అగ్నివీరులకు 20% రిజర్వేషన్‌కు యూపీ కేబినెట్ ఆమోదం
ముఖ్యమంత్రి యోగి ఆదిత్యనాథ్ అధ్యక్షతన లఖ్‌నవూలో మంగళవారం జరిగిన ఉత్తరప్రదేశ్ కేబినెట్ సమావేశం, జైల్ వార్డర్, రవాణా శాఖ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ కానిస్టేబుల్ పోస్టుల ప్రత్యక్ష నియామకాల్లో మాజీ అగ్నివీరులకు 20 శాతం క్షితిజ సమాంతర రిజర్వేషన్‌కు, మూడేళ్ల గరిష్ఠ వయోపరిమితి సడలింపుకు ఆమోదం తెలిపింది. ప్రాంతీయ రక్షక్ దళ్ వాలంటీర్ల రోజువారీ డ్యూటీ భత్యాన్ని రూ.500 నుంచి రూ.600కు పెంచింది; ఇది 27,794 వాలంటీర్లకు మేలు చేస్తుందని, ఏటా రూ.101.44 కోట్ల భారం పడుతుందని ఆర్థిక మంత్రి సురేశ్ కుమార్ ఖన్నా తెలిపారు. మథురలో మూతపడిన ఛాతా చక్కెర మిల్లులో రూ.200 కోట్లకు పైగా వ్యయంతో ఇథనాల్ ప్లాంట్‌కూ ఆమోదం లభించింది.
మూలం
Indian Express — Cities · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (4)
- UP Cabinet approved 20% horizontal reservation for former Agniveers in direct recruitment to Jail Warder and Transport Department Enforcement Constable posts, with three-year age relaxation. — Attributed to Finance Minister Suresh Kumar Khanna after the Cabinet meeting; figures appear in source.
- PRD volunteers' daily duty allowance raised from Rs 500 to Rs 600, benefiting 27,794 volunteers at an extra annual cost of Rs 101.44 crore, with Rs 45 crore through supplementary grants. — Attributed to Khanna; all figures appear in the source text.
- Ethanol plant at the closed Chhata Sugar Mill in Mathura will cost over Rs 200 crore, run 11 months a year and produce 3.96 crore litres annually. — Attributed to Sugarcane Development Minister Laxmi Narayan Chaudhary; figures appear in source, not independently verified.
- The mill had been closed 19 years and the previous Samajwadi Party government paid nothing towards it. — Political claim made by the minister; no supporting documentation given in the source.
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం
వచ్చే ఏడాది అసెంబ్లీ ఎన్నికలు ఉన్న నేపథ్యంలో యూపీ కేబినెట్ తీసుకున్న ఈ నిర్ణయాలు స్పష్టమైన రాజకీయ లెక్కల ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తున్నాయి. అగ్నివీరులకు 20 శాతం రిజర్వేషన్ ద్వారా అగ్నిపథ్ పథకంపై ఉన్న విమర్శల ముల్లును బీజేపీ తొలగించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తోంది — సైన్యంలో నియామకాలు యూపీలో బలమైన భావోద్వేగ, ఉద్యోగ అంశం. పీఆర్‌డీ వాలంటీర్ల భత్యం పెంపు, మథురలో ఇథనాల్ ప్లాంట్ — ఇవి వరుసగా నిర్దిష్ట ఓటరు వర్గాలను, చెరకు రైతులను లక్ష్యంగా చేసుకున్న చర్యలు.
- అగ్నిపథ్‌ను ప్రతిపక్షాలు నిరంతరం లక్ష్యంగా చేసుకుంటున్న నేపథ్యంలో, రాష్ట్ర స్థాయిలో ఉద్యోగ హామీ ఇవ్వడం ద్వారా కేంద్ర పథకానికి రాజకీయ రక్షణ కవచం అందించే ప్రయత్నం ఇది.
