కోబ్రా విభాగానికి నేతృత్వం వహించిన తొలి మహిళా అధికారిణి సంజుక్తా పరాశర్
సీఆర్‌పీఎఫ్‌ ప్రత్యేక కోబ్రా విభాగం ఇన్‌స్పెక్టర్‌ జనరల్‌గా సీనియర్‌ ఐపీఎస్‌ అధికారిణి సంజుక్తా పరాశర్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. అడవుల్లో గెరిల్లా యుద్ధ తరహా కార్యకలాపాల కోసం ఏర్పాటైన ఈ దళానికి నేతృత్వం వహిస్తున్న తొలి మహిళ ఆమె. అస్సాం-మేఘాలయ కేడర్‌ 2006 బ్యాచ్‌ అధికారిణి అయిన పరాశర్, 1996 బ్యాచ్‌ అధికారి దానేశ్‌ రాణా స్థానంలో నియమితులయ్యారు. నియామక ఉత్తర్వులను సీఆర్‌పీఎఫ్‌ ప్రధాన కార్యాలయం గత వారం జారీ చేసింది. 10 బెటాలియన్ల కోబ్రా దళంలోని రెండు యూనిట్లను ఇటీవల మణిపూర్‌లో మోహరించారు. ఈశాన్యంలో తీవ్రవాద నిరోధక కార్యకలాపాల కారణంగా ఆమెను 'అస్సాం ఉక్కు మహిళ'గా పిలుస్తారు.
మూలం
Indian Express — India · అసలు వార్త చదవండి ↗
డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం
డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)
- Sanjukta Parashar has taken charge as IG of CRPF's CoBRA unit, the first woman to head it — Appears in source; supported by a quote from an unnamed senior officer and a stated CRPF headquarters order issued last week
- Parashar is a 2006-batch IPS officer of the Assam-Meghalaya cadre and succeeds 1996-batch officer Danesh Rana — Figures and names appear in source; no document cited
- CoBRA is 10 battalions strong and two units were recently deployed in Manipur — Attributed to a senior officer in the source; deployment detail unsourced
- CoBRA operations led to the end of Maoist violence in the country this March — Explicitly attributed to the Ministry of Home Affairs; a claim of assessment, not independently verified
- Parashar served as DIG in the NIA and holds MPhil and PhD in US foreign policy — Biographical details stated in source without attribution
విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం
కోబ్రా వంటి ఉన్నత స్థాయి పోరాట దళానికి తొలిసారి ఒక మహిళా అధికారిణిని నియమించడం పరిపాలనా నిర్ణయమే అయినా, దాని రాజకీయ సందేశం స్పష్టం — భద్రతా వ్యవస్థలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం, ఈశాన్య రాష్ట్రాల కేడర్‌ అధికారులకు కేంద్ర స్థానాల్లో ప్రాధాన్యం అనే రెండు అంశాలను ఇది ముందుకు తెస్తుంది. మణిపూర్‌లో రెండు కోబ్రా యూనిట్లు మోహరించి ఉన్న సమయంలో, ఈశాన్యంలో క్షేత్రస్థాయి అనుభవం ఉన్న అధికారిణి ఈ బాధ్యతలు చేపట్టడం కార్యాచరణ పరంగానూ, ప్రచార పరంగానూ ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా చెప్పుకోదగిన అంశం. అదే సమయంలో, ఇలాంటి నియామకాలు వ్యక్తిగత ప్రతిభకు గుర్తింపు మాత్రమేనా లేక విస్తృత విధాన మార్పునకు సూచికా అనే ప్రశ్న మిగిలిపోతుంది.
- 1996 బ్యాచ్‌ అధికారి స్థానంలో 2006 బ్యాచ్‌ అధికారిణి రావడం, సీనియారిటీ కంటే క్షేత్రస్థాయి అనుభవానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చే ధోరణిగా చదవవచ్చు — అయితే నియామక కారణాలను కథనం పేర్కొనలేదు.
