జాతీయం మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనం

మానస్ ఖడ్గమృగాల పరిరక్షణకు భారత్-భూటాన్ భాగస్వామ్యానికి పిలుపు

అస్సాంలోని మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనంలో ప్రపంచ ఖడ్గమృగ దినోత్సవం సందర్భంగా ఒంటికొమ్ము ఖడ్గమృగాల పునరాగమనాన్ని, వరుసగా మూడేళ్ల పాటు వేటాడటం జరగకపోవడాన్ని అధికారులు ప్రస్తావించారు. 2006లో మొదలైన పునఃప్రవేశ కార్యక్రమంతో సంఖ్య దాదాపు 50కి చేరింది; 2022 గణన ప్రకారం 48 ఉన్నాయి. కొన్ని ఖడ్గమృగాలు తరచూ భూటాన్‌కు వెళ్తున్నందున ఉమ్మడి పరిరక్షణ యంత్రాంగం అవసరమని శాస్త్రవేత్త దేబ కుమార్ దత్తా అన్నారు. 2006-2021 మధ్య 22 ఖడ్గమృగాలను మానస్‌కు తరలించారు.

The Hindu — National ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 23 సెప్టెం, 2026 4:38 AM IST

మూలం

The Hindu — National · అసలు వార్త చదవండి ↗

#rhino conservation#manas national park#india bhutan#wildlife#assam

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

Manas had an estimated 48 rhinos as per the 2022 census, with numbers now close to 50. — Attributed to conservation scientist Deba Kumar Dutta citing the 2022 census; figure appears in source, which also notes some deaths and births since.
Manas rhinos frequently cross into Bhutan, prompting calls for a joint India-Bhutan conservation mechanism. — Attributed to Dutta speaking to The Hindu; Assam forest officials said to agree.
Manas recorded three successive years of zero poaching. — Stated in source in connection with park authorities' World Rhino Day observance; no separate data source cited.
22 rhinos were translocated to Manas from Kaziranga and Pobitora between 2006 and 2021, plus 20 orphaned rhinos released. — Figures appear in source, credited to an initiative under Indian Rhino Vision 2020; no document cited.
Manas's historic population of about 100 rhinos was wiped out between the late 1980s and early 2000s by unrest and poaching. — Stated in source without specific attribution.

The Hindu — National ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

మానస్‌లో ఖడ్గమృగాల పునరాగమనం ఒక పరిరక్షణ విజయం మాత్రమే కాదు — అది బోడోలాండ్ ప్రాదేశిక ప్రాంతంలో శాంతి, పాలన పునరుద్ధరణకు ఒక రాజకీయ చిహ్నంగా మారే అవకాశం ఉంది. 1980ల చివరి నుంచి 2000ల ఆరంభం వరకు తీవ్రవాద అశాంతి, వేటలో ఖడ్గమృగాలు తుడిచిపెట్టుకుపోయిన చోట, వరుసగా మూడేళ్లు వేట లేకపోవడం అంటే స్థానిక సంస్థలకు, ముఖ్యంగా బీటీసీ అటవీ యంత్రాంగానికి, చూపించుకోగల ఒక బలమైన రికార్డు. భూటాన్‌ను భాగస్వామిగా చేర్చాలన్న పిలుపు దీన్ని రాష్ట్ర స్థాయి విషయం నుంచి కేంద్రం చేతిలోని దౌత్య అంశంగా మార్చుతుంది — అంటే క్రెడిట్, నియంత్రణ ఇద్దరి మధ్య పంచుకోవాల్సి ఉంటుంది.

తీవ్రవాదం వల్ల నాశనమైన ప్రాంతంలో పరిరక్షణ పునరుద్ధరణ జరగడం, బోడోలాండ్‌లో సాధారణ పరిస్థితుల పునరాగమనానికి రాజకీయంగా ఉపయోగపడే కథనం.
"సమాజ నాయకత్వంలో పరిరక్షణ పనిచేస్తుంది" అనే అధికారుల ప్రస్తావన, అంచు గ్రామాలకు వాటా ఇచ్చే విధానాన్ని బలపరుస్తుంది — స్థానిక మద్దతు కొనసాగడం దీనిపైనే ఆధారపడుతుంది.
పులుల కంటే ఖడ్గమృగాలే ఎక్కువ పర్యాటకులను తెస్తాయని స్థానిక భాగస్వాములు భావిస్తున్నారని చెప్పడం, పరిరక్షణకు ఆర్థిక ప్రోత్సాహకం కూడా జోడైందని సూచిస్తుంది.
సరిహద్దు దాటే ఖడ్గమృగాల సమస్య అధికార పరిధుల ప్రశ్నను లేవనెత్తుతుంది: బీటీసీ, అస్సాం ప్రభుత్వం, కేంద్రం, భూటాన్ — ఎవరి బాధ్యత ఎంత అనేది స్పష్టత కోరుతుంది.
ద్వైపాక్షిక యంత్రాంగం అనేది ప్రస్తుతం శాస్త్రవేత్త, అటవీ అధికారుల సూచన మాత్రమే; ఇరు ప్రభుత్వాల అధికారిక నిర్ణయం ఈ కథనంలో లేదు.

