సామాజిక మాధ్యమాల బాధ్యతలపై కేంద్రం వివరణ కోరిన సుప్రీంకోర్టు

బాలల లైంగిక దోపిడీ కంటెంట్ (CSEAM)ను నివేదించడం, తొలగించడంలో సామాజిక మాధ్యమ సంస్థల జవాబుదారీతనం కోసం తీసుకున్న చర్యలను తెలపాలని సుప్రీంకోర్టు గురువారం కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది. జస్టిస్ జేబీ పార్దీవాలా, జస్టిస్ కే వినోద్ చంద్రన్ బెంచ్ అంశం 'అత్యంత తీవ్రమైనది' అని పేర్కొంటూ, అక్టోబర్ 15 నాటికి అఫిడవిట్ దాఖలు చేయడానికి చివరి అవకాశం ఇచ్చింది. 2024 సెప్టెంబర్ 23 తీర్పు అమలు కోరుతూ జస్ట్ రైట్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ అలయన్స్ పిటిషన్ దాఖలు చేసింది. గూగుల్, మెటా మాత్రమే I4Cకి నేరుగా నివేదించేందుకు అంగీకరించాయని ఏఎస్‌జీ కేఎం నటరాజ్ తెలిపారు.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 24 సెప్టెం, 2026 9:17 PM IST

మూలం

Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#supreme court#child protection#social media#pocso#cseam

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

A bench of justices JB Pardiwala and K Vinod Chandran called the issue 'extremely serious' and gave the Centre a last chance to file an affidavit by October 15. — Attributed to the bench with direct quote appearing in the source; dates as given.
Google and Meta are the only two companies that have agreed to report CSEAM directly to the Indian Cybercrime Coordination Centre (I4C). — Attributed to ASG KM Nataraj in the source; not independently verifiable here.
The Supreme Court's September 23, 2024 judgment holds intermediaries duty-bound to report child abuse content under POCSO. — Date and quoted text from the judgment appear in the source.
JRCA's application cited a news report alleging Instagram carried paid advertisements promoting CSEAM. — Presented in the source as an allegation in a news report referred to by the petitioner; remains unverified.
Advocate Bhuwan Ribhu said there is hardly any enforcement of the court's directions. — Attributed to the petitioner's counsel; an opinion, not an established fact.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ఇది న్యాయస్థానం-ప్రభుత్వం మధ్య జవాబుదారీతన పోరుగా కనిపిస్తున్నా, రాజకీయంగా ఇది కేంద్రానికి ఇబ్బందికరమైన ఆలస్యం సమస్య. 2024 సెప్టెంబర్ తీర్పు వచ్చి రెండేళ్లు కావస్తున్నా, ఆగస్టు 14 ఆదేశానికీ స్పందన రాకపోవడం, 'చివరి అవకాశం' అనే మాట వినిపించడం — పరిపాలనా సంసిద్ధతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతుంది. అదే సమయంలో, బాలల రక్షణ అంశం పార్టీల కుమ్ములాటలకు అతీతమైనది కావడం వల్ల కేంద్రానికి దీన్ని కఠిన నియంత్రణ చర్యగా మలచుకునే రాజకీయ అవకాశమూ ఉంది.

సుప్రీంకోర్టు 'చివరి అవకాశం' అని అక్టోబర్ 15 గడువు పెట్టడం అంటే ఒత్తిడి ఇప్పుడు రాజకీయ నాయకత్వంపైకి, ప్రత్యేకించి ఐటీ, న్యాయ శాఖలపైకి మళ్లింది.
గూగుల్, మెటా మాత్రమే I4Cకి నేరుగా నివేదించేందుకు అంగీకరించాయన్న ఏఎస్‌జీ సమాధానం — మిగతా ప్లాట్‌ఫామ్‌లపై కఠిన చర్యలకు ప్రభుత్వానికి నైతిక, రాజకీయ ఆధారాన్ని ఇస్తుంది.
బాలల భద్రత అంశంలో ఏ పార్టీ కూడా ప్లాట్‌ఫామ్‌ల పక్షాన నిలబడలేదు; అందుకే విపక్షాల విమర్శ 'విధానం'పై కాకుండా 'అమలు వైఫల్యం'పై కేంద్రీకృతమయ్యే అవకాశం ఉంది.
పిటిషనర్ కోరిన ఏకరూప ఎస్ఓపీ, కేంద్రీకృత పోర్టల్, ఎన్‌డీఎస్ఓ నమోదు వంటి డిమాండ్లు — విదేశీ టెక్ సంస్థలపై నియంత్రణ అనే విస్తృత రాజకీయ ఎజెండాతో సరిపోతాయి.
న్యాయస్థానం 'భవిష్యత్తులో తీసుకునే జాగ్రత్తలు' అడగడం వల్ల, కేసు ఒక ఫైలింగ్‌తో ముగియకుండా నిరంతర పర్యవేక్షణగా మారే సూచన కనిపిస్తోంది.

