అబూ సలేం విడుదల పిటిషన్‌ను తోసిపుచ్చిన సుప్రీంకోర్టు
రెండు కేసుల్లో వేర్వేరుగా శిక్ష పడినప్పుడు, శిక్షలు ఏకకాలంలో అమలయ్యేలా ట్రయల్ కోర్టు ఆదేశించినా, విచారణ ఖైదీగా గడిపిన కాలాన్ని ఒక శిక్షకే మినహాయించాలని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది. జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్, జస్టిస్ సందీప్ మెహతా బెంచ్, 2015, 2017 ఉగ్రవాద కేసుల్లో యావజ్జీవ శిక్ష పడిన అబూ సలేం ఆ కాలాన్ని రెండుసార్లు లెక్కించి 25 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయని విడుదల కోరినట్లు గుర్తించింది. ప్రభుత్వ అఫిడవిట్ ప్రకారం సలేం విడుదల సంభావ్య తేదీ 2046 జనవరి 31. పోర్చుగల్‌కు ఇచ్చిన హామీ యావజ్జీవ శిక్షను 25 ఏళ్ల నిర్దిష్ట శిక్షగా మార్చదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
మూలం
Times of India — Top · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)
- A bench of Justices Vikram Nath and Sandeep Mehta held undertrial custody can be set off against only one of two separately imposed sentences, even if they run concurrently. — Attributed to the Supreme Court bench, with direct quotes reproduced in the source.
- Abu Salem was extradited from Portugal on November 11, 2005, on an assurance he would not get the death penalty or a jail term beyond 25 years. — Stated in the source as background; no separate document cited.
- Salem was awarded life sentences in two terror cases in 2015 and 2017. — Figures and years appear in the source; internally consistent with the ruling described.
- A government affidavit put Salem's probable release date at January 31, 2046, after set-off and remission. — Attributed to a government affidavit referred to by the court.
- The 25-year cap flows from the sovereign assurance to Portugal and does not convert life imprisonment into a fixed 25-year term. — Direct quote attributed to the Supreme Court.
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం
ఇది న్యాయపరమైన లెక్కల తీర్పు అయినా, దాని రాజకీయ ప్రతిఫలనాలు స్పష్టం — 1993 ముంబై పేలుళ్ల నేపథ్యంతో ముడిపడిన అబూ సలేం విడుదల ప్రశ్న ఎప్పుడూ ఉగ్రవాదంపై కఠినత్వం అనే రాజకీయ కథనానికి పరీక్ష. కేంద్రం అఫిడవిట్‌లో సలేంను 50 ఏళ్ల శిక్ష కేటగిరీలో చూపి, 2046 జనవరి 31ను విడుదల తేదీగా పేర్కొనడం ద్వారా ప్రభుత్వం ముందుగానే కఠిన వైఖరిని రికార్డులో పెట్టింది; సుప్రీంకోర్టు దానికి అనుకూలంగా తీర్పు ఇవ్వడం ప్రభుత్వ స్థానానికి బలం. అదే సమయంలో, పోర్చుగల్‌కు ఇచ్చిన సార్వభౌమ హామీని కోర్టు రద్దు చేయలేదు — దాన్ని అమలు చేసే బాధ్యత కార్యనిర్వాహక వర్గంపైనే మిగిలింది, అంటే రాజకీయంగా సున్నితమైన నిర్ణయం భవిష్యత్తుకు వాయిదా పడిందని అర్థం.
- కోర్టు తీర్పు ప్రభుత్వ లెక్కలను సమర్థించడం వల్ల, ఉగ్రవాద కేసుల్లో మెతకదనం అనే విమర్శకు కేంద్రానికి ఇప్పుడు తక్షణ రాజకీయ ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
- శిక్ష స్వరూపం చట్టసభలది, దాని అన్వయం న్యాయవ్యవస్థది, ఉపశమనం/విడుదల కార్యనిర్వాహక వర్గానిది అని కోర్టు గీసిన విభజన రేఖ — భవిష్యత్తులో ఏ నిర్ణయానికైనా రాజకీయ బాధ్యత ఎవరిపై పడుతుందో నిర్దేశిస్తుంది.
- పోర్చుగల్‌కు ఇచ్చిన హామీ యావజ్జీవాన్ని 25 ఏళ్లుగా మార్చదని కోర్టు స్పష్టం చేయడం, దౌత్య నిబద్ధత వర్సెస్ దేశీయ రాజకీయ సున్నితత్వం మధ్య సమతుల్యం చేసే భారాన్ని ప్రభుత్వానికే వదిలేసింది.
