ఈసీలో విభేదాల ఊహాగానాలు; గత వివాదాలు తెరపైకి

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్, కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి మధ్య విభేదాలున్నాయన్న ఊహాగానాల నడుమ ఎన్నికల సంఘం వివాదంలో చిక్కుకుంది. ఎస్‌ఐఆర్ సహా కీలక నిర్ణయాలపై ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరం తెలిపారని వార్తా కథనం వచ్చాక, విపక్షాలు కుమార్ రాజీనామా, సుప్రీంకోర్టు జోక్యం కోరాయి. ఏకపక్ష నిర్ణయాల ఆరోపణలను ఈసీ తోసిపుచ్చింది. బీజేపీ దూరంగా ఉంది. గతంలో టీఎన్ శేషన్, నవీన్ చావ్లా, అశోక్ లవాసా, అరుణ్ గోయెల్ ఉదంతాల్లోనూ ఇలాంటి వివాదాలు తలెత్తాయి.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 24 సెప్టెం, 2026 4:12 PM IST

మూలం

Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#election commission#gyanesh kumar#sir#institutional dissent#supreme court

డెస్క్ తనిఖీ · కొన్ని అంశాలు జాగ్రత్తగా చూడాలి

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Election commissioners Sukhbir Singh Sandhu and Vivek Joshi objected to certain key ECI decisions, including on the Special Intensive Revision (SIR) — Attributed in the source to an unnamed news report; not independently confirmed, and denied in effect by the ECI.
ECI rejected charges of one-sided decision-making, saying differences are part of deliberation but all decisions are unanimous — Attributed to the poll body in the source; consistent internally.
Supreme Court in July 1995 rejected TN Seshan's challenge, holding Article 324 permits a multi-member Election Commission — Specific date and legal reasoning appear in the source; presented as historical record.
President Pratibha Patil rejected CEC N Gopalaswami's January 2009 recommendation to remove Navin Chawla; Chawla became CEC in April 2009 — Dates and sequence appear in the source; no external verification possible.
Arun Goel resigned in March 2024 citing personal reasons, per CEC Rajiv Kumar; the precise reason was never publicly established — Attributed to Rajiv Kumar in the source, which also notes the reason remains unestablished.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ఇది ప్రధానంగా ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత వ్యవహారం అనిపించినా, రాజకీయంగా దీని విలువ ఎక్కువ — ఎస్‌ఐఆర్‌పై విపక్షాలు ఇప్పటికే చేస్తున్న విమర్శలకు ఇది కమిషన్ లోపలి నుంచే సమర్థన లభించిందన్న కథనాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే విపక్షాలు వెంటనే సీఈసీ రాజీనామా, సుప్రీంకోర్టు జోక్యం అనే గరిష్ఠ డిమాండ్లకు వెళ్లాయి; ఈసీ మాత్రం భేదాభిప్రాయాలు చర్చా ప్రక్రియలో భాగమేనని, నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవమేనని కొట్టిపారేసింది. బీజేపీ దూరంగా ఉండటం కూడా ఒక వ్యూహమే — వివాదాన్ని రాజకీయ పోరుగా మార్చకుండా, రాజ్యాంగ సంస్థ స్వయంగా సమాధానం చెప్పుకోనివ్వడం.

