ఫైటోకెమిస్ట్రీ మార్గదర్శి అసీమా ఛటర్జీ 109వ జయంతి

భారత రసాయన శాస్త్రవేత్త అసీమా ఛటర్జీ 109 ఏళ్ల క్రితం సెప్టెంబర్ 23న జన్మించారు. భారతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ ఆమె. మార్స్‌డెనియా టింక్టోరియా రసాయన మూలకాలను వేరుచేసి, తర్వాత ఆయుష్-56గా విక్రయించిన మూర్ఛ నివారణ ఔషధ రూపకల్పనకు దోహదపడ్డారు. మలేరియా నిరోధక ఔషధాలు, కాంతరాంథస్ రోసియస్ ఆల్కలాయిడ్లపై ఆమె పరిశోధన క్యాన్సర్ నిరోధక సమ్మేళనాల అవగాహనను పెంచింది. 1961లో శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి పొందిన మొదటి మహిళ, 1975లో పద్మభూషణ్ అందుకున్నారు.

Breaking — national ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 21 సెప్టెం, 2026 8:18 AM IST

మూలం

Breaking — national · అసలు వార్త చదవండి ↗

#asima chatterjee#phytochemistry#women in science#indian science#chemistry

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Asima Chatterjee was the first woman to receive the Shanti Swarup Bhatnagar Prize in Chemical Sciences, in 1961. — Stated in the source headline and text; no external source cited.
She was born on September 23, 109 years ago, and was the first Indian woman awarded a Doctor of Science by an Indian university. — Figure and claim appear in the source; attributed to 'history records'.
Her work on Marsdenia tinctoria led to the anti-epileptic drug marketed as Ayush-56. — Appears in source text without citation of the underlying research.
She received the Padma Bhushan in 1975 as the first woman scientist to do so, plus CV Raman and PC Ray awards. — Figures appear in source; no source given.
Photo accompanying the article was generated with the help of AI. — Explicitly disclosed in the source photo credit.

Breaking — national ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

అసీమా ఛటర్జీ జయంతి కేవలం శాస్త్ర స్మృతి కాదు — అది ఈ రోజు భారత రాజకీయాల్లో అత్యంత సున్నితమైన రెండు అంశాలను తాకుతోంది: సంప్రదాయ వైద్య విధానాలకు శాస్త్రీయ ధ్రువీకరణ, మరియు మహిళా సాధికారత ప్రతీకలు. మొక్కల ఆధారిత ఔషధాలపై కఠిన రసాయన పరిశోధన చేసిన ఆమె వారసత్వాన్ని ఆయుర్వేద-ఆధునిక శాస్త్ర వంతెనగా చూపడం, ఆయుష్‌కు ప్రాధాన్యమిచ్చే రాజకీయ పక్షాలకు అనుకూల ఆధారం ఇస్తుంది; అదే సమయంలో ఆమె పద్ధతే ప్రామాణిక ధ్రువీకరణను కోరింది అన్న వాదన విమర్శకులకూ ఆధారం ఇస్తుంది. బెంగాల్ మూలాలున్న, కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో పనిచేసిన శాస్త్రవేత్త కావడంతో ఈ స్మృతికి ప్రాంతీయ గౌరవ కోణమూ జోడయ్యే అవకాశం ఉంది.

జాతీయ గుర్తింపు పొందిన వ్యక్తులను తమ సైద్ధాంతిక కథనంలో చేర్చుకోవడం అన్ని పార్టీలకు తక్కువ ఖర్చు, ఎక్కువ లాభం ఇచ్చే రాజకీయ వ్యూహం — ఛటర్జీ విషయంలో ఇది సులభం, ఎందుకంటే ఆమె రికార్డు వివాదరహితం.
ఆయుష్-56 వంటి మొక్కల ఆధారిత ఔషధ రూపకల్పనతో ఆమె పేరు ముడిపడి ఉండటం, సంప్రదాయ వైద్యానికి మద్దతిచ్చే వర్గాలకు 'శాస్త్రీయ ప్రామాణికత' వాదనను బలపరుస్తుంది.
మరోవైపు, ఆమె విజయం కఠినమైన రసాయన విశ్లేషణ, నిర్దిష్ట పద్ధతి నుంచి వచ్చింది అన్న అంశం — ధ్రువీకరణ లేకుండా సంప్రదాయ ఔషధాలను ప్రోత్సహించడాన్ని విమర్శించేవారికీ ఉపయోగపడుతుంది.
జీవించి ఉన్నప్పుడే గుర్తింపు పొందినా ప్రధాన కథనాల్లో ఆమె కనిపించలేదన్న కథనం, శాస్త్రరంగంలో మహిళా ప్రాతినిధ్యంపై విధాన చర్చకు రాజకీయ ఇంధనం అవుతుంది.
1961 భట్నాగర్, 1975 పద్మభూషణ్ — వేర్వేరు ప్రభుత్వాల కాలంలో వచ్చిన గౌరవాలు కావడం, ఏ ఒక్క పక్షమూ ఆమెను పూర్తిగా సొంతం చేసుకోలేని పరిస్థితిని సృష్టిస్తుంది.