- అప్పగింత హామీలు భవిష్యత్ కేసుల్లో ఎలా అమలవుతాయనేది ఇప్పుడు దౌత్య-రాజకీయ చర్చకు అంశం అవుతుంది, ఎందుకంటే విదేశాల సహకారం ఇటువంటి హామీల విశ్వసనీయతపైనే ఆధారపడుతుంది.
- సలేం విడుదల ఏ దశలోనైనా తెరపైకి వస్తే, అది మహారాష్ట్ర రాజకీయాల్లోనూ, జాతీయ భద్రతా కథనంలోనూ పార్టీల మధ్య పరస్పర ఆరోపణలకు తక్షణ ఆస్కారం ఇచ్చే అంశం.
గమనించాల్సినవి — పోర్చుగల్‌కు ఇచ్చిన 25 ఏళ్ల హామీని కేంద్రం ఉపశమనం/క్షమాభిక్ష రూపంలో ఎప్పుడు, ఎలా అమలు చేస్తుందనే ప్రశ్నపై రాజకీయ, దౌత్య స్పందనలను గమనించాలి — ఎందుకంటే ఆ నిర్ణయ భారం ఇప్పుడు కోర్టు నుంచి ప్రభుత్వానికి మారింది.
సలేం విడుదలపై కేంద్రం భవిష్యత్తులో ఏ నిర్ణయం తీసుకుంటుందో, పోర్చుగల్ లేదా ఏ రాజకీయ పక్షమైనా ఈ తీర్పుపై ఎలా స్పందించిందో ఈ కథనం చెప్పలేదు; ఇందులో ఉన్నది కేవలం శిక్షా కాలం లెక్కింపుపై కోర్టు నిర్ణయం మాత్రమే.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 5 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
1993 ముంబై వరుస పేలుళ్ల కేసులో నిందితుడైన గ్యాంగ్‌స్టర్ అబూ సలేంను, భారత ప్రభుత్వం పోర్చుగల్ ప్రభుత్వానికి ఇచ్చిన సార్వభౌమ హామీ (మరణశిక్ష విధించబోమని, 25 ఏళ్లకు మించి జైలు శిక్ష ఉండబోదని) ఆధారంగా 2005 నవంబరు 11న అప్పగించారు. అనంతరం 2015, 2017లో రెండు ఉగ్రవాద కేసుల్లో అతనికి యావజ్జీవ శిక్షలు పడ్డాయి; ట్రయల్ కోర్టు ఆ శిక్షలు ఏకకాలంలో (concurrently) అమలవుతాయని ఆదేశించింది. తాను ఇప్పటికే 25 ఏళ్లు జైలులో గడిపానని, కాబట్టి విడుదల చేయాలని సలేం సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించాడు. ఈ పిటిషన్‌ను జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్, జస్టిస్ సందీప్ మెహతా బెంచ్ తోసిపుచ్చింది.
ముఖ్యాంశాలు
- రెండు కేసుల్లో వేర్వేరుగా శిక్ష పడితే, విచారణ ఖైదీగా (అండర్‌ట్రయల్) గడిపిన కాలాన్ని ఒక్క శిక్షకే మినహాయించాలి, రెండింటికీ కాదని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు.
- శిక్షలు ఏకకాలంలో అమలవుతాయని ట్రయల్ కోర్టు ఆదేశించినా, అదే నిర్బంధ కాలాన్ని రెండుసార్లు లెక్కించలేమని జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్ స్పష్టం చేశారు.
- అబూ సలేంను 2005 నవంబరు 11న సుదీర్ఘ న్యాయ పోరాటం తర్వాత పోర్చుగల్ నుంచి భారత్‌కు అప్పగించారు.
- మరణశిక్ష విధించబోమని, 25 ఏళ్లకు మించి జైలు శిక్ష విధించబోమని భారత ప్రభుత్వం పోర్చుగల్‌కు సార్వభౌమ హామీ ఇచ్చింది.
- సలేంకు 2015, 2017లో రెండు ఉగ్రవాద కేసుల్లో యావజ్జీవ శిక్షలు పడ్డాయి.
- ప్రభుత్వ అఫిడవిట్‌లో సలేంను 50 ఏళ్ల జైలు శిక్ష పడిన ఖైదీల కేటగిరీలో చేర్చారు.
- సెట్-ఆఫ్, రెమిషన్ కాలాలు తగ్గించిన తర్వాత సలేం విడుదల సంభావ్య తేదీ 2046 జనవరి 31 — అంటే మరో 20 ఏళ్ల తర్వాత.
- పోర్చుగల్‌కు ఇచ్చిన హామీ యావజ్జీవ శిక్షను 25 ఏళ్ల నిర్దిష్ట కాలపరిమితి శిక్షగా మార్చదని కోర్టు తేల్చింది.
