ఆరావళి మైనింగ్ దుమ్ము: సిలికోసిస్‌తో మృతుల ఆరోపణలు

రాజస్థాన్‌లోని సికర్ జిల్లా స్యాలోద్ర గ్రామంలో మైనింగ్, రాళ్ల క్రషింగ్ నుంచి వెలువడే సిలికా దుమ్ముతో వచ్చే సిలికోసిస్ వ్యాధి కారణంగా ఇప్పటివరకు 50 మందికి పైగా మరణించారని స్థానికులు చెబుతున్నారు. 2023 అధ్యయనం ప్రకారం రాజస్థాన్ పోర్టల్‌లో 23,436 కేసులు, 6,876 మరణాలు నమోదయ్యాయి. ధ్రువీకరణ పొందిన రోగులకు ఉచిత మందులు, నెలకు ₹5,000 అందుతాయి. సుప్రీంకోర్టు నియమించిన ఆరావళి కమిటీ ఈ గ్రామాలను సందర్శించలేదని కార్యకర్తలు ఆరోపించారు; తుది నివేదిక నవంబర్ 30 నాటికి సమర్పించాలి.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 20 సెప్టెం, 2026 2:18 PM IST

మూలం

Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#silicosis#mining#aravallis#rajasthan#air pollution#supreme court

డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Silicosis has killed more than 50 people over the years in Syalodra village. — Attributed only to residents; no official data cited in source.
23,436 silicosis cases including 6,876 deaths were certified on Rajasthan's portal at the time of a 2023 study. — Figures appear in source, attributed to a study in the Journal of Occupational and Environmental Medicine.
Certified silicosis patients get free medicines and ₹5,000 monthly; oxygen cylinders cost about ₹1,000 each. — Attributed to environmentalist Kailash Meena and Syalodra residents respectively.
NGT last November ordered rehabilitation of Jodhpura-Mohanpura, banned blasts within 500 m and directed UltraTech Cement to pay ₹20,000. — Attributed to the NGT Central Zone Bench order, quoted in source; UltraTech and environment ministry responses awaited.
The SC-appointed Aravalli panel skipped mining-affected villages and must submit its final report by November 30. — Panel skipping villages is claimed by activists and residents; the deadline is attributed to the Supreme Court.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 9 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

రాజస్థాన్‌లోని ఆరావళి పర్వత శ్రేణి పరిధిలోని సికర్, కోట్‌పుట్లీ-బెహ్‌రోర్ జిల్లాల్లో దశాబ్దాలుగా సాగుతున్న మైనింగ్, డ్రిల్లింగ్, బ్లాస్టింగ్, రాళ్ల క్రషింగ్ వల్ల సిలికా దుమ్ము వెలువడుతోంది. ఈ సూక్ష్మ కణాలను పీల్చడం వల్ల నయం కాని ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి సిలికోసిస్ వస్తుంది; సికర్ జిల్లా స్యాలోద్ర గ్రామంలో ఇప్పటివరకు 50 మందికి పైగా దీనితో మరణించారని స్థానికులు చెబుతున్నారు. ఆరావళి శ్రేణి నిర్వచనం, హద్దుల నిర్ధారణపై కేంద్రం ఇచ్చిన నివేదికను స్వతంత్రంగా సమీక్షించేందుకు సుప్రీంకోర్టు ఒక కమిటీని నియమించింది. ఆ కమిటీ క్షేత్రస్థాయి పర్యటనల్లో మైనింగ్ ప్రభావిత గ్రామాలను దాటవేసిందని కార్యకర్తలు, స్థానికులు ఆరోపిస్తున్నారు.