విపక్షాల లక్ష్యం ఒక్క నిర్ణయం కాదు — ఎస్‌ఐఆర్ ప్రక్రియ విశ్వసనీయతను ప్రశ్నించడం ద్వారా ఎన్నికల ప్రక్రియపైనే సందేహం లేవనెత్తడం.
ఈసీ స్పందన జాగ్రత్తగా ఎంచుకున్నది — భేదాభిప్రాయాలను పూర్తిగా కాదనకుండా, తుది నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవమని చెప్పడం ద్వారా సంస్థాగత ఐక్యతను కాపాడే ప్రయత్నం.
బీజేపీ మౌనం రక్షణాత్మకమూ కావచ్చు, వ్యూహాత్మకమూ కావచ్చు — అధికార పక్షం జోక్యం చేసుకుంటే ‘ప్రభుత్వ ప్రభావం’ ఆరోపణకు బలం చేకూరుతుంది.
గత ఉదంతాలు — శేషన్, చావ్లా, లవాసా, గోయెల్ — చూపించేది ఒక్కటే: ఈసీలో విభేదాలు కొత్త కాదు, కానీ ఎన్నికల సమయంలో బయటపడితే రాజకీయ ఆయుధంగా మారతాయి.
చట్టపరంగా ఏకగ్రీవత ‘సాధ్యమైనంత వరకే’ అవసరం, మెజారిటీ అభిప్రాయం చెల్లుతుంది — అంటే విభేదం ఉన్నా నిర్ణయాల చెల్లుబాటుకు ఇబ్బంది ఉండదు; పోరాటం చట్టబద్ధతపై కాదు, విశ్వసనీయతపైనే.

గమనించాల్సినవి — ఇద్దరు కమిషనర్లు బహిరంగంగా ఏమైనా చెబుతారా, సుప్రీంకోర్టు ఈ అంశాన్ని విచారణకు స్వీకరిస్తుందా, ఎస్‌ఐఆర్ షెడ్యూల్‌లో ఏదైనా మార్పు వస్తుందా అనేవి చూడాలి.

కమిషనర్ల మధ్య నిజంగా విభేదాలు ఉన్నాయా, ఏ నిర్ణయాలపై అభ్యంతరం తెలిపారా అనేది ఈ కథనం నిర్ధారించలేదు — ఇవన్నీ ఒక వార్తా కథనం, ఊహాగానాల ఆధారంగానే ఉన్నాయి.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 10 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) ప్రస్తుతం ముగ్గురు సభ్యుల సంస్థ — ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (సీఈసీ) జ్ఞానేష్ కుమార్, కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి. స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (ఎస్‌ఐఆర్) సహా కీలక నిర్ణయాలపై ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరం తెలిపారని ఒక వార్తా కథనం వచ్చిన తర్వాత, సీఈసీకి, కమిషనర్లకు మధ్య విభేదాలున్నాయన్న ఊహాగానాలు తలెత్తాయి. ఏకపక్ష నిర్ణయాల ఆరోపణలను ఈసీ తోసిపుచ్చుతూ, భేదాభిప్రాయాలు చర్చా ప్రక్రియలో భాగమేనని, అన్ని నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవమేనని పేర్కొంది. ఈసీ అంతర్గత విభేదాలు కొత్తవి కాదు — టీఎన్ శేషన్, నవీన్ చావ్లా, అశోక్ లవాసా, అరుణ్ గోయెల్ ఉదంతాలు గతంలోనూ ఇలాంటి ప్రశ్నలు రేపాయి.

