ఐరాస భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం కోరుతున్న భారత్

1945లో ఏర్పాటైన ఐరాస భద్రతా మండలిలో చైనా, ఫ్రాన్స్, రష్యా, బ్రిటన్, అమెరికా వీటో అధికారంతో శాశ్వత సభ్యులుగా కొనసాగుతున్నాయి. 1994లో 49వ సర్వసభ్య సమావేశంలో భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వానికి అభ్యర్థిత్వాన్ని ప్రకటించింది. ఇప్పటివరకు ఎనిమిదిసార్లు తాత్కాలిక సభ్యదేశంగా, చివరిసారి 2021-22లో పనిచేసింది. 1965లో సభ్యదేశాల సంఖ్య 11 నుంచి 15కు పెరిగింది. భారత్ 50 శాంతి పరిరక్షక కార్యక్రమాల్లో దాదాపు 3 లక్షల సిబ్బందిని అందించిందని విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ తెలిపారు.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 21 సెప్టెం, 2026 4:11 PM IST

మూలం

Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#unsc#united nations#india diplomacy#unsc reform#peacekeeping

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

India has served as a non-permanent UNSC member eight times, most recently in 2021-22. — Figure and term list appear in the source; no external verification possible.
India formally proposed its candidature for a permanent seat at the 49th General Assembly in 1994. — Stated in source without a named document or official; internally consistent.
India has contributed nearly 300,000 personnel to about 50 UN peacekeeping missions and has over 4,300 personnel in 10 missions now. — Attributed in source to external affairs minister S Jaishankar.
UNSC membership was expanded once, in 1965, from 11 to 15 via a UN Charter amendment. — Appears in source as factual background; no source cited.
Four of the five permanent members support India's bid; China has not explicitly backed it. — Source states this without direct attribution; treat as the publication's assessment.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వ డిమాండ్ ఇప్పుడు కేవలం దౌత్య అభ్యర్థన కాదు — అది దేశీయ రాజకీయాల్లోనూ, గ్లోబల్ సౌత్ నాయకత్వ పోటీలోనూ ఒక శక్తివంతమైన సాధనంగా మారింది. 1994 నుంచి ప్రతి సర్వసభ్య సమావేశంలో ఈ అభ్యర్థిత్వాన్ని పునరుద్ఘాటిస్తూ, వాజ్‌పేయి నుంచి ఇప్పటి ప్రభుత్వం వరకు కొనసాగిన అరుదైన పార్టీ-అతీత ఏకాభిప్రాయం ఇది. అయితే నిజమైన అడ్డంకి రాజకీయమే — 1965 తర్వాత మండలి విస్తరణ జరగకపోవడం, 1993 నుంచి OEWG ఏ ఒప్పందానికీ రాకపోవడం, చైనా స్పష్టమైన మద్దతు ఇవ్వకపోవడం ఇందుకు నిదర్శనం.

వీటో అధికారం ఉన్న ఐదు దేశాలే సంస్కరణలకు తాళం చెవి కలిగి ఉన్నాయి — అధికారాన్ని పంచుకోవడానికి ఎవరూ సహజంగా ఆసక్తి చూపరు, అదే ఈ ప్రక్రియను మూడు దశాబ్దాలు స్తంభింపజేసింది.
శాశ్వత, తాత్కాలిక — రెండు కేటగిరీల్లోనూ విస్తరణ కోరడం భారత్ వ్యూహాత్మక స్పష్టత; తాత్కాలిక సీట్ల పెంపు మాత్రమే జరిగితే అధికార సమతుల్యం మారదన్న వాదన బలమైనది.
ఐదు శాశ్వత సభ్యుల్లో నలుగురు మద్దతు ఉన్నప్పటికీ చైనా బహిరంగంగా స్పష్టత ఇవ్వకపోవడం — బ్రిక్స్ వేదికపై సానుకూలత వ్యక్తం చేసినా — భారత్‌కు అసలైన రాజకీయ అవరోధం.
3 లక్షల శాంతి పరిరక్షక సిబ్బంది, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ, ఆర్థిక బలం — ఇవి 'అర్హత' ఆధారిత వాదన; ఇది గ్లోబల్ సౌత్ ప్రతినిధిగా భారత్ స్థానాన్ని బలపరుస్తుంది.
2028-29 తాత్కాలిక సీటు ప్రచారం ('శాంతి') శాశ్వత సభ్యత్వ లక్ష్యానికి మధ్యంతర మెట్టు — ఓట్ల సమీకరణలో భారత దౌత్య బలాన్ని పరీక్షించే అవకాశం.

