న్యాయవ్యవస్థలో సంస్కరణలు అవసరమని సీనియర్ న్యాయవాదులు

సీనియర్ న్యాయవాదులు హరీష్ సాల్వే, మహేష్ జేఠ్మలానీ సోమవారం న్యాయవ్యవస్థలో ప్రక్షాళన, ఫిర్యాదుల పరిష్కార విధానంలో సంస్కరణలు అవసరమని పేర్కొన్నారు. గత ఏడాది మార్చిలో జస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మ నివాసంలో కాలిన నగదు లభ్యమైన ఘటనలో ఎఫ్‌ఐఆర్ ఎందుకు నమోదు కాలేదని జేఠ్మలానీ ప్రశ్నించారు. రామ్ జేఠ్మలానీ స్మారక ఉపన్యాసంలో స్పందించిన సీజేఐ సూర్య కాంత్, న్యాయమూర్తులపై ఫిర్యాదులను పరిష్కరించే అంతర్గత వ్యవస్థ పటిష్టంగా, వేగంగా పనిచేస్తోందని చెప్పారు. కోర్టు పర్యవేక్షణలో దర్యాప్తులు ఒక భ్రమ అని సాల్వే అన్నారు.

Times of India — Top ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 15 సెప్టెం, 2026 3:04 AM IST

మూలం

Times of India — Top · అసలు వార్త చదవండి ↗

#judiciary#supreme court#judicial reforms#cji surya kant#justice yashwant varma

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Harish Salve and Mahesh Jethmalani called for a reset in the judiciary and reform of the complaint redressal mechanism. — Attributed to the named lawyers as remarks at the Ram Jethmalani Memorial Lecture; source gives no verbatim quote for the 'reset' phrasing.
Burning cash was discovered at Justice Yashwant Varma's residence in March last year and no FIR was registered. — Stated in source as background to Jethmalani's question; described as 'unprecedented discovery' with no investigating authority cited.
Justice Varma repeatedly moved the Supreme Court seeking quashing of the inquiry. — Appears in source without attribution to a court record or official document.
CJI Surya Kant said the internal mechanism for complaints against judges is robust, responsive and expeditious. — Directly attributed to the CJI with partial verbatim quotes in the source.
Salve said court-monitored investigations are a myth, citing 2G, coal block and Hawala cases. — Attributed opinion quoted directly; no supporting data provided in source.

Times of India — Top ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ఇది కేవలం న్యాయవ్యవస్థపై మేధో చర్చ కాదు — కార్యనిర్వాహక వర్గం, న్యాయవ్యవస్థ మధ్య దీర్ఘకాలంగా నలుగుతున్న అధికార సమతుల్యత పోరుకు ఒక బహిరంగ వేదిక. హరీష్ సాల్వే, మహేష్ జేఠ్మలానీ లేవనెత్తిన ప్రశ్నలు — జస్టిస్ వర్మ కేసులో ఎఫ్‌ఐఆర్ ఎందుకు లేదు, కొలీజియంలో పారదర్శకత ఎక్కడ — రాజకీయంగా అత్యంత జవాబు ఇవ్వడం కష్టమైన ప్రశ్నలు, ఎందుకంటే అవి "చట్టం అందరికీ ఒక్కటే" అనే సాధారణ ప్రజా భావనను తాకుతాయి. సీజేఐ సూర్య కాంత్ అంతర్గత వ్యవస్థను, కొలీజియంను సమర్థించడం ద్వారా సంస్థాగత స్వతంత్రతను కాపాడుకునే వైఖరి తీసుకున్నారు — అంటే సంస్కరణ దిశ ఎవరి చేతిలో ఉండాలనే ప్రశ్న ఇంకా తేలలేదు.