గమనించాల్సినవి — జయంతి సందర్భంగా ప్రభుత్వ లేదా పార్టీ స్థాయిలో ఏదైనా అధికారిక సూచన — ఆయుష్ పరిశోధనకు నిధులు, సంస్థలకు ఆమె పేరు, లేదా మహిళా శాస్త్రవేత్తల పథకాల ప్రస్తావన — వస్తుందా అన్నది గమనించాల్సిన అంశం.

ఈ కథనం ఆమె జయంతిపై ఏ రాజకీయ పార్టీ లేదా ప్రభుత్వ ప్రతిస్పందనను, లేదా ఏదైనా అధికారిక ప్రకటనను నమోదు చేయలేదు; ఇక్కడ ఇచ్చినది రాజకీయ సందర్భ విశ్లేషణ మాత్రమే.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 7 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

భారత సేంద్రియ రసాయన శాస్త్రవేత్త, ఫైటోకెమిస్ట్ అసీమా ఛటర్జీ 109 ఏళ్ల క్రితం సెప్టెంబర్ 23న జన్మించారు. స్వాతంత్ర్యానికి ముందు కాలంలోనే ఆమె ఫైటోకెమిస్ట్రీలో డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ పట్టా పొంది, భారతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఈ పట్టా అందుకున్న మొదటి భారతీయ మహిళగా చరిత్రలో నిలిచారు. దేశీయ ఔషధ మొక్కల నుంచి వైద్యపరంగా ఉపయోగపడే ఔషధాలను రూపొందించడంలో ఆమె మార్గదర్శిగా నిలిచారు. తన కాలంలో గుర్తింపు పొందినా, పురుష సహచరులకు లభించిన స్థాయి ప్రచారం, ప్రధాన కథనాలలో స్థానం ఆమెకు దక్కలేదని ఈ కథనం చెబుతోంది.

ముఖ్యాంశాలు

అసీమా ఛటర్జీ 109 ఏళ్ల క్రితం సెప్టెంబర్ 23న జన్మించారు.
భారతీయ విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ పట్టా పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ; ప్రత్యేకత ఫైటోకెమిస్ట్రీ.
యూనివర్సిటీ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్ (మాడిసన్), కాలిఫోర్నియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలలో పరిశోధన పద్ధతుల్లో నైపుణ్యం పొందారు.
మార్స్‌డెనియా టింక్టోరియా రసాయన మూలకాలను వేరుచేసి, తర్వాత ఆయుష్-56 పేరుతో విక్రయించిన మూర్ఛ నివారణ ఔషధ రూపకల్పనకు దారి చూపారు.
కాంతరాంథస్ రోసియస్ (మడగాస్కర్ పెరివింకిల్) ఆల్కలాయిడ్ల రసాయన శాస్త్రంపై ఆమె విస్తృత పరిశోధన క్యాన్సర్ నిరోధక సమ్మేళనాల అవగాహనను ముందుకు తీసుకెళ్లింది.
1958లో ప్రవేశపెట్టిన శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి (రసాయన శాస్త్రాలు) 1961లో అందుకున్న మొదటి మహిళ.
1975లో పద్మభూషణ్ పొందారు; ఈ గౌరవం పొందిన మొదటి మహిళా శాస్త్రవేత్త.
కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో రసాయన శాస్త్ర ఆచార్యులుగా, తర్వాత ప్రతిష్ఠాత్మక ఖైరా ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీగా నియమితులయ్యారు.