గమనించాల్సినవి — అక్టోబర్ 15 నాటికి కేంద్రం అఫిడవిట్‌లో నిర్దిష్ట ఎస్ఓపీ, నోటీసులు ఇచ్చిన ప్లాట్‌ఫామ్‌లపై చర్యలు ప్రకటిస్తుందా, లేక మరో గడువు కోరుతుందా — అదే తరువాతి రాజకీయ సంకేతం.

ఏ ప్లాట్‌ఫామ్‌కు నోటీసు ఇచ్చారు, ఆలస్యం వెనుక కారణాలేమిటి, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌పై వచ్చిన ఆరోపణల నిజానిజాలేమిటి — ఇవేవీ ఈ కథనం నిర్ధారించలేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 4 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

బాలల లైంగిక దోపిడీ, వేధింపుల కంటెంట్ (CSEAM)ను గుర్తించి తొలగించడం, స్థానిక పోలీసులకు నివేదించడం సామాజిక మాధ్యమ మధ్యవర్తుల (intermediaries) బాధ్యత అని సుప్రీంకోర్టు 2024 సెప్టెంబర్ 23న తీర్పు ఇచ్చింది. ఈ తీర్పు అమలు జరగడం లేదని, ఏకరూప ప్రామాణిక కార్యాచరణ విధానం (SOP) రూపొందించాలని జస్ట్ రైట్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ అలయన్స్ (JRCA) సుప్రీంకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేసింది. జస్టిస్ జేబీ పార్దీవాలా, జస్టిస్ కే వినోద్ చంద్రన్‌ల బెంచ్ ఈ అంశాన్ని "అత్యంత తీవ్రమైనది" అని పేర్కొంటూ, తీసుకున్న చర్యలను వివరించాలని కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది.

ముఖ్యాంశాలు

CSEAM నివేదన, తొలగింపులో సామాజిక మాధ్యమ సంస్థల జవాబుదారీతనం కోసం తీసుకున్న చర్యలను తెలపాలని సుప్రీంకోర్టు గురువారం కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది.
జస్టిస్ జేబీ పార్దీవాలా, జస్టిస్ కే వినోద్ చంద్రన్ బెంచ్ ఈ అంశం 'అత్యంత తీవ్రమైనది' అని పేర్కొంది.
ఆగస్టు 14న MeitY, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖలు స్పందన దాఖలు చేయాలని కోర్టు ఆదేశించింది; స్పందన రాకపోవడంతో అక్టోబర్ 15 నాటికి అఫిడవిట్ దాఖలు చేయడానికి చివరి అవకాశం ఇచ్చింది.
I4Cకి నేరుగా CSEAMను నివేదించేందుకు అంగీకరించిన సంస్థలు గూగుల్, మెటా మాత్రమే అని ASG కేఎం నటరాజ్ కోర్టుకు తెలిపారు.
మరో మధ్యవర్తికి నోటీసు జారీ చేసి కేంద్రం చర్యలు ప్రారంభించిందని, వారం రోజుల్లో స్పందన దాఖలు చేస్తామని ASG చెప్పారు.
2024 సెప్టెంబర్ 23 తీర్పు ప్రకారం POCSO సెక్షన్లు 19, 20 మరియు POCSO రూల్ 11 పాలన లేకుండా మధ్యవర్తులు ఐటీ చట్టం సెక్షన్ 79 కింద మినహాయింపు కోరలేరు.
ఇన్‌స్టాగ్రామ్ CSEAMను ప్రోత్సహించే చెల్లింపు ప్రకటనలను ప్రసారం చేసిందన్న వార్తా కథనాన్ని JRCA తన దరఖాస్తులో ఉటంకించింది.
నేరస్తుల వివరాలను జాతీయ లైంగిక నేరస్తుల డేటాబేస్ (NDSO)లో వెంటనే అప్‌లోడ్ చేయాలని, కేంద్రీకృత ఆన్‌లైన్ రిపోర్టింగ్ పోర్టల్ ఏర్పాటు చేయాలని JRCA కోరింది.

కాలక్రమం

2024 సెప్టెంబర్ 23POCSO కింద బాలల దోపిడీ కేసులను స్థానిక అధికారులకు నివేదించడం సామాజిక మాధ్యమ మధ్యవర్తుల బాధ్యత అని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేస్తూ తీర్పు వెలువరించింది.
ఆగస్టు 14ఎలక్ట్రానిక్స్ & ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY), న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ స్పందన దాఖలు చేయాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది.
గురువారం (విచారణ రోజు)స్పందన రాకపోవడంతో కేంద్రానికి చివరి అవకాశం ఇచ్చి, భవిష్యత్తులో తీసుకునే జాగ్రత్తలు కూడా అఫిడవిట్‌లో తెలపాలని కోర్టు ఆదేశించింది.
అక్టోబర్ 15కేంద్రం కౌంటర్ అఫిడవిట్ దాఖలు చేయాల్సిన తుది గడువు.