ముఖ్యాంశాలు

ఎస్‌ఐఆర్ సహా కీలక నిర్ణయాలపై కమిషనర్లు సంధు, జోషి అభ్యంతరం తెలిపారన్న వార్తా కథనం తర్వాత విపక్షాలు సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ రాజీనామా, సుప్రీంకోర్టు జోక్యం కోరాయి.
ఏకపక్ష నిర్ణయాల ఆరోపణలను ఈసీ తిరస్కరించింది; భేదాభిప్రాయాలు చర్చా ప్రక్రియలో భాగమని, కానీ ఈసీఐ నిర్ణయాలన్నీ ఏకగ్రీవమని చెప్పింది. అధికార బీజేపీ ఈ వివాదం నుంచి దూరంగా ఉంది.
1989 అక్టోబర్‌లో ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లను నియమించారు, కానీ ఆ ఏర్పాటు 1990 జనవరి వరకే కొనసాగింది; 1993 వరకు ఈసీ ఒక్క సభ్యుడి సంస్థగానే ఉంది.
1993లో నరసింహారావు ప్రభుత్వం ఎంఎస్ గిల్, జీవీజీ కృష్ణమూర్తిలను ఎన్నికల కమిషనర్లుగా నియమించింది; దీన్ని సీఈసీ టీఎన్ శేషన్ సవాలు చేశారు.
1995 జూలైలో సుప్రీంకోర్టు శేషన్ పిటిషన్‌ను తోసిపుచ్చి, రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324 బహుళ సభ్య ఎన్నికల సంఘాన్ని అనుమతిస్తుందని, ఇతర కమిషనర్లు కేవలం సలహాదారులు కాదని తీర్పు చెప్పింది.
2009 జనవరిలో సీఈసీ ఎన్ గోపాలస్వామి కమిషనర్ నవీన్ చావ్లా తొలగింపును సిఫారసు చేశారు; ప్రభుత్వ సలహాపై రాష్ట్రపతి ప్రతిభా పాటిల్ దాన్ని తిరస్కరించారు, చావ్లా 2009 ఏప్రిల్‌లో సీఈసీ అయ్యారు.
2019 లోక్‌సభ ప్రచారంలో మోడల్ కోడ్ ఉల్లంఘన కేసుల్లో కమిషనర్ అశోక్ లవాసా 2-1 మెజారిటీ నిర్ణయాలపై భిన్నాభిప్రాయం నమోదు చేశారు; తన అభిప్రాయాలు తుది ఆదేశాల్లో ప్రతిబింబించడం లేదని ఆ సమావేశాల నుంచి తప్పుకున్నారు.
1991 చట్టం ప్రకారం ఈసీ 'సాధ్యమైనంత వరకు' ఏకగ్రీవంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి; విభేదాలు ఉంటే మెజారిటీ అభిప్రాయమే అమలవుతుంది.

కాలక్రమం

1989 అక్టోబర్ఎన్నికల సంఘానికి ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకం.
1990 జనవరిఆ ఏర్పాటు ముగిసి, ఈసీ తిరిగి ఒక్క సభ్యుడి సంస్థగా మారింది.
1993నరసింహారావు ప్రభుత్వం ఎంఎస్ గిల్, జీవీజీ కృష్ణమూర్తిలను ఎన్నికల కమిషనర్లుగా నియమించింది; సీఈసీ శేషన్ అభ్యంతరం.
1995 జూలైఆర్టికల్ 324 బహుళ సభ్య కమిషన్‌ను అనుమతిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు; శేషన్ సవాలు తిరస్కరణ.
1995అమెరికా పర్యటనలో ఉన్న శేషన్ ఒక డిప్యూటీ ఎన్నికల కమిషనర్‌కు 'కరెంట్ ఛార్జ్' అప్పగించడంపై గిల్, కృష్ణమూర్తి అభ్యంతరం.
2009 జనవరిసీఈసీ గోపాలస్వామి, కమిషనర్ నవీన్ చావ్లా తొలగింపును సిఫారసు చేశారు; చావ్లా ఆరోపణలు తిరస్కరించి రాజీనామాకు నిరాకరించారు.
2009 ఏప్రిల్రాష్ట్రపతి సిఫారసును తిరస్కరించిన తర్వాత చావ్లా, గోపాలస్వామి స్థానంలో సీఈసీగా బాధ్యతలు.
2019లోక్‌సభ ప్రచారంలో మోడల్ కోడ్ కేసులపై అశోక్ లవాసా భిన్నాభిప్రాయం; మైనారిటీ అభిప్రాయాన్ని తుది బహిరంగ ఆదేశంలో చేర్చాల్సిన అవసరం లేదని కమిషన్ నిర్ణయం.
2024 మార్చిలోక్‌సభ షెడ్యూల్ ప్రకటనకు ముందే అరుణ్ గోయెల్ ఆకస్మిక రాజీనామా.
ప్రస్తుతంఎస్‌ఐఆర్ సహా నిర్ణయాలపై సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్, కమిషనర్లు సంధు, జోషి మధ్య విభేదాల ఊహాగానాలు; ఈసీ ఖండన.