గమనించాల్సినవి — 2028-29 తాత్కాలిక సీటు ఎన్నికల్లో భారత్‌కు లభించే మద్దతు స్థాయి, మరీ ముఖ్యంగా చైనా వైఖరి బ్రిక్స్ వేదిక మాటల నుంచి బహిరంగ, స్పష్టమైన సమర్థనగా మారుతుందా అన్నదే కీలకం.

సంస్కరణలకు నిర్దిష్ట కాలపరిమితి, ఓటింగ్ ప్రక్రియ లేదా భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వం సమీప భవిష్యత్తులో సాధ్యమవుతుందనే సూచన ఈ కథనంలో ఏదీ లేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 10 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

రెండో ప్రపంచ యుద్ధం అనంతరం 1945లో ఏర్పాటైన ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UNSC)లో చైనా, ఫ్రాన్స్, రష్యా, బ్రిటన్, అమెరికా అనే ఐదు దేశాలు వీటో అధికారంతో శాశ్వత సభ్యులుగా ఉన్నాయి; వీటితో పాటు రెండేళ్ల కాలానికి ఎన్నికయ్యే 10 తాత్కాలిక సభ్యదేశాలు ఉంటాయి. 1945 నుంచి ఇప్పటివరకు మండలి కూర్పు ఒక్కసారే — 1965లో ఐరాస చార్టర్ సవరణ ద్వారా 11 నుంచి 15కు — విస్తరించింది. 1994లో 49వ సర్వసభ్య సమావేశంలో భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వానికి అధికారికంగా అభ్యర్థిత్వం ప్రకటించి, అప్పటినుంచి ప్రతి సమావేశంలోనూ దానిని పునరుద్ఘాటిస్తోంది. ఇప్పుడు 2028-29 కాలానికి తాత్కాలిక సభ్యత్వం కోసం భారత్ అధికారిక ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది.

ముఖ్యాంశాలు

భద్రతా మండలి 1945లో ఏర్పాటైంది; ఏర్పాటై 81 ఏళ్లు గడిచినా శాశ్వత సభ్యత్వంలో మార్పు లేదు — చైనా, ఫ్రాన్స్, రష్యా, బ్రిటన్, అమెరికా వీటో అధికారంతో కొనసాగుతున్నాయి.
మండలిలో ఐదు శాశ్వత సభ్యులతో పాటు సర్వసభ్య సమావేశం రెండేళ్ల కాలానికి ఎన్నుకునే 10 తాత్కాలిక, భ్రమణ (రొటేషనల్) సభ్యదేశాలు ఉన్నాయి.
1965లో ఐరాస చార్టర్ సవరణ ద్వారా నాలుగు తాత్కాలిక స్థానాలు జోడించి సభ్యత్వాన్ని 11 నుంచి 15కు పెంచారు; శాశ్వత స్థానాలు ఐదుగా అలాగే ఉన్నాయి.
భారత్ 1994లో 49వ సర్వసభ్య సమావేశంలో శాశ్వత సభ్యత్వానికి అధికారిక అభ్యర్థిత్వాన్ని ప్రకటించింది.
భారత్ ఎనిమిదిసార్లు తాత్కాలిక సభ్యదేశంగా పనిచేసింది: 1950-51, 1967-68, 1972-73, 1977-78, 1984-85, 1991-92, 2011-12, చివరిసారి 2021-22.
విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ ప్రకారం భారత్ ఐరాస ఏర్పాటు నుంచి సుమారు 50 శాంతి పరిరక్షక మిషన్లకు దాదాపు 3,00,000 (3 లక్షల) సిబ్బందిని అందించింది; ప్రస్తుతం 10 మిషన్లలో 4,300కు పైగా సిబ్బంది పనిచేస్తున్నారు.
2028-29 కాలానికి భారత్ ప్రచార నినాదం: "శాంతి: India for the United Nations Security Council 2028–29 — Norms, Trust, Integrity."
ఐరాస చార్టర్ 1945 జూన్ 26న సంతకమై, అక్టోబర్ 24, 1945న అమల్లోకి వచ్చింది; భద్రతా మండలి తొలి సమావేశం జనవరి 17, 1946న లండన్‌లోని వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ చర్చ్ హౌస్‌లో జరిగింది.