ఎవరికి సంబంధం

సుప్రీంకోర్టు (జస్టిస్ పార్దీవాలా, జస్టిస్ వినోద్ చంద్రన్ బెంచ్) — తన 2024 తీర్పు అమలును పర్యవేక్షించడం, మధ్యవర్తుల వైఫల్యాలపై ప్రభుత్వ చర్యలను రాబట్టడం.
కేంద్ర ప్రభుత్వం – MeitY, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ — తీర్పు అమలుకు తీసుకున్న చర్యలు, భవిష్యత్ జాగ్రత్తలను అక్టోబర్ 15 నాటికి అఫిడవిట్ రూపంలో వివరించాల్సి ఉంది.
సామాజిక మాధ్యమ మధ్యవర్తులు (గూగుల్, మెటా, ఇన్‌స్టాగ్రామ్ సహా) — POCSO కింద తప్పనిసరి నివేదన పాలించకపోతే ఐటీ చట్టం సెక్షన్ 79 రక్షణ కోల్పోయే, క్రిమినల్ చర్యలు ఎదుర్కొనే ప్రమాదం.
జస్ట్ రైట్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ అలయన్స్ (JRCA), న్యాయవాది భువన్ రిభు — తీర్పు అమలు, ఏకరూప SOP, కేంద్రీకృత రిపోర్టింగ్ పోర్టల్ కోరుతూ పిటిషన్ దాఖలు చేసిన పిటిషనర్.
భారత సైబర్ నేర సమన్వయ కేంద్రం (I4C) — సైబర్ నేరాల నివేదనకు హోం మంత్రిత్వ శాఖ నోడల్ ఏజెన్సీ; CSEAM నివేదనలు స్వీకరించే కేంద్ర బిందువు.
పిల్లలు / బాధిత బాలలు — ఆన్‌లైన్‌లో దోపిడీ కంటెంట్ ప్రసారం ఆగకపోతే నిరంతర హాని; సత్వర నివేదన, సాక్ష్య పరిరక్షణపై రక్షణ ఆధారపడి ఉంది.

ఎందుకు ముఖ్యం

బాలల లైంగిక దోపిడీ కంటెంట్‌ను ఆన్‌లైన్‌లో అడ్డుకోవడం కోర్టు తీర్పుతోనే ఆగిపోకూడదు – రెండేళ్ల తర్వాత కూడా అమలు జరగడం లేదని పిటిషనర్ చెబుతున్నారు. I4Cకి నేరుగా నివేదించేందుకు గూగుల్, మెటా మాత్రమే ముందుకు రావడం, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌లో CSEAM ప్రకటనల ఆరోపణలు ప్లాట్‌ఫామ్ జవాబుదారీతనంలోని లోపాలను బయటపెడుతున్నాయి. ఐటీ చట్టం సేఫ్ హార్బర్ రక్షణకు POCSO పాలన షరతు అనే సూత్రం భారత డిజిటల్ నియంత్రణకు కీలక మలుపు.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

CSEAM – చైల్డ్ సెక్సువల్ ఎక్స్‌ప్లాయిటేషన్ అండ్ అబ్యూజ్ మెటీరియల్.
I4C (భారత సైబర్ నేర సమన్వయ కేంద్రం) – సైబర్ నేరాల నివేదనకు కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ నోడల్ ఏజెన్సీ.
POCSO సెక్షన్లు 19, 20 + POCSO రూల్ 11 పాలించకపోతే ఐటీ చట్టం సెక్షన్ 79 మినహాయింపు వర్తించదు – 2024 సెప్టెంబర్ 23 సుప్రీంకోర్టు తీర్పు.
NDSO – జాతీయ లైంగిక నేరస్తుల డేటాబేస్; నేరస్తుల వివరాలను వెంటనే అప్‌లోడ్ చేయాలని JRCA డిమాండ్.
పిటిషనర్: జస్ట్ రైట్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ అలయన్స్ (JRCA); కేంద్రం తరఫున ASG కేఎం నటరాజ్.
బెంచ్: జస్టిస్ జేబీ పార్దీవాలా, జస్టిస్ కే వినోద్ చంద్రన్; అఫిడవిట్ గడువు అక్టోబర్ 15.