ఎవరికి సంబంధం

భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) — సంస్థాగత విశ్వసనీయత, నిర్ణయ ప్రక్రియ ఏకగ్రీవమేనన్న వాదన నిలబెట్టుకోవడం.
సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ — ఏకపక్ష నిర్ణయాల ఆరోపణలు, విపక్షాల రాజీనామా డిమాండ్‌ను ఎదుర్కోవడం.
కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి — బహుళ సభ్య కమిషన్‌లో తమ అభిప్రాయాలకు, నిర్ణయ ప్రక్రియలో పాత్రకు గుర్తింపు.
విపక్ష పార్టీలు — సీఈసీ రాజీనామా, సుప్రీంకోర్టు జోక్యం కోరుతూ ఎన్నికల ప్రక్రియ నిష్పక్షపాతతను ప్రశ్నించడం.
అధికార బీజేపీ — వివాదం నుంచి దూరంగా ఉంటూ రాజకీయ ప్రభావాన్ని తగ్గించుకోవడం.
సుప్రీంకోర్టు — గతంలో ఆర్టికల్ 324 వ్యాఖ్యానం చేసినట్టే, ఈసీ అంతర్గత వివాదాల్లో జోక్యం కోరిక ఎదుర్కోవడం.
ఓటర్లు — ఎస్‌ఐఆర్ వంటి ఓటర్ జాబితా ప్రక్రియలపై నిర్ణయాలు, ఎన్నికల ప్రక్రియ విశ్వసనీయత.

ఎందుకు ముఖ్యం

ఎన్నికల సంఘం రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ; దాని అంతర్గత నిర్ణయ ప్రక్రియపై సందేహాలు ఎన్నికల ప్రక్రియ విశ్వసనీయతనే ప్రశ్నార్థకం చేస్తాయి. 1995 సుప్రీంకోర్టు తీర్పు, 1991 చట్టం ప్రకారం ఈసీ ఒక సమష్టి సంస్థ — సీఈసీ చైర్మన్ మాత్రమే, ఇతర కమిషనర్లు నిర్ణయాల్లో అర్థవంతమైన పాత్ర కలిగినవారు. ప్రస్తుత వివాదం ఎస్‌ఐఆర్ వంటి కీలక ఓటర్ జాబితా నిర్ణయాలతో ముడిపడి ఉండటంతో రాజకీయ ప్రాధాన్యం మరింత పెరిగింది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324 బహుళ సభ్య ఎన్నికల సంఘాన్ని అనుమతిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు 1995 జూలైలో తీర్పు ఇచ్చింది (టీఎన్ శేషన్ కేసు).
1991 చట్టం: ఈసీ 'సాధ్యమైనంత వరకు' ఏకగ్రీవంగా నిర్ణయించాలి; విభేదాల్లో మెజారిటీ అభిప్రాయం అమలు.
1989 అక్టోబర్‌లో ఇద్దరు కమిషనర్ల నియామకం, 1990 జనవరిలో రద్దు; 1993లో గిల్, కృష్ణమూర్తి నియామకంతో మళ్లీ బహుళ సభ్య సంస్థ.
2009లో సీఈసీ గోపాలస్వామి చేసిన నవీన్ చావ్లా తొలగింపు సిఫారసును రాష్ట్రపతి ప్రతిభా పాటిల్ ప్రభుత్వ సలహాపై తిరస్కరించారు.
2019లో అశోక్ లవాసా మోడల్ కోడ్ కేసుల్లో 2-1 మెజారిటీ నిర్ణయాలపై భిన్నాభిప్రాయం నమోదు చేశారు.
ప్రస్తుత ఈసీ: సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్, కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి; వివాదం ఎస్‌ఐఆర్ నిర్ణయాలపై.