గమనించాల్సినవి — ఈ పిలుపు కేవలం అధికారుల అభిప్రాయంగా మిగిలిపోతుందా, లేక అస్సాం–కేంద్రం స్థాయిలో భూటాన్‌తో అధికారిక ఉమ్మడి పరిరక్షణ ప్రతిపాదనగా మారుతుందా అనేది గమనించాలి.

ఈ కథనం భూటాన్ వైపు నుంచి ఎటువంటి స్పందనను, లేదా ఇరు దేశాల ప్రభుత్వాలు ఉమ్మడి యంత్రాంగంపై చర్చలు జరుపుతున్నాయని ఏ సూచననూ నిర్ధారించలేదు; తాజా ఖడ్గమృగాల సంఖ్యపైనా 2022 అంచనా తప్ప కచ్చితమైన లెక్క లేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 5 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

అస్సాంలోని పశ్చిమ ప్రాంతంలో ఉన్న మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనం మరియు పులుల సంరక్షణ కేంద్రంలో 1980ల చివర నుంచి 2000ల ఆరంభం మధ్య తీవ్రవాద ప్రేరేపిత అశాంతి, కొమ్ములను ఆయుధాల కోసం వ్యాపారం చేసే వేటగాళ్ల కారణంగా సుమారు 100 ఒంటికొమ్ము ఖడ్గమృగాల చారిత్రక సంఖ్య పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోయింది. 2006లో ప్రారంభమైన పునఃప్రవేశ (రీఇంట్రొడక్షన్) కార్యక్రమం ద్వారా ఈ సంఖ్య నేడు దాదాపు 50కి పెరిగింది. కానీ ఇప్పుడు కొన్ని ఖడ్గమృగాలు తరచూ సరిహద్దు దాటి భూటాన్‌లోకి వెళ్తుండటంతో కొత్త పరిరక్షణ సవాలు ఎదురైంది. ప్రపంచ ఖడ్గమృగ దినోత్సవం (సెప్టెంబర్ 22, 2026) సందర్భంగా నిపుణులు భూటాన్‌ను పరిరక్షణ భాగస్వామిగా చేర్చే విధాన మార్పును కోరారు.

ముఖ్యాంశాలు

ఇరవై ఏళ్ల క్రితం మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనంలో ఒక్క ఒంటికొమ్ము ఖడ్గమృగం కూడా లేదు; 2006లో మొదలైన పునఃప్రవేశ కార్యక్రమంతో సంఖ్య నేడు దాదాపు 50కి చేరింది.
2022 గణన ప్రకారం మానస్‌లో అంచనా 48 ఖడ్గమృగాలు ఉన్నాయని శాస్త్రవేత్త దేబ కుమార్ దత్తా తెలిపారు.
మానస్ వరుసగా మూడేళ్ల పాటు సున్నా వేటను (జీరో పోచింగ్) నమోదు చేసింది.
ఇండియన్ రైనో విజన్ 2020 కింద 2006-2021 మధ్య కాజిరంగా జాతీయ ఉద్యానవనం, పొబితొరా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం నుంచి 22 ఖడ్గమృగాలను మానస్‌కు తరలించారు.
ఇదే కాలంలో కాజిరంగా సమీపంలోని వన్యప్రాణి పునరావాస కేంద్రం నుంచి 20 అనాథ ఖడ్గమృగాలను విడుదల చేశారు.
మానస్ పులుల సంరక్షణ కేంద్రం విస్తీర్ణం 2,837 చ.కి.మీ.; దాని కేంద్రభాగంలో 500 చ.కి.మీ. మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనం ఉంది.
ఇది భూటాన్‌లోని 1,057 చ.కి.మీ. రాయల్ మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనానికి ఆనుకొని ఉంది.
1980ల చివర-2000ల ఆరంభం మధ్య తీవ్రవాద ప్రేరేపిత అశాంతి, వేట కారణంగా మానస్‌లోని సుమారు 100 ఖడ్గమృగాలు అంతరించాయి.