కాలక్రమం

జూన్ 26, 1945ఐరాస చార్టర్‌పై సంతకాలు; అక్టోబర్ 24, 1945న అది అమల్లోకి వచ్చింది. భద్రతా మండలి 1945లో ఏర్పాటైంది.
జనవరి 17, 1946లండన్ వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్‌లోని చర్చ్ హౌస్‌లో భద్రతా మండలి తొలి సమావేశం.
1950-51భారత్ తొలిసారి తాత్కాలిక సభ్యదేశంగా పనిచేసింది.
1965చార్టర్ సవరణతో మండలి సభ్యత్వం 11 నుంచి 15కు పెరిగింది (నాలుగు తాత్కాలిక స్థానాలు).
199247వ సర్వసభ్య సమావేశంలో భద్రతా మండలి పునర్వ్యవస్థీకరణ అంశాన్ని సమీక్షించాలన్న నిర్ణయం.
1993పునర్వ్యవస్థీకరణ అన్ని కోణాలను సమీక్షించేందుకు ఓపెన్ ఎండెడ్ వర్కింగ్ గ్రూప్ (OEWG) ఏర్పాటు; ఇప్పటికీ కీలక అంశాలపై ఏకాభిప్రాయం కుదరలేదు.
199449వ సర్వసభ్య సమావేశంలో భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వ అభ్యర్థిత్వాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించింది.
సెప్టెంబర్ 2000న్యూయార్క్‌లో ఐరాస మిలేనియం సమిట్‌లో అప్పటి ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి భారత్ డిమాండ్‌ను పునరుద్ఘాటించారు.
2002మారిషస్, భూటాన్, క్యూబా, డొమినికన్ రిపబ్లిక్, రష్యా, వియత్నాం, లావోస్, సైప్రస్, కంబోడియా — తొమ్మిది దేశాలు భారత్ అభ్యర్థిత్వానికి మద్దతు ప్రకటించాయి.
2021-22భారత్ చివరిసారిగా తాత్కాలిక సభ్యదేశంగా పనిచేసింది (మొత్తం ఎనిమిదోసారి).

ఎవరికి సంబంధం

భారత్ (న్యూఢిల్లీ) — శాశ్వత సభ్యత్వం, వీటో అధికారం ద్వారా ప్రపంచ నిర్ణయాల్లో బలమైన గొంతు; 2028-29 తాత్కాలిక సభ్యత్వ ఎన్నికలో విజయం.
ఐదు శాశ్వత సభ్యదేశాలు (P5) — వీటో అధికారం ద్వారా ప్రత్యేక స్థానం; విస్తరణ వారి ప్రత్యేకతను ప్రభావితం చేస్తుంది.
చైనా — P5లో భారత్ డిమాండ్‌కు స్పష్టంగా మద్దతు ప్రకటించని ఏకైక దేశం; బ్రిక్స్ సమిట్ సహా కొన్ని సందర్భాల్లో అనుకూలత తెలిపింది.
ఐరాస సర్వసభ్య సమావేశం / OEWG — తాత్కాలిక సభ్యుల ఎన్నిక, మండలి పునర్వ్యవస్థీకరణపై చర్చలు; 1993 నుంచి ఏకాభిప్రాయం కుదరలేదు.
ఆసియా, ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికా / గ్లోబల్ సౌత్ — మండలిలో అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ప్రాతినిధ్యం, మరింత ప్రజాస్వామ్య నిర్ణయ ప్రక్రియ.
బ్రిక్స్ కూటమి — బ్రెజిల్, భారత్‌ల ఆకాంక్షలకు మద్దతు; మండలిని మరింత ప్రజాస్వామ్యంగా, ప్రాతినిధ్యంతో, సమర్థంగా మార్చే సంస్కరణ లక్ష్యం.
ఆస్ట్రేలియా — ప్రధాని ఆంథోనీ అల్బనీస్ ప్రకటన ప్రకారం 2029 నుంచి తాత్కాలిక స్థానం కోసం పోటీ.