- గరిష్ఠ వయోపరిమితిలో మూడేళ్ల సడలింపు, నాలుగేళ్ల సర్వీసును వయస్సు లెక్కింపు నుంచి తగ్గించడం వల్ల లబ్ధిదారుల సంఖ్య పెరుగుతుంది — అంటే ప్రభావం చూపే ఓటరు వర్గం విస్తృతమవుతుంది.
- 27,794 వాలంటీర్లకు నెలకు రూ.3,000 అదనపు గౌరవ వేతనం, నగదు రహిత వైద్య సదుపాయం — చిన్న సంఖ్య అయినా, గ్రామస్థాయిలో ప్రభావం చూపే వర్గం; ఏటా రూ.101.44 కోట్ల భారం ఎన్నికల ముందు ఆర్థిక క్రమశిక్షణపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తవచ్చు.
- 19 ఏళ్లుగా మూతపడిన ఛాతా మిల్లు పునరుద్ధరణను ప్రకటించడంతోపాటు గత సమాజ్‌వాదీ ప్రభుత్వంపై మంత్రి చేసిన విమర్శ — పశ్చిమ యూపీ చెరకు బెల్ట్‌లో నిందల రాజకీయం మొదలైందనే సంకేతం.
- ‘క్షితిజ సమాంతర’ రిజర్వేషన్ అన్ని సామాజిక వర్గాల్లో వర్తిస్తుందని ప్రభుత్వం చెబుతున్నందున, ప్రస్తుత కోటాలకు నష్టం జరగదని బీజేపీ వాదించగలదు; అయినా అమలు వివరాలపై ప్రతిపక్షాలు, ఉద్యోగార్థుల సంఘాలు ప్రశ్నలు లేవనెత్తే అవకాశం ఉంది.
గమనించాల్సినవి — ఈ రిజర్వేషన్ ఇతర శాఖల నియామకాలకూ విస్తరిస్తుందా, ప్రతిపక్షాలు దీన్ని ‘అగ్నిపథ్ లోపాలకు అంగీకారం’గా చిత్రీకరిస్తాయా అనేది గమనించాల్సిన అంశం.
ఎన్నికల కోణం ఈ నిర్ణయాల వెనుక ఉందని కథనం సూచించినా, ప్రభుత్వ ఉద్దేశం, ఎంతమంది అగ్నివీరులు లబ్ధి పొందుతారు, ఓటింగ్‌పై ప్రభావం ఎంత — ఇవేవీ ఈ కథనం నిర్ధారించలేదు.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 4 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
అగ్నిపథ్ పథకం కింద నాలుగేళ్ల కాలానికి సాయుధ దళాల్లో చేరి బయటకు వచ్చే అగ్నివీరులకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో అవకాశాలు కల్పించే దిశగా ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నిర్ణయం తీసుకుంది. ముఖ్యమంత్రి యోగి ఆదిత్యనాథ్ అధ్యక్షతన లఖ్‌నవూలో మంగళవారం జరిగిన కేబినెట్ సమావేశం మాజీ అగ్నివీరులకు జైల్ వార్డర్, రవాణా శాఖ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ కానిస్టేబుల్ పోస్టుల ప్రత్యక్ష నియామకాల్లో 20 శాతం క్షితిజ సమాంతర రిజర్వేషన్‌కు ఆమోదం తెలిపింది. అదే సమావేశంలో ప్రాంతీయ రక్షక్ దళ్ (పీఆర్‌డీ) వాలంటీర్ల భత్యం పెంపు, మథురలో మూతపడిన ఛాతా చక్కెర మిల్లులో ఇథనాల్ ప్లాంట్ ఏర్పాటుకూ పచ్చజెండా ఊపారు. వచ్చే ఏడాది రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికలు జరగనున్న నేపథ్యంలో ఈ నిర్ణయాలు వెలువడ్డాయి.
ముఖ్యాంశాలు
- జైల్ వార్డర్, రవాణా శాఖ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ కానిస్టేబుల్ పోస్టుల ప్రత్యక్ష నియామకాల్లో మాజీ అగ్నివీరులకు 20 శాతం క్షితిజ సమాంతర రిజర్వేషన్‌కు యూపీ కేబినెట్ ఆమోదం.