మెయిన్స్ కోణం

ఆన్‌లైన్ బాలల లైంగిక దోపిడీ కంటెంట్ నియంత్రణలో భారత్ ఎదుర్కొంటున్న సమస్య ప్రధానంగా చట్టం లేమి కాదు, అమలు లోపం. 2024 సెప్టెంబర్ 23 తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు POCSO సెక్షన్లు 19, 20 మరియు రూల్ 11 పాలన లేకుండా మధ్యవర్తులు ఐటీ చట్టం సెక్షన్ 79 సేఫ్ హార్బర్ రక్షణ కోరలేరని స్పష్టం చేసినా, రెండేళ్ల తర్వాత కూడా అమలు కనిపించడం లేదని పిటిషనర్ వాదన; I4Cకి నేరుగా నివేదించేందుకు గూగుల్, మెటా మాత్రమే అంగీకరించాయి, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌లో CSEAM ప్రకటనల ఆరోపణలూ వచ్చాయి. కారణాలు – సంస్థల స్వచ్ఛంద పాలనపై ఆధారపడటం, ఏకరూప SOP లేకపోవడం, నివేదనల తర్వాత చట్ట అమలు సంస్థల నిష్క్రియత, అంతర్-ఏజెన్సీ సమన్వయ లోపం. చిక్కులు – కంటెంట్ తొలగించినా సాక్ష్యం నష్టం, నేరస్తులు తప్పించుకోవడం, పిల్లలకు నిరంతర హాని, న్యాయస్థాన ఆదేశాల విశ్వసనీయతకు దెబ్బ. ముందుకు దారి – పిటిషనర్ కోరినట్లు గుర్తింపు, తప్పనిసరి నివేదన, సాక్ష్య పరిరక్షణ, ఏజెన్సీల సమన్వయం కలిగిన ఏకరూప SOP; కేంద్రీకృత ఆన్‌లైన్ రిపోర్టింగ్ పోర్టల్; NDSOలో సత్వర నమోదు; ప్రతి నివేదనపై నిర్దిష్ట గడువులోపు చర్య; మరియు పాలించని మధ్యవర్తులపై చట్ట ప్రకారం క్రిమినల్ చర్యలు – వీటిపై కేంద్రం అక్టోబర్ 15 నాటికి కోర్టుకు జవాబు చెప్పాల్సి ఉంది.

కీలక పదాలు

CSEAM: బాలల లైంగిక దోపిడీ, వేధింపుల కంటెంట్ – పిల్లలపై లైంగిక దోపిడీను చిత్రించే ఆన్‌లైన్ మెటీరియల్.
I4C: భారత సైబర్ నేర సమన్వయ కేంద్రం – సైబర్ నేరాల నివేదనకు కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ నోడల్ ఏజెన్సీ.
ఐటీ చట్టం సెక్షన్ 79: మూడో పక్షం కంటెంట్‌పై మధ్యవర్తులకు ఇచ్చే బాధ్యత మినహాయింపు (సేఫ్ హార్బర్); డ్యూ డిలిజెన్స్, POCSO పాలన ఉంటేనే వర్తిస్తుంది.
POCSO సెక్షన్లు 19, 20 / రూల్ 11: బాలల లైంగిక నేరాలు, అశ్లీల కంటెంట్‌ను పోలీసులకు తప్పనిసరిగా నివేదించాల్సిన బాధ్యతను విధించే నిబంధనలు.
SOP (ప్రామాణిక కార్యాచరణ విధానం): CSEAM గుర్తింపు, నివేదన, సాక్ష్య పరిరక్షణ, ఏజెన్సీల సమన్వయానికి అన్ని మధ్యవర్తులకు ఒకే రూప మార్గదర్శకం.
NDSO: జాతీయ లైంగిక నేరస్తుల డేటాబేస్ – నేరస్తుల వివరాలు నమోదు చేసే కేంద్రీకృత డేటాబేస్.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

ఆన్‌లైన్ బాలల లైంగిక దోపిడీ కంటెంట్ నియంత్రణలో సామాజిక మాధ్యమ మధ్యవర్తుల 'సేఫ్ హార్బర్' రక్షణకు POCSO పాలనను షరతుగా విధించిన సుప్రీంకోర్టు వైఖరిని విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి.
CSEAM నివేదన, తొలగింపుకు ఏకరూప SOP మరియు కేంద్రీకృత రిపోర్టింగ్ పోర్టల్ ఎందుకు అవసరం? ప్రస్తుత అమలు లోపాలను వివరించండి.
I4C, NDSO వంటి సంస్థాగత యంత్రాంగాలు భారత్‌లో సైబర్ నేరాలు, బాలల రక్షణలో ఎలా తోడ్పడతాయి? వాటి పరిమితులు ఏమిటి?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తసీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలని రాహుల్ గాంధీ డిమాండ్ →

← అన్ని వార్తలు