న్యాయమూర్తుల నియామకాలు, జవాబుదారీతనంపై ప్రశ్నలు బహిరంగంగా ప్రముఖ న్యాయవాదుల నుంచి రావడం — గత NJAC నాటి కార్యనిర్వాహక-న్యాయవ్యవస్థ ఘర్షణకు రాజకీయంగా ఉపయోగపడే వాదన బలం చేకూరుస్తుంది.
సాల్వే వ్యాఖ్య — 'బలహీన ప్రభుత్వం ఉన్నప్పుడు కోర్టు ప్రశ్నిస్తే ప్రశంస, బలమైన ప్రభుత్వం ఉన్నప్పుడు కోర్టును కొలిచే గీటురాయి మారుతుంది' — నేటి రాజకీయ సందర్భంలో వ్యాఖ్యానానికి అత్యంత అవకాశమున్న అంశం.
కోర్టు పర్యవేక్షణలో దర్యాప్తులు 'భ్రమ' అనే వాదన ఆచరణలో దర్యాప్తు సంస్థల స్వతంత్రత ప్రశ్నను తిరిగి తెరపైకి తెస్తుంది; దీన్ని అధికార, ప్రతిపక్ష పార్టీలు రెండూ తమకు అనుకూలంగా చదవగలవు.
సీజేఐ 'అసంతృప్త కక్షిదారుల ఫిర్యాదులు' అనే ప్రతివాదన, జవాబుదారీతనాన్ని బహిరంగ పరచడం వల్ల న్యాయవ్యవస్థ ప్రతిష్ఠకు ముప్పు అనే సంస్థాగత రక్షణ వైఖరిని స్పష్టం చేస్తుంది.
వేదిక — రామ్ జేఠ్మలానీ స్మారక ఉపన్యాసం — గమనార్హం: ఇక్కడ లేవనెత్తిన అంశాలు తర్వాత పార్లమెంటరీ చర్చకు, న్యాయ సంస్కరణల ప్రతిపాదనలకు ముడిసరుకుగా మారే అవకాశం ఉంది.

గమనించాల్సినవి — జస్టిస్ వర్మ ఘటనలో ఎఫ్‌ఐఆర్, జవాబుదారీ ప్రక్రియపై ఏదైనా అధికారిక కదలిక వస్తుందా, కొలీజియం పారదర్శకతపై ప్రభుత్వం లేదా పార్లమెంటు వైపు నుంచి కొత్త ప్రతిపాదన ముందుకు వస్తుందా అన్నది గమనించాలి.

ఈ కథనం ఏ రాజకీయ పార్టీ వైఖరిని, ప్రభుత్వ స్పందనను, లేదా జస్టిస్ వర్మ కేసులో దర్యాప్తు ప్రస్తుత స్థితిని ఏమీ నిర్ధారించలేదు; ఇవి వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలు మాత్రమే, ఏ విధానపరమైన నిర్ణయమూ కాదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 3 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

రామ్ జేఠ్మలానీ స్మారక ఉపన్యాస వేదికపై సీనియర్ న్యాయవాదులు హరీష్ సాల్వే, మహేష్ జేఠ్మలానీ న్యాయవ్యవస్థలో "రీసెట్" (ప్రక్షాళన) అవసరమని, న్యాయమూర్తులపై ఫిర్యాదుల పరిష్కార విధానంలో సంస్కరణలు రావాలని వాదించారు. గత ఏడాది మార్చిలో ఢిల్లీలో జస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మ నివాసంలో కాలిన నగదు లభ్యమైన ఘటన నేపథ్యంలో ఈ చర్చ జరిగింది. అదే వేదికపై సీజేఐ సూర్య కాంత్ స్పందిస్తూ, న్యాయమూర్తులపై ఫిర్యాదులను పరిష్కరించే అంతర్గత వ్యవస్థ పటిష్టంగా, స్పందనాత్మకంగా, వేగంగా పనిచేస్తోందని చెప్పారు. న్యాయమూర్తుల నియామకాలు, బదిలీలలో పారదర్శకత, కొలీజియం వ్యవస్థ సమర్థత కూడా చర్చకు వచ్చాయి.