- మాజీ అగ్నివీరులకు గరిష్ఠ వయోపరిమితిలో మూడేళ్ల ప్రత్యేక సడలింపు; వయసు లెక్కింపులో వారి 4 ఏళ్ల సర్వీసు కాలాన్ని మినహాయించే నిబంధన.
- ఈ రిజర్వేషన్ ప్రయోజనం మాజీ అగ్నివీరులకు సామాజిక కేటగిరీలో లభిస్తుందని ఆర్థిక మంత్రి సురేశ్ కుమార్ ఖన్నా తెలిపారు.
- పీఆర్‌డీ వాలంటీర్ల రోజువారీ డ్యూటీ భత్యం రూ.500 నుంచి రూ.600కు పెంపు; 30 రోజులు డ్యూటీ చేసేవారికి నెలకు రూ.3,000 అదనంగా పెరుగుతుంది.
- ఈ పెంపు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 27,794 పీఆర్‌డీ వాలంటీర్లు, వారి కుటుంబాలకు మేలు చేస్తుంది; ఏటా రూ.101.44 కోట్ల అదనపు భారం.
- ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరంలో మిగిలిన నెలలకు అనుబంధ పద్దుల ద్వారా రూ.45 కోట్ల తక్షణ కేటాయింపు.
- పీఆర్‌డీ వాలంటీర్లు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు ముఖ్యమంత్రి పీఆర్‌డీ నగదురహిత వైద్య పథకం విస్తరణ.
- మథురలో 19 ఏళ్ల క్రితం మూతపడిన ఛాతా చక్కెర మిల్లులో రూ.200 కోట్లకు పైగా వ్యయంతో ఇథనాల్ ప్లాంట్; ఏటా 3.96 కోట్ల లీటర్ల ఉత్పత్తి సామర్థ్యం, ఏడాదిలో 11 నెలలు పనిచేస్తుంది.
కాలక్రమం
- 19 ఏళ్ల క్రితంమథురలోని ఛాతా చక్కెర మిల్లు మూతపడింది.
- గత సమాజ్‌వాదీ పార్టీ ప్రభుత్వ కాలంఈ మిల్లు కోసం ఒక్క రూపాయి కూడా చెల్లించలేదని చెరకు అభివృద్ధి మంత్రి లక్ష్మీ నారాయణ్ చౌధరి ఆరోపణ.
- మంగళవారం (కేబినెట్ సమావేశం)అగ్నివీరులకు 20% రిజర్వేషన్, పీఆర్‌డీ భత్యం పెంపు, ఇథనాల్ ప్లాంట్ ప్రతిపాదనలకు ఆమోదం.
- వచ్చే ఏడాదిఉత్తరప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు జరగాల్సి ఉంది.
ఎవరికి సంబంధం
- మాజీ అగ్నివీరులు — జైల్ వార్డర్, ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ కానిస్టేబుల్ పోస్టుల్లో 20% రిజర్వేషన్, మూడేళ్ల వయో సడలింపు, సర్వీసు కాలం మినహాయింపు ద్వారా ఉద్యోగ అవకాశాలు.
- పీఆర్‌డీ వాలంటీర్లు (27,794) — రోజువారీ భత్యం రూ.600కు పెంపు, నెలకు రూ.3,000 అదనపు గౌరవ వేతనం, కుటుంబాలకు నగదురహిత వైద్య సదుపాయం.
- ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం / రాష్ట్ర ఖజానా — పీఆర్‌డీ భత్యం పెంపుపై ఏటా రూ.101.44 కోట్లు, ఈ ఏడాది రూ.45 కోట్ల అనుబంధ కేటాయింపు భారం.
- ముఖ్యమంత్రి యోగి ఆదిత్యనాథ్, ఆర్థిక మంత్రి సురేశ్ కుమార్ ఖన్నా — ఎన్నికల ముందు నిర్ణయాల ప్రకటన, అమలు బాధ్యత.
