కోర్టు డిపాజిట్ల భద్రతకు చట్టం కావాలి: సుప్రీంకోర్టు

అప్పీళ్ల విచారణ సమయంలో కక్షిదారులు కోర్టులు, ట్రిబ్యునళ్లలో డిపాజిట్ చేసే కోట్ల రూపాయలను రక్షించేందుకు చట్టం అవసరమని సుప్రీంకోర్టు ఇటీవలి తీర్పులో పేర్కొంది. జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ, జస్టిస్ అలోక్ ఆరాధే ధర్మాసనం, ఏకరూప నిబంధనలు లేకపోవడంతో పెద్ద మొత్తాలు వివిధ బ్యాంకుల్లో భిన్న వడ్డీ రేట్లతో చిక్కుకుని, తీర్పు అనంతర వ్యాజ్యాలకు దారితీస్తున్నాయని తెలిపింది. అమెరికా కోర్ట్ రిజిస్ట్రీ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ సిస్టమ్ (సీఆర్ఐఎస్) నమూనాలో చట్టబద్ధ వ్యవస్థను సూచించి, ఆర్బీఐ, ఆర్థిక, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖలతో సంప్రదించి అంశాలను పరిశీలించాలని లా కమిషన్‌ను కోరింది.

The Hindu — National ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 20 సెప్టెం, 2026 11:43 PM IST

మూలం

The Hindu — National · అసలు వార్త చదవండి ↗

#supreme court#court deposits#law commission#judiciary#legislation

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

A Bench of Justices P.S. Narasimha and Alok Aradhe called for legislation to protect money deposited by litigants in courts and tribunals. — Attributed in the source to a recent Supreme Court judgment, with judges named.
Absence of uniform rules has left large sums in different banks earning inconsistent interest rates, triggering post-judgment litigation. — Attributed to the Bench's observations in the judgment; no independent figures given.
The court recommended a statutory framework modelled on the U.S. Court Registry Investment System (CRIS), which pools deposits to buy Government Account Series Securities. — Described in the source as explained by Justice Narasimha; details appear in the source text.
The court asked the Law Commission of India to examine the issues and consult the RBI, Finance Ministry and Ministry of Law and Justice. — Direct quote from the judgment as reported in the source.
Judgment copy directed to be sent to the Law Commission chairperson, RBI Governor and Secretaries of Finance and Law and Justice Ministries. — Stated in the source as a direction of the Bench; figure/detail appears in source.

The Hindu — National ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

ఇది పైకి సాంకేతిక ఆర్థిక-న్యాయ అంశంగా కనిపించినా, రాజకీయంగా చూస్తే సుప్రీంకోర్టు ఒక సున్నితమైన ఒత్తిడి వ్యూహాన్ని ఎంచుకుంది — ఆదేశం ఇచ్చి ముగించకుండా, లా కమిషన్‌కు పరిశీలన అప్పగించి, ఆర్బీఐ, ఆర్థిక, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖలను సంప్రదింపుల పరిధిలోకి తెచ్చింది. దీనివల్ల చట్టం చేసే అధికారం పార్లమెంటు, ప్రభుత్వం చేతిలోనే ఉంచుతూ, అదే సమయంలో నిష్క్రియత్వానికి బహిరంగ రికార్డు సృష్టించినట్టయింది. కక్షిదారుల డబ్బు భద్రత అనే అంశం ఏ పార్టీకీ వ్యతిరేకించదగినది కాదు కావడంతో, ఇది రాజకీయంగా తక్కువ ఖర్చు, ఎక్కువ లాభం ఉన్న సంస్కరణ అవకాశం.

తీర్పు స్వయంగా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయకుండా లా కమిషన్‌కు సిఫారసు చేయడం — న్యాయవ్యవస్థ శాసన పరిధిలోకి చొరబడుతోందన్న విమర్శకు తావు ఇవ్వకుండా జాగ్రత్తపడిన వ్యూహం.
తీర్పు కాపీని లా కమిషన్ ఛైర్మన్, ఆర్బీఐ గవర్నర్, ఆర్థిక–న్యాయ శాఖ కార్యదర్శులకు పంపడం అనేది జవాబుదారీతనాన్ని బహిరంగపరిచే ఒత్తిడి పద్ధతి.
"సాధారణ కక్షిదారుని డబ్బుకు రక్షణ" అనే చట్రం ఉన్నందున, ఇది ప్రభుత్వానికి న్యాయ సంస్కరణల ఘనతను తీసుకునే అవకాశం ఇస్తుంది; ప్రతిపక్షాలకు ఆలస్యాన్ని ప్రశ్నించే అవకాశం ఇస్తుంది.
అమెరికా సీఆర్ఐఎస్ నమూనాను ప్రస్తావించడం విదేశీ పద్ధతుల అనుసరణ అనే రాజకీయ విమర్శకు దారితీయవచ్చు, కానీ దానిని దేశీయ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రూపొందించాల్సిన బాధ్యతను కోర్టు ప్రభుత్వానికే వదిలింది.
నిధుల కేంద్రీకరణ అంటే బ్యాంకులు, రాష్ట్ర స్థాయి ఏర్పాట్లలో ప్రయోజనాల పునర్విభజన — అందుకే సంప్రదింపుల దశలోనే వాస్తవ ఘర్షణ బయటపడే అవకాశం ఉంది.