ఎందుకు ముఖ్యం

భద్రతా మండలి నిర్ణయాలు అన్ని సభ్యదేశాలపై చార్టర్ ప్రకారం కట్టుబడి ఉంటాయి — శాంతికి ముప్పు నిర్ధారణ, ఆంక్షలు, బలప్రయోగానికి అనుమతి వంటి అధికారాలు దానికే ఉన్నాయి. అందులో ఒక్క వీటోతో తీర్మానం ఆగిపోతుండటంతో నిర్ణయ ప్రక్రియ స్తంభించిందని, సంస్కరణే ఏకైక మార్గమని భావన బలపడుతోంది. 1945 నాటి అధికార సమతుల్యతే కొనసాగుతుండటం వల్ల భారత్ సహా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల పెరిగిన ఆర్థిక, భౌగోళిక-రాజకీయ ప్రాధాన్యం ప్రపంచ పాలనలో ప్రతిబింబించడం లేదు.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

భద్రతా మండలి: 5 శాశ్వత (చైనా, ఫ్రాన్స్, రష్యా, బ్రిటన్, అమెరికా) + 10 తాత్కాలిక సభ్యులు; తాత్కాలిక కాలం రెండేళ్లు; అధ్యక్ష పదవి నెలవారీగా 15 సభ్యుల మధ్య భ్రమణం.
1965 చార్టర్ సవరణ — సభ్యత్వం 11 నుంచి 15కు; ఇదే ఇప్పటివరకు జరిగిన ఒకే ఒక విస్తరణ.
ఐరాస చార్టర్ సంతకం: జూన్ 26, 1945; అమల్లోకి: అక్టోబర్ 24, 1945; మండలి తొలి సమావేశం: జనవరి 17, 1946, చర్చ్ హౌస్, వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్, లండన్.
భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వ అభ్యర్థిత్వం — 1994, 49వ సర్వసభ్య సమావేశం; 2000 మిలేనియం సమిట్‌లో వాజ్‌పేయి పునరుద్ఘాటన.
OEWG (ఓపెన్ ఎండెడ్ వర్కింగ్ గ్రూప్) — 1992 (47వ సమావేశం) నిర్ణయం మేరకు 1993లో ఏర్పాటు; పరిమాణం, నమూనాలు, ప్రమాణాలపై ఏకాభిప్రాయం లేదు.
భారత్ 8 సార్లు తాత్కాలిక సభ్యదేశం (1950-51 నుంచి 2021-22 వరకు); ప్రస్తుత ప్రచారం 2028-29 కాలానికి — "శాంతి" నినాదం.