- అస్సాం-మేఘాలయ కేడర్‌ నుంచి వచ్చిన అధికారిణి కేంద్ర సాయుధ దళంలో కీలక పదవి చేపట్టడం, ఈశాన్య ప్రాంత అధికారులకు జాతీయ స్థాయిలో పెరుగుతున్న స్థానాన్ని సూచిస్తుంది.
- 'తొలి మహిళ' అనే అంశం ప్రభుత్వానికి మహిళా సాధికారత కథనంలో సహజంగా ఉపయోగపడే రాజకీయ మూలధనం.
- మార్చిలో మావోయిస్టు హింస ముగిసిందని కేంద్ర హోంశాఖ చెబుతున్న నేపథ్యంలో, కోబ్రా దళం దృష్టి ఈశాన్యం, మణిపూర్‌ వైపు మళ్లుతున్నదా అనే వ్యూహాత్మక ప్రశ్న తలెత్తుతుంది.
- సీఆర్‌పీఎఫ్‌ డీజీ కూడా అదే కేడర్‌ నుంచి రావడం యాదృచ్ఛికమే అయినా, కేడర్‌ ప్రాతినిధ్యంపై రాజకీయ చర్చకు అవకాశం ఇస్తుంది.
గమనించాల్సినవి — మణిపూర్‌ సహా ఈశాన్యంలో కోబ్రా మోహరింపు ఏ దిశగా విస్తరిస్తుందో, ఈ నియామకాన్ని కేంద్ర, రాష్ట్ర స్థాయి పార్టీలు ఎలా రాజకీయంగా ప్రస్తావిస్తాయో గమనించాలి.
ఈ నియామకం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశాలు, ప్రభుత్వ విధాన లక్ష్యాలు లేదా రాజకీయ నాయకత్వ స్పందనలు ఏవీ ఈ కథనం నిర్ధారించలేదు; ఇది ప్రస్తుతానికి ఒక పరిపాలనా ఉత్తర్వు మాత్రమే.
లోతైన విశ్లేషణ
పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 6 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగంసంక్షిప్తం
నేపథ్యం
కేంద్ర రిజర్వ్ పోలీస్ దళం (సీఆర్‌పీఎఫ్‌)లోని అత్యంత ప్రత్యేక దళం కోబ్రా (కమాండో బెటాలియన్ ఫర్ రిజల్యూట్ యాక్షన్) - అడవులు, గెరిల్లా యుద్ధ వాతావరణంలో అత్యంత ప్రమాదకర ఆపరేషన్ల కోసం ఏర్పాటైన 10 బెటాలియన్ల బలగం. ఈ దళానికి ఇన్‌స్పెక్టర్‌ జనరల్‌గా సీనియర్‌ ఐపీఎస్‌ అధికారిణి సంజుక్తా పరాశర్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. కోబ్రాకు నేతృత్వం వహిస్తున్న తొలి మహిళా అధికారిణి ఆమె. ఈశాన్యంలో తీవ్రవాద నిరోధక కార్యకలాపాల కారణంగా ఆమెను 'అస్సాం ఉక్కు మహిళ' (Iron Lady of Assam) అని పిలుస్తారు.
ముఖ్యాంశాలు
- సంజుక్తా పరాశర్ అస్సాం-మేఘాలయ కేడర్‌కు చెందిన 2006 బ్యాచ్‌ ఐపీఎస్‌ అధికారిణి; సీఆర్‌పీఎఫ్‌ కోబ్రా విభాగం ఐజీగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.
- 10 బెటాలియన్ల బలంతో ఉన్న కోబ్రా దళానికి ఒక మహిళా అధికారిణి నేతృత్వం వహించడం ఇదే మొదటిసారి అని ఒక సీనియర్‌ అధికారి తెలిపారు.
- 1996 బ్యాచ్‌ ఐపీఎస్‌ అధికారి దానేశ్‌ రాణా స్థానంలో ఆమె ఐజీ, కోబ్రాగా నియమితులయ్యారు; నియామక ఉత్తర్వులను సీఆర్‌పీఎఫ్‌ ప్రధాన కార్యాలయం గత వారం జారీ చేసింది.