గమనించాల్సినవి — లా కమిషన్ ఈ అంశాన్ని అధికారికంగా చేపట్టడం, ఆర్బీఐ–ఆర్థిక శాఖ స్పందన, మరియు ఇది కేవలం నిబంధనల ద్వారానే పరిష్కరించబడుతుందా లేక పార్లమెంటులో బిల్లుగా వస్తుందా అనేది గమనించాల్సిన అంశం.

ప్రభుత్వం లేదా లా కమిషన్ ఈ సిఫారసును అంగీకరించిందా, ఎప్పటిలోగా చర్య తీసుకుంటుందా, ఏ పార్టీ ఎలా స్పందించిందా అనే విషయాలు ఈ కథనంలో ఏమీ నిర్ధారించబడలేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 3 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

అప్పీళ్లు పెండింగ్‌లో ఉన్నప్పుడు స్టే పొందడం కోసం లేదా ఇతర షరతుల కింద కక్షిదారులు కోర్టులు, ట్రిబ్యునళ్లలో కోట్ల రూపాయలు డిపాజిట్ చేస్తుంటారు. ఈ డిపాజిట్లను ఎలా నిర్వహించాలి, ఎక్కడ పెట్టుబడి పెట్టాలి, వడ్డీ ఎలా లెక్కించాలి అనే విషయంలో దేశవ్యాప్తంగా ఏకరూప నిబంధనలు లేవు; ప్రతి కోర్టు, ట్రిబ్యునల్ కేసుల ప్రాతిపదికన ఉత్తర్వులు ఇస్తోంది. ఇటీవలి తీర్పులో జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ, జస్టిస్ అలోక్ ఆరాధే ధర్మాసనం ఈ 'యాడ్-హాక్' నిర్వహణను తప్పుబట్టి, చట్టబద్ధ వ్యవస్థ కోసం లా కమిషన్‌ను పరిశీలన చేయాలని కోరింది.

ముఖ్యాంశాలు

అప్పీళ్ల విచారణ సమయంలో కక్షిదారులు కోర్టులు, ట్రిబ్యునళ్లలో డిపాజిట్ చేసే కోట్ల రూపాయల రక్షణకు చట్టం అవసరమని సుప్రీంకోర్టు ఇటీవలి తీర్పులో పేర్కొంది.
తీర్పు ఇచ్చిన ధర్మాసనం: జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ, జస్టిస్ అలోక్ ఆరాధే.
ఇప్పటివరకు డిపాజిట్లు, వాటి పెట్టుబడిపై కోర్టులు, ట్రిబ్యునళ్లు కేసు-ప్రాతిపదికన ఉత్తర్వులు ఇస్తున్నాయని కోర్టు తెలిపింది.
ఫలితంగా పెద్ద మొత్తాలు వివిధ బ్యాంకుల్లో భిన్న వడ్డీ రేట్లతో చిక్కుకుని, వడ్డీ-అకౌంటింగ్‌పై తీర్పు అనంతర వ్యాజ్యాలకు దారితీస్తున్నాయి.
పెట్టుబడి, రెన్యువల్, పరిమాణం, అకౌంటింగ్, వడ్డీ వంటి సాధారణ ప్రశ్నలు పునరావృతంగా తేల్చాల్సి రావడంతో కోర్టులపై భారం పెరుగుతోందని ధర్మాసనం పేర్కొంది.
ద్రవ్యోల్బణం, ఆర్థిక అనిశ్చితుల ఒత్తిడి కూడా డిపాజిట్లపై వడ్డీ రేట్ల గురించి ఆందోళనలు పెంచుతున్నాయని కోర్టు తెలిపింది.
అమెరికా కోర్ట్ రిజిస్ట్రీ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ సిస్టమ్ (సీఆర్ఐఎస్) నమూనాలో చట్టబద్ధ వ్యవస్థను సుప్రీంకోర్టు సిఫారసు చేసింది.
తీర్పు కాపీని లా కమిషన్ చైర్‌పర్సన్, ఆర్బీఐ గవర్నర్, ఆర్థిక శాఖ, న్యాయ శాఖ కార్యదర్శులకు పంపాలని ధర్మాసనం ఆదేశించింది.

