ఎస్‌ఐఆర్‌ను రద్దు చేయాలి: మాజీ ఎన్నికల కమిషనర్ అశోక్ లవాసా
ముగ్గురు ఎన్నికల కమిషనర్లలో సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి తమకు తెలియకుండా ఈసీఐ పేరుతో నిర్ణయాలు తీసుకున్నారని అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ బుధవారం పేర్కొంది. ఫారం 6లో మార్పులు, ఐటీ వ్యవస్థలపై కేంద్రీకృత నియంత్రణపై వారు ఆందోళన వెలిబుచ్చారు. గోవాలో అర్హులని క్షేత్రస్థాయి అధికారులు నిర్ధారించిన 97 ఓటర్లను సాఫ్ట్‌వేర్ అనుమతించకపోవడంతో జాబితాలో చేర్చలేకపోయారని వారు తెలిపారు. ఇవి తీవ్రమైన చట్టపరమైన అంశాలని, ఎస్‌ఐఆర్‌ను రద్దు చేయాలని మాజీ కమిషనర్ అశోక్ లవాసా అన్నారు. ఈసీఐ ఈ ఆరోపణలను ఖండించింది.
మూలం
Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)
- Election commissioners Sukhbir Singh Sandhu and Vivek Joshi objected to decisions taken in the ECI's name without their knowledge — Attributed in source to an Indian Express report of Wednesday; not independently confirmed in the text, and the source says the ECI has denied it.
- In Goa, 97 voters verified as eligible by ground officers could not be added because the software did not allow the update — Figure appears in the source, attributed to the commissioners' concerns as reported; no ECI confirmation cited.
- Form 6 was changed without following due procedure — Stated by Ashok Lavasa, who adds that Form 6 is in the public domain and 'that claim has been verified'; the alleged procedural lapse itself is unverified.
- The ECI refused an RTI seeking minutes of meetings where the SIR decision was taken, saying no such records were maintained — Claim made by Lavasa in the interview; no document or case number given in source.
- Lavasa says the SIR should be scrapped and courts can examine procedural legality — Direct opinion of the named interviewee, clearly attributed.
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం
ఇది ఇప్పటివరకు ప్రతిపక్షాల ఆరోపణగా ఉన్న ఎస్‌ఐఆర్ వివాదాన్ని, ఎన్నికల సంఘం లోపలి నుంచి వచ్చిన అభ్యంతరాల స్థాయికి మార్చే పరిణామం. ముగ్గురు కమిషనర్లలో ఇద్దరు — సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — తమకు తెలియకుండా ఈసీఐ పేరుతో నిర్ణయాలు జరిగాయని అభ్యంతరపడ్డారని వార్త చెబుతోంది; దానికి మాజీ కమిషనర్ అశోక్ లవాసా 'ఎస్‌ఐఆర్‌ను రద్దు చేయాలి' అనడం రాజకీయ బలాన్ని జోడిస్తోంది. ఈసీఐ ఖండించినందున ఇది వాస్తవాల యుద్ధంగా మారింది — ఇక్కడ రికార్డులు చూపగలిగిన వైపే విశ్వసనీయత నిలుస్తుంది.
- ఓటర్ జాబితాపై ప్రతిపక్షాల విమర్శలకు ఇప్పుడు సంస్థలోపలి స్వరాలు ఆధారంగా మారడం రాజకీయంగా అత్యంత కీలకమైన మార్పు.
- మెజారిటీ నిర్ణయ నియమాన్ని ప్రస్తావిస్తూ 'ఇద్దరి అభిప్రాయం ఎందుకు నెగ్గలేదు' అని లవాసా ప్రశ్నించడం, వ్యక్తిగత విమర్శ కాకుండా ప్రక్రియపరమైన ప్రశ్నగా నిలుస్తుంది — ఇది ఖండించడం కష్టతరం.
- ఫారం 6 మార్పు, ఈఆర్ఓ అధికారాలపై ఆంక్షలు, గోవాలో 97 ఓటర్ల ఉదాహరణ — ఇవి ప్రతిపక్షాలకు సులభంగా ప్రజల్లో చెప్పగలిగే స్పష్టమైన అంశాలు.
- ఈసీఐ కేవలం ఖండనతో ఆగకుండా సమావేశ రికార్డులు బయటపెట్టకపోతే, నిర్ణయాలు ఎలా తీసుకున్నారన్న ప్రశ్నే రాజకీయ ఆయుధంగా మిగులుతుంది.
- కోర్టు ఇప్పటివరకు ఈసీఐ రాజ్యాంగ అధికారంపైనే తీర్పు ఇచ్చింది కాబట్టి, ప్రక్రియ-చట్టబద్ధత అంశాలపై కొత్త న్యాయపోరాటానికి దారి తెరిచి ఉంది.