కాలక్రమం

1980ల చివర - 2000ల ఆరంభంతీవ్రవాద ప్రేరేపిత అశాంతి, ఆయుధాల కోసం కొమ్ముల వ్యాపారంతో సాగిన వేట వల్ల మానస్‌లోని సుమారు 100 ఖడ్గమృగాలు పూర్తిగా అంతరించాయి.
2006మానస్‌లో ఖడ్గమృగాల పునఃప్రవేశ కార్యక్రమం ప్రారంభం.
2006-2021ఇండియన్ రైనో విజన్ 2020 కింద కాజిరంగా, పొబితొరా నుంచి 22 ఖడ్గమృగాల తరలింపు; 20 అనాథ ఖడ్గమృగాల విడుదల.
2022గణనలో మానస్‌లో అంచనా 48 ఖడ్గమృగాలు నమోదు.
సెప్టెంబర్ 22, 2026 (మంగళవారం)ప్రపంచ ఖడ్గమృగ దినోత్సవం; భుయాన్‌పారా రేంజ్‌లో వేడుక, భూటాన్‌తో ఉమ్మడి పరిరక్షణ యంత్రాంగానికి పిలుపు.

ఎవరికి సంబంధం

మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనం, పులుల సంరక్షణ కేంద్ర అధికారులు — ఖడ్గమృగాల పునరాగమనాన్ని, సున్నా వేటను కొనసాగించడం; సరిహద్దు దాటే జంతువుల రక్షణ.
బోడోలాండ్ టెరిటోరియల్ కౌన్సిల్ (BTC) — పులుల సంరక్షణ కేంద్రం BTC పరిపాలిత బోడోలాండ్ టెరిటోరియల్ రీజియన్‌లో ఉంది; అటవీ శాఖ నిర్వహణ బాధ్యత.
భూటాన్ / రాయల్ మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనం — మానస్ నుంచి తరచూ సరిహద్దు దాటే ఖడ్గమృగాలకు ఆవాసం; ఉమ్మడి పరిరక్షణ భాగస్వామిగా ప్రతిపాదన.
సంరక్షణ కేంద్రం అంచున నివసించే స్థానిక ప్రజలు — సమాజ నేతృత్వ పరిరక్షణ; ఖడ్గమృగాలు పులుల కంటే ఎక్కువ పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తాయని ఆశ.
దేబ కుమార్ దత్తా (పరిరక్షణ శాస్త్రవేత్త) — తరలింపు కార్యక్రమంలో భాగస్వామి; రెండు దేశాల ఉమ్మడి యంత్రాంగం కోరారు.
సోనాలి ఘోష్, అదనపు ప్రధాన అటవీ సంరక్షణాధికారి, BTC అటవీ శాఖ కౌన్సిల్ హెడ్ — సమాజ నేతృత్వ పరిరక్షణ ఫలితంగా స్వయం-నిలకడ ఖడ్గమృగ జనాభా సాధ్యమని ప్రకటన.

ఎందుకు ముఖ్యం

సున్నా నుంచి దాదాపు 50కి చేరిన మానస్ ఖడ్గమృగ జనాభా, ప్రజల భాగస్వామ్యంతో సాగే పరిరక్షణ ఫలిస్తుందనే రుజువు. అయితే జంతువులు సరిహద్దులను గుర్తించవు - మానస్ ఖడ్గమృగాలు భూటాన్‌లోకి వెళ్తుండటం వల్ల ఒక దేశ ప్రయత్నాలు మాత్రమే సరిపోవు. ఖడ్గమృగాలు, పులులు, ఏనుగులతో కూడిన ఈ సున్నితమైన సరిహద్దు ఆవరణ వ్యవస్థను కాపాడాలంటే భారత్-భూటాన్ మధ్య ద్వైపాక్షిక, ప్రజల-మధ్య-ప్రజల పరిరక్షణ సహకారం అవసరం.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

మానస్ పులుల సంరక్షణ కేంద్రం: 2,837 చ.కి.మీ.; కేంద్రభాగంలో 500 చ.కి.మీ. మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనం; అస్సాంలోని బోడోలాండ్ టెరిటోరియల్ రీజియన్‌లో ఉంది.
భూటాన్‌లోని రాయల్ మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనం విస్తీర్ణం 1,057 చ.కి.మీ.; మానస్‌కు ఆనుకొని ఉంది.
ప్రపంచ ఖడ్గమృగ దినోత్సవం: సెప్టెంబర్ 22.
ఇండియన్ రైనో విజన్ 2020 కింద 2006-2021 మధ్య కాజిరంగా, పొబితొరా నుంచి మానస్‌కు 22 ఖడ్గమృగాల తరలింపు.
2022 గణన: మానస్‌లో అంచనా 48 ఒంటికొమ్ము ఖడ్గమృగాలు; వరుసగా మూడేళ్లు సున్నా వేట.
పొబితొరా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం అస్సాంలోని మోరిగావ్ జిల్లాలో ఉంది.