ముఖ్యాంశాలు

సీనియర్ న్యాయవాదులు హరీష్ సాల్వే, మహేష్ జేఠ్మలానీ సోమవారం ఎమర్జెన్సీ అనంతరం జరిగినట్టుగా న్యాయవ్యవస్థలో ఒక 'రీసెట్' కావాలని కోరారు.
గత ఏడాది మార్చిలో జస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మ నివాసంలో కాలిన నగదు లభ్యమైన ఘటన అపూర్వమైనదని మూలం పేర్కొంది.
జస్టిస్ వర్మ విచారణను కొట్టివేయాలని పలుమార్లు సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించినా ఎఫ్‌ఐఆర్ ఎందుకు నమోదు కాలేదని జేఠ్మలానీ ప్రశ్నించారు.
అటువంటి ఘటన ఒక మంత్రి నివాసంలో జరిగితే ఎఫ్‌ఐఆర్ నుంచి తప్పించుకోగలిగేవారా అని సాల్వే అడిగారు.
"కోర్టు పర్యవేక్షణలో దర్యాప్తులు ఒక భ్రమ" అని సాల్వే అన్నారు; 2జీ స్పెక్ట్రం కేటాయింపు, బొగ్గు బ్లాకుల కేటాయింపు, హవాలా కేసులను ఉదాహరణగా చూపారు.
న్యాయమూర్తులపై చాలా ఫిర్యాదులు కోర్టులో ప్రతికూల తీర్పు వచ్చిన అసంతృప్త కక్షిదారులే దాఖలు చేస్తారని సీజేఐ సూర్య కాంత్ అన్నారు.
"ప్రతి వ్యవస్థను మెరుగుపరచవచ్చు, కానీ న్యాయమూర్తులపై ఫిర్యాదులను పరిష్కరించే అంతర్గత వ్యవస్థ తగినంతగా ఉంది" అని సీజేఐ హామీ ఇచ్చారు.
రాజ్యాంగ న్యాయస్థానాల్లో నియామకాలు, బదిలీలలోని అపారదర్శకతను జేఠ్మలానీ విమర్శించారు; కొలీజియం వ్యవస్థ కాలక్రమేణా పరిణామం చెందిందని సీజేఐ బదులిచ్చారు.

కాలక్రమం

గత ఏడాది మార్చిజస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మ నివాసంలో కాలిన నగదు లభ్యమైన అపూర్వ ఘటన.
ఆ తర్వాత (తేదీలు మూలంలో లేవు)విచారణను కొట్టివేయాలని జస్టిస్ వర్మ పలుమార్లు సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు; ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు కాలేదు.
సోమవారం (రామ్ జేఠ్మలానీ స్మారక ఉపన్యాసం)సాల్వే, జేఠ్మలానీ సంస్కరణలు కోరారు; సీజేఐ సూర్య కాంత్ అంతర్గత వ్యవస్థను, కొలీజియంను సమర్థించారు.

ఎవరికి సంబంధం

సుప్రీంకోర్టు / సీజేఐ సూర్య కాంత్ — న్యాయమూర్తులపై ఫిర్యాదుల అంతర్గత విధానం, కొలీజియం సమర్థతపై ప్రజా విశ్వాసాన్ని కాపాడాల్సిన బాధ్యత.
జస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మ — నివాసంలో కాలిన నగదు ఘటన, విచారణ, ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు కాకపోవడం వంటి అంశాలు నేరుగా ఆయనకు సంబంధించినవి.
సీనియర్ న్యాయవాదులు హరీష్ సాల్వే, మహేష్ జేఠ్మలానీ — పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, కోర్టు పర్యవేక్షిత దర్యాప్తులపై విమర్శనాత్మక వాదనలు లేవనెత్తిన బార్ ప్రతినిధులు.
దర్యాప్తు సంస్థలు — కోర్టు పర్యవేక్షణలో స్వతంత్రత కోల్పోయి ఫలితాలు ఇవ్వాల్సిన ఒత్తిడికి లోనవుతాయని సాల్వే వాదన.
కక్షిదారులు / ప్రజలు — ఫిర్యాదుల పరిష్కారం, సంస్థపై విశ్వాసం; అసంతృప్త కక్షిదారుల ఫిర్యాదులపై సీజేఐ ప్రస్తావన.
ప్రభుత్వం (కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ) — నియామకాలు, బదిలీలలో సంప్రదింపుల భాగస్వామి; మూడు అంగాల మధ్య సమతుల్యత అంశం.