గమనించాల్సినవి — ఈసీఐ ఖండనకు మించి సమావేశ వివరాలు, రికార్డులు బహిర్గతం చేస్తుందా, ప్రతిపక్షాలు ఈ అంశాన్ని పార్లమెంటు లేదా కోర్టులోకి తీసుకెళ్తాయా అన్నది గమనించాలి.
కమిషనర్ల అభ్యంతరాలు ఒక వార్తా నివేదిక ఆధారంగా ఉన్నాయి, ఈసీఐ వాటిని ఖండించింది; ఏదైనా చట్ట ఉల్లంఘన జరిగిందని ఈ కథనం నిర్ధారించలేదు, ఎన్నికల ఫలితాలపై ప్రభావం గురించీ ఏమీ చెప్పలేదు.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 4 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) చేపట్టిన స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (ఎస్‌ఐఆర్ - ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక ముమ్మర సవరణ) కమిషన్ లోపలే విభేదాలకు దారితీసింది. ముగ్గురు ఎన్నికల కమిషనర్లలో ఇద్దరు - సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి - తమకు తెలియకుండానే ఈసీఐ పేరుతో నిర్ణయాలు తీసుకున్నారని అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ బుధవారం నివేదించింది. 2019లో ఎన్నికల కమిషనర్‌గా ఉండి బహిరంగంగా విభేదం వ్యక్తం చేసిన అశోక్ లవాసా, ఈ ఆరోపణలు తీవ్ర చట్టపరమైన అంశాలని, ఎస్‌ఐఆర్‌ను రద్దు చేయాలని హిందుస్తాన్ టైమ్స్‌తో అన్నారు. ఈసీఐ ఈ ఆరోపణలను ఖండించింది.
ముఖ్యాంశాలు
- ముగ్గురు ఎన్నికల కమిషనర్లలో ఇద్దరు - సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి - తమకు తెలియకుండా ఈసీఐ పేరుతో నిర్ణయాలు తీసుకున్నారని అభ్యంతరం చెప్పారని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ బుధవారం నివేదించింది.
- ఓటర్ నమోదు ఫారాల్లో ఏకపక్ష మార్పులు, ఐటీ వ్యవస్థలపై కేంద్రీకృత నియంత్రణ, పేర్ల తొలగింపు–పునరుద్ధరణ నిర్ణయాలు కమిషనర్లు లేవనెత్తిన అంశాలు.
- గోవాలో ఎస్‌ఐఆర్‌లో భాగంగా క్షేత్రస్థాయి అధికారులు అర్హులని ధ్రువీకరించిన 97 ఓటర్లను, సాఫ్ట్‌వేర్ అప్‌డేట్‌ను నమోదు చేయనివ్వకపోవడంతో జాబితాలో చేర్చలేకపోయారు.
- ఫారం 6లో కొత్త ఓటరు తాను, తల్లిదండ్రులు లేదా తాతముత్తాతలు 'చివరి ఎస్‌ఐఆర్' జాబితాలో ఉన్నారా అని ప్రకటించాల్సి ఉంటుంది; ఈ మార్పు సక్రమ ప్రక్రియ పాటించకుండా జరిగిందని ఆరోపణ.
- చట్టం ఒక ఫారాన్ని నిర్దేశిస్తే మరో ఫారాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారని, ఇది ఎవరి అధికారంతో మార్చారని లవాసా ప్రశ్నించారు.
- ఎస్‌ఐఆర్ నిర్వహణ నిర్ణయం తీసుకున్న సమావేశ మినిట్స్ కోరిన ఆర్టీఐ కేసులో, అలాంటి రికార్డులు నిర్వహించలేదని ఈసీఐ నిరాకరించిందని లవాసా చెప్పారు.
- ఈసీఐ పనితీరును నియంత్రించే చట్టం ప్రకారం నిర్ణయాలు సాధ్యమైనంతవరకు ఏకగ్రీవంగా, కాకుంటే మెజారిటీతో తీసుకోవాలి - 'రెండు ఎప్పుడూ ఒకటి కంటే ఎక్కువ' అని లవాసా అన్నారు.
- ఇప్పటివరకు కోర్టు ఈసీఐకి ఎస్‌ఐఆర్ నిర్వహించే రాజ్యాంగ అధికారం ఉందా అనే అంశంపైనే విచారించి తీర్పు ఇచ్చింది; ప్రక్రియలు, చట్టబద్ధతపై విచారణకు అవకాశం ఉందని లవాసా అన్నారు.
కాలక్రమం
- 2019ఎన్నికల కమిషనర్‌గా అశోక్ లవాసా, ఎన్నికల ప్రవర్తనా నియమావళి ఉల్లంఘన ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్న నేతలకు ఈసీఐ క్లీన్‌చిట్ ఇవ్వడంపై బహిరంగంగా విభేదం వ్యక్తం చేశారు.