- మణిపూర్‌లో సాయుధ హింసను అదుపు చేసేందుకు ఇటీవల సీఆర్‌పీఎఫ్‌ రెండు కోబ్రా యూనిట్లను మోహరించింది.
- కోబ్రా దళాన్ని ఛత్తీస్‌గఢ్‌, జార్ఖండ్‌, ఒడిశా, మహారాష్ట్రలలో మావోయిస్టు వ్యతిరేక ఆపరేషన్లలో విస్తృతంగా మోహరించారు.
- కోబ్రా కమాండోల నిఘా ఆధారిత జంగిల్ వార్ఫేర్, గెరిల్లా ఆపరేషన్లే ఈ మార్చిలో దేశంలో మావోయిస్టు హింస అంతమయ్యేందుకు దారితీశాయని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (ఎంహెచ్ఏ) పేర్కొంటోంది.
- పరాశర్ తొలి పోస్టింగ్‌ 2008లో అస్సాంలోని మకుంలో అసిస్టెంట్‌ కమాండెంట్‌గా; తర్వాత బోడో గ్రూపులు-బంగ్లాదేశ్‌ వలసదారుల మధ్య హింసాత్మక ఘర్షణలు జరుగుతున్న ఉదల్‌గురికి బదిలీ.
- ఆమె జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ (ఎన్ఐఏ)లో డిప్యూటీ ఇన్‌స్పెక్టర్‌ జనరల్‌గా పనిచేసి ఉగ్రవాదం, తీవ్రవాదం, జాతీయ భద్రత కేసులను నిర్వహించారు.
కాలక్రమం
- 2006సంజుక్తా పరాశర్ అస్సాం-మేఘాలయ కేడర్‌ ఐపీఎస్‌ బ్యాచ్‌లో ఎంపిక.
- 2008అస్సాంలోని మకుంలో అసిస్టెంట్‌ కమాండెంట్‌గా తొలి పోస్టింగ్‌.
- ఆ తర్వాత (తేదీ మూలంలో లేదు)బోడో గ్రూపులు, బంగ్లాదేశ్‌ వలసదారుల మధ్య ఘర్షణలు జరుగుతున్న ఉదల్‌గురిలో విధులు; తర్వాత ఎన్ఐఏలో డీఐజీగా సేవలు.
- ఈ ఏడాది మార్చికోబ్రా ఆపరేషన్ల ఫలితంగా దేశంలో మావోయిస్టు హింస అంతమైందని ఎంహెచ్ఏ పేర్కొంది.
- ఇటీవలమణిపూర్‌లో సాయుధ హింసను అదుపు చేసేందుకు రెండు కోబ్రా యూనిట్ల మోహరింపు.
- గత వారంసీఆర్‌పీఎఫ్‌ ప్రధాన కార్యాలయం పరాశర్ నియామక ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.
ఎవరికి సంబంధం
- సంజుక్తా పరాశర్ — కోబ్రా ఐజీగా తొలి మహిళా అధికారిణి; అడవులు, కొండ ప్రాంతాలు, సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో సంక్లిష్ట ఆపరేషన్ల నాయకత్వ బాధ్యత.
- సీఆర్‌పీఎఫ్‌ / కోబ్రా దళం — 10 బెటాలియన్ల ప్రత్యేక దళం - నిఘా ఆధారిత ఆపరేషన్లు, లాంగ్‌ రేంజ్‌ పెట్రోలింగ్‌, ఐఈడీ ముప్పు ఉన్న ప్రాంతాల్లో కార్యకలాపాలు.
- కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (ఎంహెచ్ఏ) — మావోయిస్టు వ్యతిరేక కార్యకలాపాల ఫలితాల మదింపు, అంతర్గత భద్రత విధాన బాధ్యత.
- మణిపూర్‌ / ఈశాన్య రాష్ట్రాలు — సాయుధ హింస నియంత్రణ కోసం కోబ్రా యూనిట్ల మోహరింపు.