ఎందుకు ముఖ్యం

న్యాయవ్యవస్థ జవాబుదారీతనం, పారదర్శకత గురించి బార్ (న్యాయవాదులు) మరియు బెంచ్ (సీజేఐ) బహిరంగంగా ఒకే వేదికపై విభిన్న వైఖరులు వ్యక్తం చేయడం అరుదైన పరిణామం. న్యాయమూర్తులపై ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు, అంతర్గత విచారణ, నియామకాల్లో కొలీజియం పారదర్శకత అనే ప్రశ్నలు సంస్థపై ప్రజా విశ్వాసానికి మూలాధారం. కోర్టు పర్యవేక్షిత దర్యాప్తుల ప్రభావం, శాసన–కార్యనిర్వాహక–న్యాయ అంగాల మధ్య సమతుల్యత అనే విస్తృత రాజ్యాంగ చర్చకు ఇది దారి తీస్తుంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

రామ్ జేఠ్మలానీ స్మారక ఉపన్యాసంలో సీజేఐ సూర్య కాంత్ న్యాయమూర్తులపై ఫిర్యాదుల అంతర్గత వ్యవస్థను సమర్థించారు.
గత ఏడాది మార్చిలో జస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మ నివాసంలో కాలిన నగదు లభ్యమైన ఘటన — ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు కాలేదని జేఠ్మలానీ ప్రశ్న.
కోర్టు పర్యవేక్షిత దర్యాప్తులకు సాల్వే ఉదాహరణలు: 2జీ స్పెక్ట్రం కేటాయింపు, బొగ్గు బ్లాకుల కేటాయింపు, హవాలా కేసులు.
కొలీజియం వ్యవస్థ కాలక్రమేణా పరిణామం చెందిందని, ప్రభుత్వంతో సంప్రదింపులతో నియామకాలు, బదిలీలు సాఫీగా జరుగుతున్నాయని సీజేఐ.
ఎమర్జెన్సీ అనంతరం జరిగినట్టు న్యాయవ్యవస్థలో 'రీసెట్' కావాలన్నది సాల్వే, జేఠ్మలానీ వాదన.
ప్రబల ప్రభుత్వం ఉన్నప్పుడు న్యాయవ్యవస్థ ప్రశ్నించే తీరుపై ప్రజలు అంచనా వేస్తారని, అప్పుడే మూడు అంగాల సమతుల్యత దెబ్బతింటుందని సాల్వే.