- తేదీ మూలంలో పేర్కొనలేదుఎస్‌ఐఆర్‌లో భాగంగా గోవాలో అర్హులని ధ్రువీకరించిన 97 ఓటర్లను సాఫ్ట్‌వేర్ కారణంగా జాబితాలో చేర్చలేకపోయారు.
- తేదీ మూలంలో పేర్కొనలేదుఎస్‌ఐఆర్ నిర్ణయ సమావేశ మినిట్స్ కోరిన ఆర్టీఐ దరఖాస్తుకు, అలాంటి రికార్డులు లేవని ఈసీఐ బదులిచ్చింది.
- బుధవారంఇద్దరు కమిషనర్ల అభ్యంతరాలను ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదించింది; ఈసీఐ ఖండించింది; లవాసా హిందుస్తాన్ టైమ్స్‌తో మాట్లాడి ఎస్‌ఐఆర్ రద్దు చేయాలని డిమాండ్ చేశారు.
ఎవరికి సంబంధం
- భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) — సంస్థాగత విశ్వసనీయత, నిర్ణయాలు చట్టబద్ధంగా, సామూహికంగా తీసుకున్నట్లు రికార్డుతో నిరూపించుకోవాల్సిన బాధ్యత.
- ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — నిర్ణయ ప్రక్రియలో తమ చట్టబద్ధమైన పాత్ర, మెజారిటీ అభిప్రాయం అమలవుతుందా అనే ప్రశ్న.
- ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్ (ఈఆర్‌వో), బీఎల్‌వోలు — పేర్లు చేర్చే/తొలగించే చట్టబద్ధ అధికారాలు సాఫ్ట్‌వేర్, కేంద్రీకృత నియంత్రణతో అడ్డుకోబడుతున్నాయన్న ఆరోపణ.
- ఓటర్లు (గోవాలోని 97 మందితో సహా) — అర్హులైనా ఓటర్ల జాబితాలో చేరకపోవడం వల్ల ఓటు హక్కు కోల్పోయే ప్రమాదం.
- న్యాయస్థానం — ఎస్‌ఐఆర్ రాజ్యాంగ అధికారంపై తీర్పు ఇచ్చింది; ప్రక్రియాపరమైన, చట్టపరమైన అంశాలపై విచారణకు అవకాశం.
- అశోక్ లవాసా (మాజీ ఎన్నికల కమిషనర్) — ఎస్‌ఐఆర్ రద్దు, ఈసీఐ పారదర్శకత కోరుతూ బహిరంగ విమర్శ.
ఎందుకు ముఖ్యం
ఓటర్ల జాబితా స్వచ్ఛత, ఓటు హక్కు - ప్రజాస్వామ్యానికి మూలాధారం; ఆ జాబితాను సవరించే ప్రక్రియలో చట్టబద్ధ ప్రక్రియ పాటించలేదని కమిషన్ లోపలి నుంచే ఆరోపణలు రావడం అసాధారణం. ఈఆర్‌వో వంటి చట్టబద్ధ అధికారుల అధికారాలను సాఫ్ట్‌వేర్/కేంద్రీకృత నియంత్రణ అడ్డుకుంటే, అర్హులైన ఓటర్లు జాబితాలో చేరలేని పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది - గోవాలోని 97 కేసు దానికి ఉదాహరణ. ఈసీఐ కేవలం ఖండనతో సరిపెట్టకుండా రికార్డులతో వివరణ ఇవ్వాలన్న డిమాండ్ సంస్థాగత జవాబుదారీతనం ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తోంది.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- ఎస్‌ఐఆర్ = స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక ముమ్మర సవరణ).
- ఫారం 6 = కొత్త ఓటరు నమోదు ఫారం; తాను/తల్లిదండ్రులు/తాతముత్తాతలు 'చివరి ఎస్‌ఐఆర్' జాబితాలో ఉన్నారా అనే ప్రకటన చేర్చారని ఆరోపణ.
- ఈఆర్‌వో = ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్; బీఎల్‌వో = బ్లాక్ లెవల్ ఆఫీసర్.
- ఈఆర్‌వోనెట్ (ERONET) = ఓటర్ల జాబితా నిర్వహణకు ఉపయోగించే సాఫ్ట్‌వేర్ వ్యవస్థ.
- ఈసీఐ నిర్ణయాలు సాధ్యమైనంతవరకు ఏకగ్రీవంగా, కాకుంటే మెజారిటీతో తీసుకోవాలని చట్టం చెబుతుంది.
- అశోక్ లవాసా 2019లో ఎన్నికల కమిషనర్‌గా ప్రవర్తనా నియమావళి కేసుల్లో ఈసీఐ క్లీన్‌చిట్‌పై విభేదించారు.