- మథుర ప్రాంత చెరకు, మొక్కజొన్న, వరి రైతులు — మూతపడిన మిల్లులో ఇథనాల్ ప్లాంట్ ద్వారా పంటలకు మార్కెట్, స్థానిక ఉపాధి.
- సమాజ్‌వాదీ పార్టీ — ఛాతా మిల్లు విషయంలో నిర్లక్ష్యం చేసిందన్న ప్రభుత్వ ఆరోపణలను ఎదుర్కోవడం.
ఎందుకు ముఖ్యం
నాలుగేళ్ల సర్వీసు తర్వాత బయటకు వచ్చే అగ్నివీరుల భవిష్యత్తు అగ్నిపథ్ పథకంపై ప్రధాన విమర్శగా ఉంది; రాష్ట్ర పోలీసు, జైలు, రవాణా ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్ కల్పించడం ఆ ఆందోళనను తగ్గించే ప్రయత్నం. అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు ఏడాది ముందు తీసుకున్న ఈ నిర్ణయాలు సంక్షేమ కేటాయింపులు, ఎన్నికల రాజకీయాల మధ్య సంబంధాన్ని చూపుతాయి. మూతపడిన చక్కెర మిల్లును ఇథనాల్ ప్లాంట్‌గా మార్చడం జీవ ఇంధన ఉత్పత్తికి, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు జోడింపు.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- యూపీ కేబినెట్: జైల్ వార్డర్, రవాణా శాఖ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ కానిస్టేబుల్ పోస్టుల్లో మాజీ అగ్నివీరులకు 20% క్షితిజ సమాంతర రిజర్వేషన్, 3 ఏళ్ల వయో సడలింపు.
- పీఆర్‌డీ వాలంటీర్ల రోజువారీ భత్యం రూ.500 → రూ.600; 27,794 వాలంటీర్లకు లబ్ధి; ఏటా రూ.101.44 కోట్ల భారం; రూ.45 కోట్ల అనుబంధ కేటాయింపు.
- ముఖ్యమంత్రి పీఆర్‌డీ నగదురహిత వైద్య పథకం వాలంటీర్ల కుటుంబాలకూ విస్తరణ.
- మథురలోని ఛాతా చక్కెర మిల్లు (19 ఏళ్ల క్రితం మూతపడింది)లో రూ.200 కోట్లకు పైగా వ్యయంతో ఇథనాల్ ప్లాంట్.
- ఇథనాల్ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3.96 కోట్ల లీటర్లు; ఏడాదిలో 11 నెలలు నిర్వహణ; చెరకు సీజన్ తర్వాత మొక్కజొన్న, వరి నుంచి ఇథనాల్.
- ప్రకటనలు: ఆర్థిక మంత్రి సురేశ్ కుమార్ ఖన్నా; చెరకు అభివృద్ధి మంత్రి లక్ష్మీ నారాయణ్ చౌధరి.
మెయిన్స్ కోణం
నాలుగేళ్ల స్వల్పకాలిక సైనిక సేవ తర్వాత అగ్నివీరుల పునరుద్ధరణ (రీ-ఇంటిగ్రేషన్) అనేది అగ్నిపథ్ పథకంపై నిరంతర చర్చాంశం; ఈ నేపథ్యంలో ఉత్తరప్రదేశ్ కేబినెట్ జైల్ వార్డర్, రవాణా ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ కానిస్టేబుల్ పోస్టుల్లో 20 శాతం క్షితిజ సమాంతర రిజర్వేషన్, గరిష్ఠ వయోపరిమితిలో మూడేళ్ల సడలింపు, వయసు లెక్కింపులో 4 ఏళ్ల సర్వీసు మినహాయింపు కల్పించింది — ఇది రాష్ట్ర స్థాయిలో పథకానికి విశ్వసనీయత చేకూర్చే ప్రయత్నంగా చూడవచ్చు. అదే సమయంలో పీఆర్‌డీ వాలంటీర్ల భత్యం పెంపు (రూ.500 నుంచి రూ.600), నగదురహిత వైద్య పథకం విస్తరణ ద్వారా 27,794 మందికి లబ్ధి చేకూరుతున్నా, ఏటా రూ.101.44 కోట్ల అదనపు భారం, రూ.45 కోట్ల అనుబంధ కేటాయింపు రూపంలో ద్రవ్య ప్రభావం ఉంది. మూతపడిన ఛాతా చక్కెర మిల్లును ఏటా 3.96 కోట్ల లీటర్ల సామర్థ్యంతో ఇథనాల్ ప్లాంట్‌గా మార్చడం, చెరకు సీజన్ తర్వాత మొక్కజొన్న, వరి నుంచి ఉత్పత్తి కొనసాగించడం నిరుపయోగ ఆస్తుల పునర్వినియోగం, రైతు ఆదాయ వైవిధ్యీకరణకు మార్గం. వచ్చే ఏడాది అసెంబ్లీ ఎన్నికల నేపథ్యం ఉన్నందున, ఈ చర్యలు ఎన్నికల ప్రేరేపితమా లేక దీర్ఘకాలిక విధాన స్థిరత్వమా అనేది అమలు, పారదర్శక నియామక ప్రక్రియ, ద్రవ్య నిర్వహణపైనే ఆధారపడుతుంది.