ముఖ్యాంశాలు

స్యాలోద్ర గ్రామంలో సిలికోసిస్‌తో ఇప్పటివరకు 50 మందికి పైగా మరణించారని స్థానికులు చెబుతున్నారు.
మనీషా భర్త మంజీత్ (32) రాళ్ల క్రషింగ్ యూనిట్‌లో కూలీ; మూడేళ్లకు పైగా సిలికోసిస్‌తో బాధపడి మరణించారు.
మరణానికి ముందు రోజుల్లో మంజీత్ రోజుకు 12 ఆక్సిజన్ సిలిండర్లు వాడారు; ఒక్కో సిలిండర్ ధర సుమారు ₹1,000.
2023 అధ్యయనం నాటికి రాజస్థాన్ పోర్టల్‌లో 23,436 సిలికోసిస్ కేసులు, 6,876 మరణాలు ధ్రువీకరించబడ్డాయి.
4,977 కేసులు, 741 మరణాల విశ్లేషణలో 36-40 ఏళ్ల వయసువారిలో సిలికోసిస్ ప్రాబల్యం అత్యధికం.
ధ్రువీకరణ పొందిన రోగులకు ఉచిత మందులు, నెలకు ₹5,000, ఇతర సదుపాయాలు లభిస్తాయి.
ఏప్రిల్ 2023 సర్వేలో జోధ్‌పురా-మోహన్‌పురాలో సర్వే చేసిన సుమారు 928 మందిలో 478 మంది చర్మ వ్యాధులు, శ్వాస సమస్యలు, టీబీ, కళ్ల దురద వంటివి నివేదించారు.
2025 ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా నివేదిక గుజరాత్, రాజస్థాన్, ఉత్తరప్రదేశ్, హరియాణా, ఢిల్లీల్లోని 63 జిల్లాలను ఆరావళి శ్రేణి భాగంగా గుర్తించింది.

కాలక్రమం

2019రాజస్థాన్ న్యూమోకోనియోసిస్ (సిలికోసిస్ సహా) గుర్తింపు, నివారణ, నియంత్రణ, పునరావాస విధానం కింద ఆన్‌లైన్ పోర్టల్ ప్రారంభం.
ఏప్రిల్ 2023జోధ్‌పురా-మోహన్‌పురా గ్రామంలో NAPM, PUCL సంయుక్త ఆరోగ్య సర్వే; 928 మందిలో 478 మందికి సమస్యలు.
2023'Prevalence of Silicosis in Stone Carving and Sandstone Mining Industry in Rajasthan' అధ్యయనం Journal of Occupational and Environmental Medicineలో ప్రచురణ.
నవంబర్ 2024 (గత నవంబర్)NGT సెంట్రల్ జోన్ బెంచ్ – గ్రామ పునరావాసానికి కమిటీ ఏర్పాటు, 500 మీటర్ల లోపు బ్లాస్టింగ్ నిషేధం, అల్ట్రాటెక్ సిమెంట్‌కు ₹20,000 చెల్లింపు ఆదేశం.
ఆగస్టు 6-11, 2025ఆరావళి కమిటీ ఢిల్లీ, హరియాణా, రాజస్థాన్‌లలో తొమ్మిది జిల్లాల్లో క్షేత్ర పర్యటనలు; గురుగ్రామ్, అల్వార్, అజ్మీర్, ఉదయ్‌పూర్‌లలో బహిరంగ విచారణలు.
ఆగస్టు 8రేఖ గ్రామానికి కమిటీ రావాల్సి ఉన్నా రాలేదు; స్థానికులు ఐదు గంటలకు పైగా వేచి చూశారు.
జూలై 2025 (ఈ ఏడాది జూలై)సంజయ్ సోదరుడు మనోజ్ సిలికోసిస్‌తో మరణం; ఆ కుటుంబంలో ఆరుగురు మృతి.
ఆగస్టు 31అసలు గడువు; కమిటీ ఆరు నెలల అదనపు సమయం కోరుతూ కంప్లయన్స్ నివేదిక సమర్పణ.
నవంబర్ 30సుప్రీంకోర్టు గడువు పొడిగింపును తిరస్కరించి తుది నివేదిక ఈ తేదీ నాటికి సమర్పించాలని ఆదేశం.