మెయిన్స్ కోణం
ఈ వివాదం ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత నిర్ణయ ప్రక్రియ, చట్టబద్ధ అధికార విభజన, సాంకేతికత పాత్రపై మూడు ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతుంది. మొదటిది - బహువ్యక్తి (multi-member) కమిషన్‌గా ఈసీఐ ఏకగ్రీవం లేదా మెజారిటీతో నిర్ణయించాలని చట్టం చెప్పినా, ఇద్దరు కమిషనర్లకు తెలియకుండా ఈసీఐ పేరుతో నిర్ణయాలు వెలువడ్డాయన్న ఆరోపణ సామూహిక బాధ్యత సూత్రాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. రెండోది - చట్టం నిర్దేశించిన ఫారానికి భిన్నంగా ఫారం 6 మార్చడం, ఈఆర్‌వో చట్టబద్ధ అధికారాలను ప్రక్రియ ద్వారా అడ్డుకోవడం - "సాంకేతికత కేవలం ఒక సాధనం, అది చట్టం ఇచ్చిన అధికారాన్ని తీసివేయకూడదు" అన్న లవాసా వాదనకు గోవాలోని 97 ఓటర్ల ఉదాహరణ బలం చేకూరుస్తుంది. మూడోది - ఎస్‌ఐఆర్ నిర్ణయ సమావేశ మినిట్స్ లేవని ఆర్టీఐలో చెప్పడం రికార్డు నిర్వహణ, పారదర్శకత లోపాన్ని సూచిస్తుంది. ముందుకు వెళ్లే మార్గంగా మూలంలో సూచించినవి: ఎస్‌ఐఆర్ రద్దు; ఈసీఐ కేవలం ఖండనతో ఆగకుండా నిర్ణయాలు ఎప్పుడు, ఏ సమావేశంలో తీసుకున్నదీ రికార్డులతో సహా అధికారిక ప్రకటన ఇవ్వడం; చట్ట ఉల్లంఘన జరిగిందా అని తేల్చడం; రాజ్యాంగ అధికారంపైనే తీర్పు వచ్చినందున ప్రక్రియాపరమైన చట్టబద్ధతను న్యాయస్థానం పరిశీలించడం.
కీలక పదాలు
- ఎస్‌ఐఆర్ (SIR)
- స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ - ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక ముమ్మర సవరణ ప్రక్రియ; దీన్ని రద్దు చేయాలని లవాసా డిమాండ్.
- ఫారం 6
- కొత్త ఓటరు నమోదు ఫారం; 'చివరి ఎస్‌ఐఆర్' జాబితాలో తాను/తల్లిదండ్రులు/తాతముత్తాతలు ఉన్నారా అనే ప్రకటన చేర్చారని ఆరోపణ.
- ఈఆర్‌వో
- ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్ - పేర్లు చేర్చడం, తొలగించడంపై చట్టబద్ధ అధికారం ఉన్న అధికారి.
- ఈఆర్‌వోనెట్ (ERONET)
- ఓటర్ల జాబితాలను ఏకీకృతం చేసే సాఫ్ట్‌వేర్; దీనిపై కేంద్రీకృత నియంత్రణపై కమిషనర్లు అభ్యంతరం.
- ఆదర్శ ప్రవర్తనా నియమావళి (MCC)
- ఎన్నికల సమయంలో పార్టీలు, నేతలు పాటించాల్సిన నియమాలు; 2019లో దీని ఉల్లంఘన కేసుల్లో లవాసా విభేదించారు.
- ఆర్టీఐ
- సమాచార హక్కు; ఎస్‌ఐఆర్ నిర్ణయ సమావేశ మినిట్స్ కోరగా రికార్డులు లేవని ఈసీఐ బదులిచ్చింది.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- బహువ్యక్తి సంస్థగా భారత ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయ ప్రక్రియలో ఏకగ్రీవత/మెజారిటీ సూత్రం ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి. ఇటీవలి ఎస్‌ఐఆర్ వివాదం ఈ సూత్రంపై ఎలాంటి ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది?
- "సాంకేతికత కేవలం ఒక సాధనం మాత్రమే; అది చట్టం ద్వారా అధికారులకు ఇచ్చిన అధికారాన్ని తీసివేయకూడదు." ఓటర్ల జాబితా నిర్వహణలో కేంద్రీకరణ వర్సెస్ వికేంద్రీకరణ సందర్భంలో విశ్లేషించండి.
- ఓటర్ల జాబితా సవరణలో ప్రక్రియాపరమైన పారదర్శకత, రికార్డు నిర్వహణ ఎందుకు కీలకం? ఆర్టీఐ ద్వారా మినిట్స్ లభ్యం కాకపోవడం సంస్థాగత జవాబుదారీతనంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది?
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.