కాలక్రమం

ఇప్పటివరకు (ప్రస్తుత పద్ధతి)అప్పీళ్ల పెండెన్సీ సమయంలో డిపాజిట్లు, వాటి పెట్టుబడిపై వ్యక్తిగత కోర్టులు, ట్రిబ్యునళ్లు కేసు-ప్రాతిపదికన ఉత్తర్వులు ఇస్తూ వచ్చాయి.
ఇటీవలి తీర్పుజస్టిస్ నరసింహ, జస్టిస్ ఆరాధే ధర్మాసనం ఏకరూప చట్టం అవసరమని పేర్కొంటూ, సీఆర్ఐఎస్ నమూనాను సూచించి లా కమిషన్‌ను పరిశీలించాలని కోరింది.
సెప్టెంబర్ 20, 2026 (వార్త ప్రచురణ)తీర్పు వివరాలు ప్రచురితమయ్యాయి; తీర్పు కాపీ లా కమిషన్, ఆర్బీఐ, ఆర్థిక, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖలకు పంపాలని ఆదేశం.

ఎవరికి సంబంధం

కక్షిదారులు (లిటిగెంట్లు) — తాము డిపాజిట్ చేసిన కోట్ల రూపాయల భద్రత, నిర్దిష్ట వడ్డీ రేటు, సులభ అందుబాటు.
సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం (జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ, జస్టిస్ అలోక్ ఆరాధే) — డిపాజిట్ల నిర్వహణలో స్పష్టత, ఏకరూపత తెచ్చి యాడ్-హాక్ విధానానికి ముగింపు పలకాలని కోరుతోంది.
కోర్టులు, ట్రిబ్యునళ్లు — పెట్టుబడి, రెన్యువల్, వడ్డీ వంటి పునరావృత ప్రశ్నల భారం తగ్గడం, పెండెన్సీ తగ్గింపు.
లా కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా — కోర్టు పేర్కొన్న అంశాలను, ఇతర దేశాల చట్టాలను పరిశీలించి తగిన చట్ట రూపకల్పనపై సిఫారసు చేయాలి.
రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ — లా కమిషన్ సంప్రదించాల్సిన సంస్థలు; తీర్పు కాపీ అందుకున్న అధికారులు.
బ్యాంకులు — ప్రస్తుతం భిన్న వడ్డీ రేట్లతో డిపాజిట్లు వాటిలో ఉన్నాయి; ఏకీకృత పథకం వస్తే విధానం మారుతుంది.

ఎందుకు ముఖ్యం

కోర్టు డిపాజిట్లు కక్షిదారుల సొంత డబ్బు; ఏకరూప నిబంధనలు లేకపోవడంతో అవి భిన్న వడ్డీ రేట్లతో చిక్కుకుని, ద్రవ్యోల్బణం వల్ల వాస్తవ విలువ కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. వడ్డీ లెక్కలపై తీర్పు అనంతర వ్యాజ్యాలు పెరిగి కోర్టుల పెండెన్సీ భారం పెరుగుతోంది. ఏకీకృత చట్టబద్ధ వేదిక ఏర్పడితే పారదర్శకత, లిక్విడిటీ, నిర్దిష్ట వడ్డీ లభించి న్యాయవ్యవస్థపై భారం తగ్గుతుంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

ఇటీవలి తీర్పు ఇచ్చిన సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం: జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ, జస్టిస్ అలోక్ ఆరాధే.
సీఆర్ఐఎస్ (Court Registry Investment System) – అమెరికా ఫెడరల్ కోర్టులను అనుసంధానించే ఏకీకృత డిపాజిట్ పెట్టుబడి వేదిక.
సీఆర్ఐఎస్ ద్వారా సేకరించిన నిధులతో గవర్నమెంట్ అకౌంట్ సిరీస్ సెక్యూరిటీలను కొనుగోలు చేస్తారు.
కోర్టు పేర్కొన్న అంశాలను పరిశీలించాల్సిన సంస్థ: లా కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా.
లా కమిషన్ సంప్రదించాల్సినవి: ఆర్బీఐ, ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ, నోడల్ న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ.
తీర్పు కాపీ పంపాల్సిన వారు: లా కమిషన్ చైర్‌పర్సన్, ఆర్బీఐ గవర్నర్, ఆర్థిక & న్యాయ శాఖల కార్యదర్శులు.