ఎవరికి సంబంధం

స్యాలోద్ర, జోధ్‌పురా-మోహన్‌పురా గ్రామస్తులు — సిలికా దుమ్ముతో ప్రాణాలు, ఆరోగ్యం, పొదుపులు కోల్పోతున్నారు; పునరావాసం, పరిహారం, ధ్రువీకరణ కోరుతున్నారు.
మనీషా, ప్రేమ్ దేవి, సంజయ్, రేఖ — కుటుంబ సభ్యుల మరణాలు, పిల్లలకు ఆస్తమా, మూడుసార్లు రద్దైన పోర్టల్ రిజిస్ట్రేషన్ – పరిహారం అందని బాధితులు.
సుప్రీంకోర్టు నియమిత ఆరావళి కమిటీ — ఆరావళి నిర్వచనం, హద్దులపై కేంద్ర నివేదిక స్వతంత్ర సమీక్ష; నవంబర్ 30 నాటికి తుది నివేదిక ఇవ్వాలి.
రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం — 2019 విధానం కింద ధ్రువీకరణ, ఉచిత మందులు, నెలకు ₹5,000 సహాయం; NGT ఆదేశం ప్రకారం పునరావాస కమిటీ ఏర్పాటు బాధ్యత.
అల్ట్రాటెక్ సిమెంట్ లిమిటెడ్ — ఆలయం పక్కనే మైనింగ్ సైట్ నిర్వహణ; ఆరోగ్య నష్టానికి ₹20,000 చెల్లించాలని NGT ఆదేశం; స్పందన ఇంకా రాలేదు.
కార్యకర్తలు – కైలాష్ మీనా, కైలాష్ యాదవ్, NAPM, PUCL, ఆరావళి విరాసత్ జన అభియాన్ — అండర్‌కౌంటింగ్, కమిటీ దాటవేతలను ఎత్తిచూపడం; సర్వేలు, న్యాయపోరాటాల ద్వారా జవాబుదారీతనం.

ఎందుకు ముఖ్యం

సిలికోసిస్ నయం కాని, పూర్తిగా నివారించగల వృత్తిపరమైన వ్యాధి – కానీ ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలోని అడ్డంకుల వల్ల అసలు వ్యాధి భారం నమోదైన 23,436 కేసులు, 6,876 మరణాల కంటే చాలా ఎక్కువ ఉంటుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. 36-40 ఏళ్ల వయసువారిలో ప్రాబల్యం అత్యధికం కావడం కుటుంబాల సంపాదన మూలాన్నే దెబ్బతీస్తోంది. ఆరావళి హద్దుల నిర్ధారణ, పర్యావరణ రక్షణ, మైనింగ్ నియంత్రణ – ఈ మూడూ ప్రజల ఆరోగ్య హక్కుతో ఎలా ముడిపడి ఉన్నాయో ఈ కథనం చూపుతుంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

సిలికోసిస్: సిలికా దుమ్ము పీల్చడం వల్ల వచ్చే నయం కాని ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి; న్యూమోకోనియోసిస్ వర్గంలోకి వస్తుంది.
రాజస్థాన్ న్యూమోకోనియోసిస్ (సిలికోసిస్ సహా) విధానం – 2019 కింద ఆన్‌లైన్ రిజిస్ట్రేషన్, ధ్రువీకరణ, పరిహార పోర్టల్.
ధ్రువీకరణ పొందిన సిలికోసిస్ రోగులకు ఉచిత మందులు + నెలకు ₹5,000.
2023 అధ్యయనం: పోర్టల్‌లో 23,436 కేసులు, 6,876 మరణాలు; ప్రాబల్యం 36-40 ఏళ్ల వయసులో అత్యధికం.
2025 FSI నివేదిక: గుజరాత్, రాజస్థాన్, ఉత్తరప్రదేశ్, హరియాణా, ఢిల్లీల్లోని 63 జిల్లాలు ఆరావళి శ్రేణి పరిధిలో.
NGT సెంట్రల్ జోన్ బెంచ్: గ్రామానికి 500 మీటర్ల లోపు బ్లాస్టింగ్ నిషేధం; అల్ట్రాటెక్‌కు ₹20,000 చెల్లింపు ఆదేశం.