కీలక పదాలు
- అగ్నివీర్
- అగ్నిపథ్ పథకం కింద నాలుగేళ్ల కాలానికి సాయుధ దళాల్లో నియమితులయ్యే సైనికులు; సోర్స్‌లో 4 ఏళ్ల సర్వీసు కాలం ప్రస్తావించబడింది.
- క్షితిజ సమాంతర రిజర్వేషన్ (హారిజాంటల్ రిజర్వేషన్)
- ఇప్పటికే ఉన్న సామాజిక కేటగిరీల లోపల అడ్డంగా వర్తించే కోటా; మాజీ అగ్నివీరులకు సామాజిక కేటగిరీలోనే ఈ 20% ప్రయోజనం ఇస్తారు.
- ప్రాంతీయ రక్షక్ దళ్ (పీఆర్‌డీ)
- ఉత్తరప్రదేశ్‌లో డ్యూటీ ఆధారంగా భత్యం పొందే వాలంటీర్ దళం; రాష్ట్రంలో 27,794 వాలంటీర్లు.
- ముఖ్యమంత్రి పీఆర్‌డీ నగదురహిత వైద్య పథకం
- పీఆర్‌డీ వాలంటీర్లు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు నగదురహిత వైద్య సేవలు కల్పించే రాష్ట్ర పథకం.
- అనుబంధ పద్దులు (సప్లిమెంటరీ గ్రాంట్స్)
- బడ్జెట్‌లో లేని లేదా సరిపోని ఖర్చులకు అదనంగా చేసే కేటాయింపు; ఇక్కడ రూ.45 కోట్లు కేటాయించారు.
- ఇథనాల్ ప్లాంట్ (ఛాతా, మథుర)
- మూతపడిన చక్కెర మిల్లు వద్ద రూ.200 కోట్లకు పైగా వ్యయంతో ఏర్పాటు; ఏటా 3.96 కోట్ల లీటర్ల సామర్థ్యం, 11 నెలలు నిర్వహణ.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- అగ్నిపథ్ పథకం కింద పనిచేసిన అగ్నివీరుల పునరేకీకరణలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పాత్రను ఉత్తరప్రదేశ్ నిర్ణయం నేపథ్యంలో విశ్లేషించండి.
- క్షితిజ సమాంతర రిజర్వేషన్‌కు నిలువు (వర్టికల్) రిజర్వేషన్‌కు మధ్య తేడా ఏమిటి? మాజీ అగ్నివీరులకు సామాజిక కేటగిరీలో 20% కోటా ఇవ్వడం ఎలాంటి పరిణామాలకు దారితీయవచ్చు?
- మూతపడిన చక్కెర మిల్లులను ఇథనాల్ ప్లాంట్లుగా మార్చడం రైతు ఆదాయం, ఇంధన అవసరాలపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది? ఛాతా ప్లాంట్ ఉదాహరణతో చర్చించండి.
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.