కాలక్రమం

109 ఏళ్ల క్రితం, సెప్టెంబర్ 23అసీమా ఛటర్జీ జననం.
స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వ భారతంఫైటోకెమిస్ట్రీలో డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ పట్టా పూర్తి; భారతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఈ పట్టా పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ.
ఆ తర్వాతవిస్కాన్సిన్-మాడిసన్, కాల్‌టెక్‌లలో అంతర్జాతీయ నిపుణులతో పనిచేసి భారత్‌కు తిరిగి వచ్చారు.
1958శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి ప్రవేశపెట్టబడింది.
1961రసాయన శాస్త్రాలలో శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి పొందిన మొదటి మహిళగా నిలిచారు.
1975పద్మభూషణ్ పురస్కారం లభించింది.
సెప్టెంబర్ 20, 2026ఈ కథనం ప్రచురితమైంది.

ఎవరికి సంబంధం

అసీమా ఛటర్జీ — సేంద్రియ రసాయన శాస్త్రం, ఫైటోమెడిసిన్‌లో మార్గదర్శక కృషి; జీవితకాలంలో గుర్తింపు లభించినా ప్రధాన కథనాలలో స్థానం దక్కలేదు.
కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం — తీవ్ర లింగ అడ్డంకుల కాలంలో ఆమెకు ఆచార్య పదవి, ఖైరా ప్రొఫెసర్ చైర్ ఇచ్చిన సంస్థ.
భారత మహిళా శాస్త్రవేత్తలు — గాజు పైకప్పును బద్దలు కొట్టి తరతరాల మహిళలకు విజ్ఞాన రంగంలో ప్రవేశానికి స్ఫూర్తి.
ఔషధ/ఫార్మా పరిశోధన రంగం — మొక్కల ఆధారిత సారాలు నేడు కీలక ఔషధాలలో ప్రధాన భాగం; ఆమె ఆధునిక ఫార్మాస్యూటికల్ కెమిస్ట్రీకి పునాది వేశారు.
సంప్రదాయ వైద్య వ్యవస్థలు (ఆయుర్వేదం) — సంప్రదాయ జ్ఞానాన్ని కఠిన రసాయన విశ్లేషణతో అనుసంధానించడం ద్వారా శాస్త్రీయ ధ్రువీకరణకు మార్గం.
ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్, INSA — ISCA జనరల్ ప్రెసిడెంట్‌గా ఎన్నికైన మొదటి మహిళా శాస్త్రవేత్త; INSA ఫెలో.

ఎందుకు ముఖ్యం

దేశీయ మొక్కల జీవవైవిధ్యాన్ని ఆధునిక రసాయన విశ్లేషణతో కలిపి మూర్ఛ, మలేరియా, క్యాన్సర్ వంటి వ్యాధులకు ఉపయోగపడే సమ్మేళనాలను రూపొందించడం సాధ్యమని ఛటర్జీ నిరూపించారు. సంప్రదాయ వైద్య వ్యవస్థలకు శాస్త్రీయ ధ్రువీకరణ అవసరమన్న నేటి చర్చలో ఆమె కృషి ఒక నమూనా. అదే సమయంలో, జీవితకాలంలో పురస్కారాలు పొందినా చరిత్ర కథనాలలో మహిళా శాస్త్రవేత్తలు ఎలా మరుగున పడిపోతారో ఆమె ఉదాహరణ చూపుతుంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

అసీమా ఛటర్జీ – భారతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ (ఫైటోకెమిస్ట్రీ).
శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి 1958లో ప్రవేశపెట్టబడింది; రసాయన శాస్త్రాలలో 1961లో ఛటర్జీ మొదటి మహిళా గ్రహీత.
పద్మభూషణ్ 1975 – ఈ గౌరవం పొందిన మొదటి మహిళా శాస్త్రవేత్త.
మార్స్‌డెనియా టింక్టోరియా → మూర్ఛ నివారణ ఔషధం, ఆయుష్-56గా విక్రయం.
కాంతరాంథస్ రోసియస్ (మడగాస్కర్ పెరివింకిల్) ఆల్కలాయిడ్లు → క్యాన్సర్ నిరోధక సమ్మేళనాల పరిశోధన.
ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్ జనరల్ ప్రెసిడెంట్‌గా ఎన్నికైన మొదటి మహిళా శాస్త్రవేత్త; CV రామన్, PC రే పురస్కారాలు.