మెయిన్స్ కోణం

ఆరావళి శ్రేణిలో దశాబ్దాలుగా సాగుతున్న డ్రిల్లింగ్, బ్లాస్టింగ్, రాళ్ల క్రషింగ్ కారణంగా వెలువడే సిలికా దుమ్ము ఒక వృత్తిపరమైన ఆరోగ్య సంక్షోభాన్ని ప్రజారోగ్య సంక్షోభంగా మార్చింది – కార్మికులే కాక, గనుల పక్కన నివసించే పిల్లలూ ఆస్తమా, చర్మ వ్యాధులు, టీబీ బారిన పడుతున్నారు. రాజస్థాన్ 2019 విధానం ధ్రువీకరణ ఆధారిత పరిహారం (నెలకు ₹5,000, ఉచిత మందులు) ఇచ్చినా, పదేపదే ఆస్పత్రి సందర్శనలు, ఛాతీ ఎక్స్-రే పరిశీలనలో పారదర్శకత లేమి, పునరావృత రిజిస్ట్రేషన్ రద్దుల వల్ల పేద, షెడ్యూల్డ్ కులాల బాధితులు వ్యవస్థ నుంచి జారిపోతున్నారు – అందుకే నమోదైన 23,436 కేసులు, 6,876 మరణాలు వాస్తవ భారాన్ని ప్రతిబింబించవు. NGT ఆదేశాలు (500 మీటర్ల బ్లాస్టింగ్ నిషేధం, పునరావాస కమిటీ) అమలు కాకపోవడం, సుప్రీంకోర్టు నియమిత కమిటీ ప్రభావిత గ్రామాలను దాటవేయడం – పర్యావరణ పాలనలో అమలు లోటును, ప్రజా భాగస్వామ్య లోపాన్ని సూచిస్తున్నాయి. ముందుకు సాగే మార్గం: ధ్రువీకరణను సరళీకరించి శిబిరాల ద్వారా తీసుకెళ్లడం, దుమ్ము నియంత్రణ ప్రమాణాల కఠిన అమలు, NGT ఆదేశాల పర్యవేక్షణ, తుది ఆరావళి నివేదికలో ఆరోగ్య-సామాజిక సాక్ష్యాలను, బాధిత గ్రామాల వాంగ్మూలాలను చేర్చడం.

కీలక పదాలు

సిలికోసిస్: సిలికా దుమ్ము సూక్ష్మ కణాలను పీల్చడం వల్ల వచ్చే నయం కాని, తీవ్ర ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి.
న్యూమోకోనియోసిస్: దుమ్ము పీల్చడం వల్ల వచ్చే ఊపిరితిత్తుల వ్యాధుల సమూహం; రాజస్థాన్ 2019 విధానం ఈ పేరుతోనే ఉంది.
ఆరావళి కమిటీ: ఆరావళి నిర్వచనం, హద్దుల నిర్ధారణపై కేంద్ర నివేదికను స్వతంత్రంగా సమీక్షించేందుకు సుప్రీంకోర్టు నియమించిన ప్యానెల్.
NGT (జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్): పర్యావరణ వివాదాలు పరిష్కరించే సంస్థ; దీని సెంట్రల్ జోన్ బెంచ్ జోధ్‌పురా-మోహన్‌పురా పునరావాసానికి ఆదేశించింది.
PUCL / NAPM: పీపుల్స్ యూనియన్ ఫర్ సివిల్ లిబర్టీస్, నేషనల్ అలయన్స్ ఆఫ్ పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ – గ్రామంలో ఆరోగ్య సర్వే నిర్వహించిన సంస్థలు.
ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (FSI): 2025 నివేదికలో ఐదు రాష్ట్రాల్లోని 63 జిల్లాలను ఆరావళి శ్రేణి భాగంగా గుర్తించిన సంస్థ.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

సిలికోసిస్ వంటి వృత్తిపరమైన వ్యాధుల నమోదు, ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలోని లోపాలు వాస్తవ వ్యాధి భారాన్ని ఎలా దాచిపెడుతున్నాయి? రాజస్థాన్ ఉదాహరణతో చర్చించండి.
ఆరావళి శ్రేణి పర్యావరణ హద్దుల నిర్ధారణ ప్రజారోగ్య రక్షణకు ఎలా దోహదపడగలదు? సుప్రీంకోర్టు నియమిత కమిటీ ప్రక్రియను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి.
NGT ఆదేశాలు ఉన్నా క్షేత్రస్థాయిలో పునరావాసం, మైనింగ్ నియంత్రణ అమలు కాకపోవడానికి కారణాలు ఏమిటి? జవాబుదారీతనం పెంచే మార్గాలు సూచించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తఅమృత్‌సర్ ఏఎస్‌ఐ హత్య కేసులో ఒక నిందితుడు ఎన్‌కౌంటర్‌లో మృతి →

← అన్ని వార్తలు