మెయిన్స్ కోణం

ఎన్నికల సంఘం ఒక సమష్టి రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థగా పనిచేయాలా, లేక సీఈసీ కేంద్రీకృత అధికార కేంద్రంగా మారుతోందా అన్న ప్రశ్న ఈ వివాదం మళ్లీ లేవనెత్తింది. ఎస్‌ఐఆర్ వంటి కీలక నిర్ణయాలపై ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరం తెలిపారన్న కథనం, ఏకపక్ష నిర్ణయాల ఆరోపణలు, విపక్షాల రాజీనామా–సుప్రీంకోర్టు జోక్యం డిమాండ్‌లు ఈ సంస్థాగత ఉద్రిక్తతను బహిర్గతం చేశాయి; ఈసీ మాత్రం భేదాభిప్రాయాలు చర్చలో భాగమే, నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవమే అని సమర్థించుకుంది. చారిత్రకంగా చూస్తే — శేషన్ కేసులో 1995 జూలై సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఆర్టికల్ 324 కింద కమిషనర్లు కేవలం సలహాదారులు కాదని స్పష్టం చేసింది; 1991 చట్టం ఏకగ్రీవతను 'సాధ్యమైనంత వరకు' కోరుతూ మెజారిటీ నియమాన్ని గుర్తించింది; చావ్లా ఉదంతం సీఈసీ సిఫారసు–కార్యనిర్వాహక వర్గం మధ్య ఘర్షణను, లవాసా ఉదంతం భిన్నాభిప్రాయాల నమోదు–ప్రచురణ సమస్యను, గోయెల్ రాజీనామా పారదర్శకత లోపాన్ని బయటపెట్టాయి. ముందుకు వెళ్లే మార్గంగా కమిషన్ నిర్ణయాల్లో అభిప్రాయాల నమోదు విధానంపై స్పష్టత, సమష్టి నిర్ణయ సంప్రదాయాన్ని పాటించడం, వివాదాలను సంస్థాగతంగా పరిష్కరించడం ద్వారానే ఎన్నికల ప్రక్రియపై ప్రజా విశ్వాసం నిలుస్తుందన్నది ఈ ఉదంతాల నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠం.

కీలక పదాలు

స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (ఎస్‌ఐఆర్): ఓటర్ జాబితాకు సంబంధించిన వివాదాస్పద ప్రక్రియ; దీనిపై తీసుకున్న నిర్ణయాలపై ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరం తెలిపారని కథనం.
ఆర్టికల్ 324: ఎన్నికల సంఘానికి సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధన; ఇది బహుళ సభ్య కమిషన్‌ను అనుమతిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు 1995లో స్పష్టం చేసింది.
మోడల్ కోడ్ ఆఫ్ కండక్ట్: ఎన్నికల ప్రచార సమయంలో పాటించాల్సిన నియమావళి; 2019లో దీని ఉల్లంఘన కేసుల్లో లవాసా భిన్నాభిప్రాయం నమోదు చేశారు.
1991 చట్టం: బహుళ సభ్య ఈసీ పనితీరును నిర్దేశించే చట్టం — 'సాధ్యమైనంత వరకు' ఏకగ్రీవత, విభేదాల్లో మెజారిటీ అభిప్రాయం.
'కరెంట్ ఛార్జ్': 1995లో శేషన్ విదేశాల్లో ఉన్నప్పుడు ఒక డిప్యూటీ ఎన్నికల కమిషనర్‌కు అప్పగించిన తాత్కాలిక బాధ్యత; ఇతర కమిషనర్లు అభ్యంతరం తెలిపారు.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

ఎన్నికల సంఘం సమష్టి సంస్థా లేక సీఈసీ కేంద్రీకృత సంస్థా? ఆర్టికల్ 324 మరియు 1995 సుప్రీంకోర్టు తీర్పు నేపథ్యంలో చర్చించండి.
బహుళ సభ్య ఎన్నికల సంఘంలో భిన్నాభిప్రాయాల నమోదు, ప్రచురణ ఎంతవరకు అవసరం? లవాసా ఉదంతాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకుని విశ్లేషించండి.
టీఎన్ శేషన్, నవీన్ చావ్లా, అశోక్ లవాసా, అరుణ్ గోయెల్ ఉదంతాలు ఈసీఐ స్వతంత్రత గురించి ఏమి తెలియజేస్తాయి?

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తడీటీసీ చివరి ఎర్ర ఏసీ లో-ఫ్లోర్ బస్సు ఉపసంహరణ →

← అన్ని వార్తలు