మెయిన్స్ కోణం

అప్పీలు పెండింగ్‌లో ఉన్నప్పుడు స్టే వంటి ఉపశమనం పొందడానికి కక్షిదారులు కోర్టులు, ట్రిబ్యునళ్లలో డిపాజిట్ చేసే మొత్తాల నిర్వహణలో దేశవ్యాప్త ఏకరూపత లేమి ప్రధాన సమస్య. కారణాలు: డిపాజిట్లను శాసించే ఏకరూప నిబంధనల లేమి, కేసు-ప్రాతిపదికన ఇచ్చే ఉత్తర్వులు, వివిధ బ్యాంకుల్లో భిన్న ఆర్థిక సాధనాల్లో పెట్టుబడి. పరిణామాలు: డబ్బు కాలపరిమాణ విలువ (time value of money) దెబ్బతినడం, ద్రవ్యోల్బణం-ఆర్థిక అనిశ్చితుల మధ్య వడ్డీ రేట్లపై ఆందోళన, వడ్డీ-అకౌంటింగ్‌పై తీర్పు అనంతర వ్యాజ్యాలు, పెట్టుబడి-రెన్యువల్-పరిమాణం-అకౌంటింగ్ వంటి సాధారణ ప్రశ్నలు పునరావృతంగా తేల్చడంతో కోర్టులపై పెరిగే భారం, పెండెన్సీ. పరిష్కార మార్గం: సుప్రీంకోర్టు సూచించినట్టు అమెరికా సీఆర్ఐఎస్ తరహాలో డిపాజిట్లను ఒకే ఏకీకృత పథకంలో పూల్ చేసి, కక్షిదారులకు అత్యంత లాభదాయక సాధనంలో పెట్టుబడి పెట్టే ఉమ్మడి వేదికను చట్టబద్ధంగా ఏర్పాటు చేయడం – ఇది స్వయంచాలక వడ్డీ సంక్రమణ, పారదర్శకత, లిక్విడిటీ, వడ్డీ రేట్లలో నిశ్చితత్వం ఇస్తుంది. ఇందుకు లా కమిషన్ ఇతర దేశాల చట్టాలను అధ్యయనం చేసి, ఆర్బీఐ, ఆర్థిక, న్యాయ శాఖలతో సంప్రదించి తగిన శాసన సంస్కరణను ప్రతిపాదించాలి.

కీలక పదాలు

కోర్టు డిపాజిట్: అప్పీలు విచారణలో ఉన్నప్పుడు స్టే వంటి ఉపశమనం పొందేందుకు కోర్టు ఆదేశం మేరకు కక్షిదారుడు కోర్టులో జమ చేసే మొత్తం.
సీఆర్ఐఎస్ (Court Registry Investment System): అమెరికా ఫెడరల్ కోర్టులన్నింటినీ కలిపే వేదిక; డిపాజిట్లను ఒకే పోర్టల్‌లో పూల్ చేసి ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల్లో పెట్టుబడి పెడుతుంది.
గవర్నమెంట్ అకౌంట్ సిరీస్ సెక్యూరిటీలు: సీఆర్ఐఎస్ ద్వారా పూల్ చేసిన డిపాజిట్ నిధులతో కొనుగోలు చేసే అమెరికా ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు.
లా కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా: చట్ట సంస్కరణలపై అధ్యయనం చేసి సిఫారసు చేసే సంస్థ; ఈ డిపాజిట్ల అంశాన్ని పరిశీలించాలని సుప్రీంకోర్టు కోరింది.
టైమ్ వాల్యూ ఆఫ్ మనీ: కాలంతో పాటు డబ్బు విలువ మారుతుందనే సూత్రం; డిపాజిట్ ఆర్థిక సమగ్రత, వడ్డీ సంక్రమణకు ఇది ఆధారం.
యాడ్-హాక్ నిర్వహణ: ఏకరూప నిబంధనలు లేకుండా కేసు-ప్రాతిపదికన ఉత్తర్వులతో డిపాజిట్లను నిర్వహించే ప్రస్తుత పద్ధతి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

కోర్టులు, ట్రిబ్యునళ్లలో కక్షిదారుల డిపాజిట్ల నిర్వహణలో ఏకరూప నిబంధనల లేమి వల్ల ఎదురవుతున్న సమస్యలను చర్చించండి. సుప్రీంకోర్టు సూచించిన పరిష్కారాలను పరిశీలించండి.
అమెరికా కోర్ట్ రిజిస్ట్రీ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ సిస్టమ్ (సీఆర్ఐఎస్) నమూనా భారత న్యాయవ్యవస్థకు ఎంతవరకు అనుకూలమో విశ్లేషించండి.
న్యాయపరమైన సంస్కరణల్లో లా కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా పాత్ర ఏమిటి? కోర్టు డిపాజిట్లపై సుప్రీంకోర్టు చేసిన సూచనల నేపథ్యంలో వివరించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తవిశాఖ ఉక్కు ప్రైవేటీకరణకు వ్యతిరేకంగా జేఏసీ 2,000 రోజుల ఆందోళన →

← అన్ని వార్తలు