలను తెంచేస్తాయి. 'ప్లుయీ' తోడేలు ఉపగ్రహ ట్రాకింగ్ డేటా, ఒక్కొక్క రక్షిత ప్రాంతం సరిపోదని, ప్రాంతీయ స్థాయిలో సరిహద్దులు దాటే కారిడార్‌లు అవసరమని చూపడంతో Y2Y ఆవిర్భవించింది. శాస్త్రవేత్తలు, ప్రైవేట్ భూ యజమానులు, స్థానిక ప్రభుత్వాలు, ఆదివాసీ సమాజాలను ఒకే వేదికపైకి తెచ్చే ఈ బహుళ-భాగస్వామ్య నమూనా — ఓవర్‌పాస్‌లు, అండర్‌పాస్‌లు, భద్రతా కంచెలు వంటి మౌలిక సదుపాయాలతో కలిసి — బాన్ఫ్‌లో 96% ఢీకొనే ఘటనల తగ్గుదల, గ్రిజ్లీ గుంపుల మధ్య దూరం 240 నుంచి 75 కి.మీ.కు తగ్గడం, కారిబూ జనాభా 38 నుంచి 187కు పెరగడం వంటి కొలవగల ఫలితాలు ఇచ్చింది. కారిడార్‌లోని నాలుగో వంతు రక్షిత భూమిని ఆదివాసీ సమాజాలు నిర్వహించడం, పరిరక్షణలో స్థానిక నాయకత్వం ప్రాముఖ్యతను నొక్కిచెబుతుంది. డా. జోడి హిల్టీ చెప్పినట్లు విజయవంతమైన పరిరక్షణకు సమాజాల మధ్య దీర్ఘకాలిక సహకారం అవసరం; ముందుకు సాగే మార్గం — రవాణా ప్రణాళికలో వన్యప్రాణి క్రాసింగ్‌లను ఒక భాగంగా చేర్చడం, శాస్త్రీయ ట్రాకింగ్ ఆధారిత కారిడార్ గుర్తింపు, స్థానిక సమాజాల భాగస్వామ్యం, 2030 నాటికి మరో 5 కోట్ల ఎకరాలు, 50 క్రాసింగ్‌ల లక్ష్య సాధన.
కీలక పదాలు
- ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్
- ప్రిన్స్ విలియం 2020లో స్థాపించిన అవార్డు; పర్యావరణ నష్టాన్ని సరిదిద్దే ప్రాజెక్టులకు ఏటా ఐదు £1 మిలియన్ బహుమతులు.
- ఎల్లోస్టోన్ టు యుకాన్ కన్జర్వేషన్ ఇనిషియేటివ్ (Y2Y)
- 1993లో ఏర్పడిన లాభాపేక్షలేని ప్రాజెక్ట్; వయోమింగ్ నుంచి యుకాన్ వరకు 2,100 మైళ్ల మేర ఆవాసాలను అనుసంధానిస్తుంది.
- వన్యప్రాణి క్రాసింగ్
- హైవేల వెంట స్థానిక మొక్కలతో కప్పిన ఓవర్‌పాస్‌లు/అండర్‌పాస్‌లు, భద్రతా కంచెలు — జంతువులు వాహనాలకు గురికాకుండా దాటేందుకు.
- ప్లుయీ (Pluie)
- 1990ల ప్రారంభంలో ట్రాక్ చేసిన రేడియో-కాలర్ తోడేలు; మూడు అమెరికా రాష్ట్రాలు, రెండు కెనడా ప్రావిన్సుల మీదుగా ప్రయాణించింది.
- ప్రొటెక్ట్ అండ్ రిస్టోర్ నేచర్
- ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్ విభాగాల్లో ఒకటి; ఈ విభాగంలోనే Y2Y ఫైనలిస్ట్‌గా ఉంది.
- క్లిన్సే-జా కారిబూ మంద
- ఉత్తర బ్రిటిష్ కొలంబియాలోని కారిబూ మంద; ఆదివాసీ నేతృత్వ పరిరక్షణతో 2013లో 38 నుంచి 187కు పెరిగింది.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- ఆవాస విచ్ఛిన్నత పెద్ద క్షీరదాల సంరక్షణకు ఎలా సవాలుగా మారుతుంది? ఎల్లోస్టోన్ టు యుకాన్ ఇనిషియేటివ్ అనుభవాల ఆధారంగా చర్చించండి.
- పరిరక్షణలో ఆదివాసీ/స్థానిక సమాజాల నాయకత్వం ఫలితాలను ఎలా మెరుగుపరుస్తుంది? మూలంలో పేర్కొన్న ఉదాహరణలతో వివరించండి.
- ఎర్త్‌షాట్ ప్రైజ్ గురించి కింది వాటిలో ఏది సరైనది? (స్థాపన సంవత్సరం, బహుమతి మొత్తం, 2026 వేడుక నగరం ఆధారంగా)
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.