మెయిన్స్ కోణం

1945లో రూపుదిద్దుకున్న భద్రతా మండలి కూర్పు రెండో ప్రపంచ యుద్ధానంతర అధికార సమతుల్యతను ప్రతిబింబిస్తుంది; 1965లో కేవలం నాలుగు తాత్కాలిక స్థానాలు జోడించి 11 నుంచి 15కు విస్తరించడమే ఇప్పటివరకు జరిగిన ఒకే మార్పు, శాశ్వత స్థానాలు, వీటో నిర్మాణం అలాగే ఉన్నాయి. ఒక్క శాశ్వత సభ్యదేశం వ్యతిరేకిస్తే — ఇతరులంతా అనుకూలంగా ఉన్నా — సారాంశ తీర్మానం ఆమోదం పొందలేని పరిస్థితి నిర్ణయ ప్రక్రియను స్తంభింపజేసిందని, సంస్కరణ ద్వారానే ఐరాస ప్రాసంగికతను తిరిగి పొందవచ్చన్న భావన బలపడుతోంది. భారత్ వాదన: శాశ్వత, తాత్కాలిక — రెండు విభాగాల్లోనూ విస్తరణ జరగాలి; తాత్కాలిక విభాగాన్ని మాత్రమే పెంచితే P5కు ఉన్న ప్రత్యేక స్థానం ఆధారంగా నడిచే నిర్ణయ నిర్మాణంలో మౌలిక మార్పు రాదు. తన పరిమాణం, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ, పెరుగుతున్న ఆర్థిక-భౌగోళిక రాజకీయ ప్రాధాన్యం, సుమారు 50 శాంతి పరిరక్షక మిషన్లకు దాదాపు 3 లక్షల సిబ్బంది అందించిన రికార్డు, గ్లోబల్ సౌత్ గొంతుగా నిలవడం — ఇవి తన అర్హతలుగా భారత్ చూపుతోంది. అడ్డంకులు: OEWG 1993 నుంచి చర్చిస్తున్నా విస్తరించిన మండలి పరిమాణం, నమూనా, అభ్యర్థిత్వ ప్రమాణాలపై ఏకాభిప్రాయం లేదు; P5లో నలుగురు మద్దతు ఇచ్చినా చైనా స్పష్టమైన మద్దతు ఇవ్వలేదు. ముందుకు దారి: బ్రిక్స్ వంటి వేదికల ద్వారా సంస్కరణ ఏకాభిప్రాయాన్ని కూడగట్టడం, 2028-29 తాత్కాలిక సభ్యత్వ ప్రచారాన్ని మద్దతు విస్తరణకు వినియోగించడం, శాంతి పరిరక్షక సహకారాన్ని విశ్వసనీయత ఆధారంగా చూపడం.

కీలక పదాలు

ఐరాస భద్రతా మండలి (UNSC): 1945లో ఏర్పాటైన ఐరాస సంస్థ; శాంతికి ముప్పు, శాంతి ఉల్లంఘన, దురాక్రమణ నిర్ధారణ, ఆంక్షలు విధించడం, బలప్రయోగానికి అనుమతి ఇచ్చే అధికారం దీనికి ఉంది.
వీటో అధికారం: ఐదు శాశ్వత సభ్యదేశాల్లో ఒక్కటి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేస్తే, ఎంతమంది మద్దతు ఇచ్చినా సారాంశ తీర్మానం ఆమోదం పొందకుండా ఆగిపోతుంది.
తాత్కాలిక సభ్యులు: సర్వసభ్య సమావేశం రెండేళ్ల కాలానికి ఎన్నుకునే 10 దేశాలు; వీటికి వీటో ఉండదు, ఒక్కో ఓటు మాత్రమే ఉంటుంది.
OEWG (ఓపెన్ ఎండెడ్ వర్కింగ్ గ్రూప్): మండలి పునర్వ్యవస్థీకరణ అన్ని కోణాలను సమీక్షించేందుకు 1993లో ఏర్పాటైన ఐరాస కార్యాచరణ బృందం.
"శాంతి" ప్రచారం: 2028-29 తాత్కాలిక సభ్యత్వం కోసం భారత్ అధికారిక ప్రచారం — "Norms, Trust, Integrity" అనే నినాదంతో.
గ్లోబల్ సౌత్: అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల సమూహం; వాటి ఆందోళనలకు గొంతుగా నిలుస్తున్నామని భారత్ చెబుతోంది.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

ఐరాస భద్రతా మండలి నిర్ణయ ప్రక్రియలో వీటో అధికారం సృష్టించిన ప్రతిష్టంభనను విశ్లేషించండి. రెండు విభాగాల్లోనూ విస్తరణ కోరుతున్న భారత్ వాదనను సమర్థించండి.
1945 నుంచి ఒక్కసారే (1965లో) విస్తరించిన భద్రతా మండలి నేటి ప్రపంచ వాస్తవాలను ప్రతిబింబించడం లేదా? OEWG వైఫల్యానికి కారణాలను చర్చించండి.
శాంతి పరిరక్షక సహకారం, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ, గ్లోబల్ సౌత్ ప్రాతినిధ్యం — ఇవి భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వ డిమాండ్‌ను ఎంతవరకు బలపరుస్తాయి? పరీక్షించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తసెప్టెంబర్ 28-30 బ్యాంక్ సమ్మె: ముందుగానే పనులు పూర్తి చేసుకోవాలని ఎస్‌బీఐ సూచన →

← అన్ని వార్తలు