- ఛత్తీస్‌గఢ్‌, జార్ఖండ్‌, ఒడిశా, మహారాష్ట్ర — దట్టమైన అడవులు, కఠిన భూభాగంలో మావోయిస్టు వ్యతిరేక ఆపరేషన్లు జరిగిన రాష్ట్రాలు.
- జ్ఞానేంద్ర ప్రతాప్‌ సింగ్‌, డీజీ సీఆర్‌పీఎఫ్‌ — అస్సాం-మేఘాలయ కేడర్‌ 1991 బ్యాచ్‌ అధికారి, ఎన్ఐఏలో పనిచేసిన అనుభవం; దళ నాయకత్వం.
ఎందుకు ముఖ్యం
అడవులు, కొండ ప్రాంతాలు, సరిహద్దు ప్రాంతాలు, సాయుధ తీవ్రవాద గ్రూపుల ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో భద్రతా బలగాలు సంక్లిష్ట ఆపరేషనల్‌ సవాళ్లు ఎదుర్కొంటున్న సమయంలో ఈ నియామకం జరిగింది. కేంద్ర సాయుధ పోలీసు దళాల అత్యంత ప్రమాదకర పోరాట విభాగానికి తొలిసారి ఒక మహిళ నాయకత్వం వహించడం భద్రతా వ్యవస్థలో మహిళల పాత్ర విస్తరణకు సూచిక. మావోయిస్టు వ్యతిరేక పోరులో కీలక పాత్ర పోషించిన కోబ్రా ఇప్పుడు మణిపూర్‌ వంటి ఈశాన్య ప్రాంతాల్లో మోహరించబడుతోంది.
UPSC కోణం
ప్రిలిమ్స్ సూచనలు
- కోబ్రా పూర్తి రూపం: కమాండో బెటాలియన్ ఫర్ రిజల్యూట్ యాక్షన్ - సీఆర్‌పీఎఫ్‌ ప్రత్యేక జంగిల్ వార్ఫేర్ దళం, 10 బెటాలియన్లు.
- సంజుక్తా పరాశర్: అస్సాం-మేఘాలయ కేడర్‌ 2006 బ్యాచ్‌ ఐపీఎస్‌; కోబ్రాకు నేతృత్వం వహించిన తొలి మహిళ; 'అస్సాం ఉక్కు మహిళ'.
- ఆమె పూర్వాధికారి: 1996 బ్యాచ్‌ ఐపీఎస్‌ అధికారి దానేశ్‌ రాణా (ఐజీ, కోబ్రా).
- ప్రస్తుత సీఆర్‌పీఎఫ్‌ డీజీ: జ్ఞానేంద్ర ప్రతాప్‌ సింగ్‌, 1991 బ్యాచ్‌ అస్సాం-మేఘాలయ కేడర్‌ ఐపీఎస్‌, ఎన్ఐఏ అనుభవం.
- కోబ్రా మావోయిస్టు వ్యతిరేక మోహరింపు రాష్ట్రాలు: ఛత్తీస్‌గఢ్‌, జార్ఖండ్‌, ఒడిశా, మహారాష్ట్ర.
- పరాశర్ విద్య: ఢిల్లీ యూనివర్సిటీ ఇంద్రప్రస్థ కాలేజ్‌ ఫర్ విమెన్‌లో పొలిటికల్‌ సైన్స్‌, జేఎన్‌యూలో అంతర్జాతీయ సంబంధాలు; అమెరికా విదేశాంగ విధానంపై ఎంఫిల్‌, పీహెచ్‌డీ.