కాలక్రమం
- 2005 నవంబరు 11సుదీర్ఘ న్యాయ పోరాటం అనంతరం అబూ సలేంను పోర్చుగల్ నుంచి భారత్‌కు అప్పగింత; మరణశిక్ష విధించబోమని, 25 ఏళ్లకు మించి శిక్ష ఉండబోదని భారత ప్రభుత్వ హామీ.
- 2015ఒక ఉగ్రవాద కేసులో సలేంకు యావజ్జీవ శిక్ష.
- 2017రెండో ఉగ్రవాద కేసులో సలేంకు యావజ్జీవ శిక్ష; రెండు శిక్షలు ఏకకాలంలో అమలవుతాయని ట్రయల్ కోర్టు ఆదేశం.
- తాజాగా (తీర్పు తేదీ మూలంలో పేర్కొనలేదు)25 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయని విడుదల కోరిన సలేం అప్పీల్‌ను జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్, జస్టిస్ సందీప్ మెహతా బెంచ్ కొట్టివేసింది.
- 2046 జనవరి 31ప్రభుత్వ అఫిడవిట్ ప్రకారం సలేం విడుదల సంభావ్య తేదీ.
ఎవరికి సంబంధం
- అబూ సలేం — 25 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయని విడుదల కోరాడు; అప్పీల్ కొట్టివేయడంతో యావజ్జీవ శిక్ష కొనసాగుతుంది, సంభావ్య విడుదల 2046 జనవరి 31.
- సుప్రీంకోర్టు (జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్, జస్టిస్ సందీప్ మెహతా బెంచ్) — ఏకకాలిక శిక్షల్లో సెట్-ఆఫ్ లెక్కింపుపై స్పష్టత ఇచ్చి, న్యాయపరమైన శిక్ష నిర్ణయాధికారాన్ని కాపాడింది.
- కేంద్ర ప్రభుత్వం — పోర్చుగల్‌కు ఇచ్చిన సార్వభౌమ హామీను గౌరవించడం, అదే సమయంలో శిక్ష లెక్కలను అఫిడవిట్ ద్వారా కోర్టుకు సమర్పించడం.
- పోర్చుగల్ ప్రభుత్వం — అప్పగింత సమయంలో పొందిన హామీ — మరణశిక్ష లేదు, 25 ఏళ్లకు మించి నిర్బంధం లేదు — అమలు తీరు.
- ట్రయల్ కోర్టులు, జైలు అధికారులు — అండర్‌ట్రయల్ కాలం మినహాయింపు, రెమిషన్ లెక్కల్లో ఇకపై పాటించాల్సిన ప్రమాణం.
ఎందుకు ముఖ్యం
బహుళ కేసుల్లో శిక్ష పడిన ఖైదీలు విచారణ ఖైదీగా గడిపిన కాలాన్ని రెండుసార్లు లెక్కించి 'డబుల్ బెనిఫిట్' పొందలేరని ఈ తీర్పు స్పష్టం చేసింది — దేశవ్యాప్తంగా శిక్ష లెక్కింపు, రెమిషన్ ప్రక్రియకు ఇది ప్రామాణికం. అప్పగింత సమయంలో ఇచ్చే సార్వభౌమ హామీలు దౌత్య, కార్యనిర్వాహక బాధ్యతలే; అవి కోర్టు విధించిన యావజ్జీవ శిక్షను నిర్దిష్ట కాలపరిమితి శిక్షగా మార్చవని కూడా ఇది తేల్చింది. శాసన, న్యాయ, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థల మధ్య అధికార విభజనను ఇది పునరుద్ఘాటిస్తుంది.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- అబూ సలేం అప్పగింత: పోర్చుగల్ నుంచి 2005 నవంబరు 11న; భారత్ ఇచ్చిన హామీ — మరణశిక్ష లేదు, 25 ఏళ్లకు మించి జైలు లేదు.
- సలేంకు యావజ్జీవ శిక్షలు పడిన ఉగ్రవాద కేసుల సంవత్సరాలు: 2015 మరియు 2017.
- తీర్పు ఇచ్చిన బెంచ్: జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్, జస్టిస్ సందీప్ మెహతా.
- ప్రభుత్వ అఫిడవిట్: సలేం 50 ఏళ్ల శిక్ష ఖైదీల కేటగిరీ; సెట్-ఆఫ్, రెమిషన్ తర్వాత విడుదల సంభావ్య తేదీ 2046 జనవరి 31.
- సూత్రం: ఏకకాలిక (concurrent) శిక్షల్లోనూ అండర్‌ట్రయల్ నిర్బంధ కాలాన్ని ఒక శిక్షకే మినహాయిస్తారు.