మెయిన్స్ కోణం

మానస్ అనుభవం భారత వన్యప్రాణి పరిరక్షణలో రెండు పాఠాలను చూపుతుంది. మొదటిది, రాజకీయ అశాంతి-వేట కలయిక ఒక జాతిని ప్రాంతీయంగా అంతరించిపోయేలా చేయగలదు - 1980ల చివర నుంచి 2000ల ఆరంభం మధ్య తీవ్రవాద ప్రేరేపిత అశాంతి, ఆయుధాల కోసం కొమ్ముల వ్యాపారం మానస్‌లోని సుమారు 100 ఖడ్గమృగాలను తుడిచిపెట్టాయి. రెండోది, ఇండియన్ రైనో విజన్ 2020 కింద చేపట్టిన తరలింపు (2006-2021లో 22 ఖడ్గమృగాలు, 20 అనాథ ఖడ్గమృగాల విడుదల) మరియు స్థానిక సమాజాల భాగస్వామ్యం కలిసి స్వయం-నిలకడ, సంతానోత్పత్తి చేసే జనాభాను (2022లో 48) పునర్నిర్మించగలవు; పర్యాటక ఆదాయంపై స్థానికుల ఆసక్తి ఈ మద్దతును బలపరిచింది. ఇప్పటి సవాలు స్థల-పరిమాణానికి సంబంధించినది: ఉద్యానవనానికి మరిన్ని ఖడ్గమృగాలను భరించే సామర్థ్యం ఉన్నా, కొన్ని జంతువులు తరచూ భూటాన్‌లోని రాయల్ మానస్‌లోకి వెళ్తున్నాయి. ముందుకు దారి - భారత్-భూటాన్ మధ్య ఉమ్మడి పరిరక్షణ యంత్రాంగం, ఖడ్గమృగాలతో పాటు పులులు, ఏనుగులు, మొత్తం సున్నితమైన సరిహద్దు మానస్ ఆవరణ వ్యవస్థను కవర్ చేసే ద్వైపాక్షిక ఏర్పాటు, దానికి తోడు ప్రజల-మధ్య-ప్రజల పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు.

కీలక పదాలు

ఒంటికొమ్ము ఖడ్గమృగం (గ్రేటర్ వన్-హార్న్డ్ రైనో): భారతీయ ఖడ్గమృగం అని కూడా పిలిచే శాకాహార జంతువు; అస్సాంలోని కాజిరంగా, పొబితొరా, మానస్‌లలో కనిపిస్తుంది.
ఇండియన్ రైనో విజన్ 2020: అస్సాంలోని ఉద్యానవనాల మధ్య ఖడ్గమృగాల తరలింపు ద్వారా జనాభాను విస్తరించే కార్యక్రమం; దీని కింద మానస్‌కు 22 ఖడ్గమృగాలు తరలించబడ్డాయి.
పునఃప్రవేశం/తరలింపు (ట్రాన్స్‌లొకేషన్): ఒక ప్రాంతంలో అంతరించిన జాతిని మరో ప్రాంతం నుంచి జంతువులను తరలించి తిరిగి స్థిరపరచే పద్ధతి.
బోడోలాండ్ టెరిటోరియల్ కౌన్సిల్ (BTC): బోడోలాండ్ టెరిటోరియల్ రీజియన్‌ను పరిపాలించే మండలి; మానస్ పులుల సంరక్షణ కేంద్రం దీని పరిధిలో ఉంది.
రాయల్ మానస్ జాతీయ ఉద్యానవనం: భూటాన్‌లో 1,057 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఉద్యానవనం; భారత మానస్‌కు ఆనుకొని సరిహద్దు ఆవరణ వ్యవస్థను ఏర్పరుస్తుంది.
సున్నా వేట (జీరో పోచింగ్): ఒక నిర్దిష్ట కాలంలో వేట కేసులు నమోదు కాని స్థితి; మానస్ వరుసగా మూడేళ్లు దీన్ని సాధించింది.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

మానస్ ఖడ్గమృగాల పునరాగమన కథను ఉదాహరణగా తీసుకుని, సమాజ నేతృత్వ పరిరక్షణ (కమ్యూనిటీ-లెడ్ కన్జర్వేషన్) విజయానికి దోహదపడే అంశాలను చర్చించండి.
సరిహద్దు దాటే వన్యప్రాణుల పరిరక్షణలో ఎదురయ్యే సవాళ్లు ఏవి? భారత్-భూటాన్ మానస్ ఆవరణ వ్యవస్థ సందర్భంలో ఉమ్మడి యంత్రాంగం ఆవశ్యకతను విశ్లేషించండి.
జాతుల పునఃప్రవేశం/తరలింపు కార్యక్రమాలు వన్యప్రాణి పునరుద్ధరణకు ఎంతవరకు ప్రభావవంతమైన సాధనం? ఇండియన్ రైనో విజన్ 2020 అనుభవం ఆధారంగా సమీక్షించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తమహిళా కౌన్సిలర్‌పై వ్యాఖ్యలకు విజయవర్గీయ విచారం →

← అన్ని వార్తలు