మెయిన్స్ కోణం
భారత అంతర్గత భద్రతలో కేంద్ర సాయుధ పోలీసు దళాల ప్రత్యేక విభాగాల పాత్ర పెరుగుతున్న తీరును ఈ నియామకం స్పష్టం చేస్తుంది. దట్టమైన అడవులు, గెరిల్లా వాతావరణం, ఐఈడీ ముప్పు ఉన్న ప్రాంతాల్లో లాంగ్‌ రేంజ్‌ పెట్రోలింగ్‌, నిఘా ఆధారిత ఆపరేషన్లు, ఆంబుష్‌-కౌంటర్‌ ఆంబుష్‌ల కోసం ఏర్పాటైన కోబ్రా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌, జార్ఖండ్‌, ఒడిశా, మహారాష్ట్రలలో మావోయిస్టు వ్యతిరేక ఆపరేషన్లలో కీలకంగా మారింది; ఈ మార్చిలో దేశంలో మావోయిస్టు హింస అంతమైందని ఎంహెచ్ఏ ఈ దళానికే క్రెడిట్‌ ఇచ్చింది. అదే సమయంలో మణిపూర్‌లో రెండు యూనిట్ల మోహరింపు, ఈశాన్యంలో సాయుధ హింస కొత్త సవాళ్లను సూచిస్తోంది - అంటే బలగాల పాత్ర ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి మారుతోంది. అస్సాంలో తీవ్రవాద ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో క్షేత్రస్థాయి అనుభవం, ఉదల్‌గురిలో ఘర్షణ నిర్వహణ, ఎన్ఐఏలో డీఐజీగా ఉగ్రవాద దర్యాప్తు అనుభవం ఉన్న అధికారిణి నియామకం, ఈ దళానికి అవసరమైన క్షేత్ర దృష్టి, ఆపరేషనల్‌ నిర్ణయ శక్తి, ఇతర భద్రతా సంస్థలతో సమన్వయ సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా ఉంది. ముందుకు సాగే మార్గం: నిఘా ఆధారిత ఆపరేషన్లు, అంతర్‌-సంస్థ సమన్వయం బలోపేతం చేయడంతో పాటు దళాల నాయకత్వ స్థానాల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యాన్ని పెంచడం.
కీలక పదాలు
- కోబ్రా (CoBRA)
- కమాండో బెటాలియన్ ఫర్ రిజల్యూట్ యాక్షన్ - అడవులు, గెరిల్లా యుద్ధ వాతావరణంలో అత్యంత ప్రమాదకర మిషన్ల కోసం ఏర్పాటైన సీఆర్‌పీఎఫ్‌ ప్రత్యేక దళం.
- సీఆర్‌పీఎఫ్‌
- కేంద్ర రిజర్వ్ పోలీస్ ఫోర్స్‌ - కోబ్రా వంటి ప్రత్యేక ఆపరేషనల్‌ ఫార్మేషన్లను కలిగిన కేంద్ర దళం; ప్రస్తుత డీజీ జ్ఞానేంద్ర ప్రతాప్‌ సింగ్‌.
- ఎన్ఐఏ
- జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ - ఉగ్రవాదం, తీవ్రవాదం, జాతీయ భద్రత కేసుల దర్యాప్తు సంస్థ; పరాశర్ ఇక్కడ డీఐజీగా పనిచేశారు.
- ఐఈడీ
- ఇంప్రొవైజ్డ్‌ ఎక్స్‌ప్లోజివ్‌ డివైస్‌ - మావోయిస్టు ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో బలగాలకు ప్రధాన ముప్పుగా ఉన్న దేశీయ పేలుడు పరికరాలు.
- 'అస్సాం ఉక్కు మహిళ'
- ఈశాన్యంలో తీవ్రవాద నిరోధక క్షేత్రస్థాయి కార్యకలాపాల కారణంగా సంజుక్తా పరాశర్‌కు వచ్చిన పేరు.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- సీఆర్‌పీఎఫ్‌ కోబ్రా వంటి ప్రత్యేక దళాలు భారత వామపక్ష తీవ్రవాద నిరోధక వ్యూహంలో ఎలాంటి పాత్ర పోషించాయి? చర్చించండి.
- కేంద్ర సాయుధ పోలీసు దళాల పోరాట విభాగాల నాయకత్వ స్థానాల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం - సవాళ్లు, ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి.
- మావోయిస్టు హింస తగ్గిన నేపథ్యంలో ఈశాన్యం, ప్రత్యేకించి మణిపూర్‌లో సాయుధ హింస నియంత్రణకు కేంద్ర దళాల మోహరింపు ఎంతవరకు సరైన విధానం? పరిశీలించండి.
మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.