మెయిన్స్ కోణం

న్యాయవ్యవస్థ స్వాతంత్ర్యం, జవాబుదారీతనం మధ్య సమతుల్యత భారత రాజ్యాంగ ఆచరణలో నిరంతర సమస్య. జస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మ నివాసంలో కాలిన నగదు ఘటనలో ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు కాకపోవడం, మంత్రి ఇంట్లో అదే జరిగితే వేరే స్పందన ఉండేదా అన్న ప్రశ్నలు — న్యాయమూర్తులకు వాస్తవంగా భిన్న ప్రమాణాలు వర్తిస్తున్నాయా అనే సందేహాన్ని ముందుకు తెస్తాయి; అలాగే నియామకాలు, బదిలీలలో అపారదర్శకత పక్షపాతం, బంధుప్రీతి ఆరోపణలకు తావిస్తోందని జేఠ్మలానీ వాదన. దీనికి విరుద్ధంగా సీజేఐ సూర్య కాంత్, ఫిర్యాదులు ఎక్కువగా ప్రతికూల తీర్పు పొందిన అసంతృప్త కక్షిదారుల నుంచే వస్తాయని, వాటిని బహిరంగ వేదికలో తేల్చడం న్యాయమూర్తులకు, సంస్థకు హానికరమని, అంతర్గత వ్యవస్థ తగినంతగా ఉందని వాదిస్తారు. మరోవైపు కోర్టులు తమ పరిధి — చట్టం — దాటినప్పుడు ఫలితాలు వినాశకరమని, కోర్టు పర్యవేక్షణలో దర్యాప్తు సంస్థలు స్వతంత్రత కోల్పోతాయని సాల్వే హెచ్చరిక న్యాయిక అతిక్రమణ చర్చను తెరపైకి తెస్తుంది. ముందుకు వెళ్లే మార్గంగా మూలంలో సూచించిన అంశాలు: ఫిర్యాదుల పరిష్కార విధానంలో సంస్కరణ, పారదర్శకత పెంపు, నియామక–బదిలీ ప్రక్రియలో సందేహాల నివారణ, మూడు అంగాల మధ్య సమతుల్యత పరిరక్షణ.

కీలక పదాలు

కొలీజియం వ్యవస్థ: రాజ్యాంగ న్యాయస్థానాల్లో న్యాయమూర్తుల నియామకాలు, బదిలీలు జరిగే విధానం; ఇది కాలక్రమేణా పరిణామం చెందిందని సీజేఐ అన్నారు.
అంతర్గత విధానం (Internal mechanism): న్యాయమూర్తులపై వచ్చే ఫిర్యాదులను న్యాయవ్యవస్థ లోపలే పరిష్కరించే ప్రక్రియ; ఇది పటిష్టం, వేగవంతమని సీజేఐ చెప్పారు.
కోర్టు పర్యవేక్షిత దర్యాప్తు: కోర్టు పర్యవేక్షణలో సాగే దర్యాప్తు; దీనివల్ల సంస్థలు స్వతంత్రత కోల్పోతాయని, ఇది భ్రమ అని సాల్వే వాదన.
ఎఫ్‌ఐఆర్: నేర ఆరోపణపై పోలీసుల ప్రథమ సమాచార నివేదిక; వర్మ ఘటనలో ఇది నమోదు కాలేదని జేఠ్మలానీ ప్రశ్నించారు.
పిల్ (PIL): ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం; న్యాయవ్యవస్థ వెలుపలి వ్యక్తి నివాసంలో అటువంటి ఘటన జరిగితే పిల్‌కు కోర్టు స్పందన ఎలా ఉండేదని సాల్వే అడిగారు.
రామ్ జేఠ్మలానీ స్మారక ఉపన్యాసం: ఈ చర్చలు, సీజేఐ స్పందన జరిగిన వేదిక.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

న్యాయవ్యవస్థ స్వాతంత్ర్యాన్ని దెబ్బతీయకుండా న్యాయమూర్తులపై ఫిర్యాదుల పరిష్కారంలో జవాబుదారీతనాన్ని ఎలా పెంచవచ్చు? చర్చించండి.
"కోర్టు పర్యవేక్షిత దర్యాప్తులు ఒక భ్రమ" — 2జీ, బొగ్గు కేటాయింపు, హవాలా కేసుల నేపథ్యంలో ఈ వాదనను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి.
న్యాయమూర్తుల నియామకాలు, బదిలీలలో పారదర్శకత లోపం పక్షపాతం, బంధుప్రీతి ఆరోపణలకు దారి తీస్తుందా? కొలీజియం వ్యవస్థ సందర్భంలో విశ్లేషించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తమరాఠా కోటా: 4-5 మంది సహచరులతోనే ముంబైకి జరంగే →

← అన్ని వార్తలు