మెయిన్స్ కోణం

అసీమా ఛటర్జీ జీవితం భారత విజ్ఞాన చరిత్రలో రెండు అంశాలను ఒకేసారి ముందుకు తెస్తుంది – దేశీయ వనరుల ఆధారిత ఔషధ పరిశోధన సామర్థ్యం, మరియు విజ్ఞాన రంగంలో లింగ అడ్డంకులు. ఫైటోకెమిస్ట్రీలో నైపుణ్యం సాధించి, విస్కాన్సిన్-మాడిసన్, కాల్‌టెక్‌లలో పరిశోధన పద్ధతులు నేర్చుకుని భారత్‌కు తిరిగి వచ్చి, మార్స్‌డెనియా టింక్టోరియా నుంచి ఆయుష్-56 మూర్ఛ నివారణ ఔషధం, మొక్కల ఆధారిత మలేరియా నిరోధక ఔషధాలు, కాంతరాంథస్ రోసియస్ ఆల్కలాయిడ్లపై క్యాన్సర్ నిరోధక పరిశోధనలకు దోహదపడ్డారు; సంక్లిష్ట సేంద్రియ సమ్మేళనాల అణు నిర్మాణాలను భౌతిక-రసాయన పద్ధతులతో నిర్ధారించి ఆధునిక ఫార్మాస్యూటికల్ కెమిస్ట్రీకి పునాది వేశారు. సంప్రదాయ ఆయుర్వేద జ్ఞానాన్ని కఠిన రసాయన విశ్లేషణతో అనుసంధానించిన ఆమె పద్ధతి, సంప్రదాయ వైద్య వ్యవస్థలను శాస్త్రీయంగా ధ్రువీకరించాలన్న నేటి చర్చకు దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. అయితే జీవితకాలంలో పద్మభూషణ్, భట్నాగర్ వంటి పురస్కారాలు పొందినా ప్రపంచ విజ్ఞాన చరిత్రలో, ప్రధాన కథనాలలో ఆమె పేరు కనిపించకపోవడం – గుర్తింపు పంపిణీలోని అసమానతను సూచిస్తుంది. ముందుకు వెళ్లే మార్గం: దేశీయ ఔషధ మొక్కల జీవవైవిధ్యంపై పద్ధతిబద్ధ, ధ్రువీకరించదగిన పరిశోధనను బలోపేతం చేయడం, మహిళా శాస్త్రవేత్తల కృషిని విద్యా-ప్రజా కథనాలలో సముచితంగా నమోదు చేయడం.

కీలక పదాలు

ఫైటోకెమిస్ట్రీ: మొక్కలలోని రసాయన మూలకాలు, సమ్మేళనాల అధ్యయనం – ఛటర్జీ ప్రత్యేక పరిశోధన రంగం.
ఫైటోమెడిసిన్: మొక్కల సారాలను ఉపయోగించి వ్యాధుల చికిత్స, నివారణ చేసే సేంద్రియ రసాయన శాస్త్ర ఉపవిభాగం.
ఆయుష్-56: మార్స్‌డెనియా టింక్టోరియా రసాయన మూలకాల ఆధారంగా రూపొందించిన మూర్ఛ నివారణ ఔషధం విక్రయ పేరు.
కాంతరాంథస్ రోసియస్: మడగాస్కర్ పెరివింకిల్; దీని ఆల్కలాయిడ్లపై పరిశోధన క్యాన్సర్ నిరోధక సమ్మేళనాల అవగాహనను పెంచింది.
శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి: 1958లో ప్రవేశపెట్టిన భారతదేశ అత్యున్నత విజ్ఞాన పురస్కారం; 1961లో ఛటర్జీ మొదటి మహిళా గ్రహీత.
ఖైరా ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ: కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలోని ప్రతిష్ఠాత్మక రసాయన శాస్త్ర చైర్; ఛటర్జీ ఈ పదవిలో నియమితులయ్యారు.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

భారతదేశ మొక్కల జీవవైవిధ్యాన్ని ఆధునిక రసాయన విశ్లేషణతో అనుసంధానించడంలో అసీమా ఛటర్జీ కృషిని వివరించండి. సంప్రదాయ వైద్య వ్యవస్థల శాస్త్రీయ ధ్రువీకరణ చర్చకు ఇది ఎలా సంబంధించి ఉంది?
"జీవితకాలంలో పురస్కారాలు లభించినా భారత మహిళా శాస్త్రవేత్తలు ప్రధాన విజ్ఞాన కథనాలలో మరుగున పడిపోతున్నారు" – ఛటర్జీ ఉదాహరణతో పరిశీలించండి.
మొక్కల ఆధారిత ఔషధ పరిశోధన (ఫైటోమెడిసిన్) భారత ఆరోగ్య, ఔషధ రంగానికి ఎలాంటి అవకాశాలు, సవాళ్లు కల్పిస్తుంది?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్త2027 యూపీ ఎన్నికలు: ధరలు, దళిత అంశాలపై అఖిలేష్ దృష్టి →

← అన్ని వార్తలు