- శిక్ష స్వరూపం-పరిమాణం నిర్ణయం శాసనసభది; కేసుకు వర్తింపు న్యాయవ్యవస్థది; రెమిషన్/కమ్యుటేషన్/విడుదల కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థది.
మెయిన్స్ కోణం
అబూ సలేం కేసు రెండు అంశాలను ముడిపెడుతుంది: శిక్ష లెక్కింపులో అండర్‌ట్రయల్ కాలం మినహాయింపు (సెట్-ఆఫ్), మరియు అప్పగింత సమయంలో ఇచ్చిన సార్వభౌమ హామీకి న్యాయవ్యవస్థ నిర్ణయాలతో ఉన్న సంబంధం. 2015, 2017 ఉగ్రవాద కేసుల్లో యావజ్జీవ శిక్షలు పడిన సలేం, శిక్షలు ఏకకాలంలో అమలవుతున్నాయని చూపి, తొలి శిక్షకు ముందు నిర్బంధ కాలాన్ని ఒక కేసుకు అండర్‌ట్రయల్ కస్టడీగా, అదే కాలాన్ని మరో కేసుకు శిక్షానంతర కస్టడీగా లెక్కించి 25 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయని వాదించాడు. ఏకకాలిక శిక్షలు ఒకేసారి అమలవుతాయి కాబట్టి అదే కాలాన్ని ఊహాత్మకంగా రెండుసార్లు లెక్కించలేమని, అది 'ద్విగుణ ప్రయోజనం' అవుతుందని కోర్టు తిరస్కరించింది. అలాగే పోర్చుగల్‌కు ఇచ్చిన హామీ దోషనిర్ధారణ, శిక్ష విధింపుపై ప్రభావం చూపదని; శిక్షను నిర్ణయించడం శాసనసభ-న్యాయవ్యవస్థ పరిధి, రెమిషన్/కమ్యుటేషన్/విడుదల కార్యనిర్వాహక పరిధి అని విభజన స్పష్టం చేసింది. ముందుకు వెళ్లే మార్గం: అప్పగింత హామీలను కార్యనిర్వాహక ఉపశమన అధికారాల ద్వారానే నెరవేర్చడం, జైలు అధికారుల శిక్ష-లెక్కింపులో ఏకరూప ప్రమాణాలు పాటించడం, అంతర్జాతీయ నిబద్ధత-దేశీయ న్యాయ స్వతంత్రత మధ్య సమతుల్యత కాపాడడం.
కీలక పదాలు
- అప్పగింత (Extradition)
- నేరారోపితుడిని/దోషిని ఒక దేశం మరో దేశానికి విచారణ లేదా శిక్ష అమలు కోసం అప్పగించే ప్రక్రియ; సలేంను 2005 నవంబరు 11న పోర్చుగల్ అప్పగించింది.
- సార్వభౌమ హామీ (Solemn/Sovereign Assurance)
- అప్పగింత పొందేందుకు ఒక ప్రభుత్వం మరో ప్రభుత్వానికి ఇచ్చే వాగ్దానం; ఇక్కడ మరణశిక్ష విధించబోమని, 25 ఏళ్లకు మించి నిర్బంధించబోమని భారత్ ఇచ్చిన హామీ.
- ఏకకాలిక శిక్షలు (Concurrent Sentences)
- రెండు లేదా అధిక శిక్షలు ఒకేసారి అమలవడం; అయినా అదే నిర్బంధ కాలాన్ని రెండు శిక్షలకు వేర్వేరుగా లెక్కించలేమని కోర్టు తీర్పు.
- సెట్-ఆఫ్ (Set-off)
- విచారణ ఖైదీగా గడిపిన కాలాన్ని తుది శిక్షా కాలం నుంచి మినహాయించడం.
- రెమిషన్ (Remission)
- చట్టం ప్రకారం కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ శిక్షా కాలాన్ని తగ్గించే అధికారం; సలేం విడుదల తేదీ లెక్కల్లో దీన్ని పరిగణించారు.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- ఏకకాలిక శిక్షల సందర్భంలో విచారణ ఖైదీ కాలాన్ని ఒక్క శిక్షకే మినహాయించాలన్న సుప్రీంకోర్టు తీర్పును విశ్లేషించండి. ఇది శిక్ష లెక్కింపు, రెమిషన్ ప్రక్రియపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది?
- అప్పగింత సమయంలో ఇచ్చిన సార్వభౌమ హామీలు దేశీయ న్యాయవ్యవస్థ శిక్షా నిర్ణయాలను కట్టిపడేయవా? అబూ సలేం కేసు ఆధారంగా చర్చించండి.
- శిక్ష విధింపులో శాసన, న్యాయ, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థల పరిధులను ఈ తీర్పు ఎలా విభజించింది? అధికార విభజన సూత్రం దృష్టిలో వివరించండి.
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.