₹2,000 పైబడిన యూపీఐ చెల్లింపులపై 0.4% ఫీజుకు సుప్రీంలో సవాలు

₹2,000 దాటిన యూపీఐ వ్యక్తి-వ్యాపారి లావాదేవీలపై 0.4 శాతం మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ (ఎండీఆర్) విధించే కేంద్ర నిర్ణయాన్ని సవాలు చేస్తూ సుప్రీంకోర్టులో ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం దాఖలైంది. న్యాయవాది అంజన్ దత్తా వేసిన పిటిషన్, సెప్టెంబర్ 14 నోటిఫికేషన్‌ను, అక్టోబర్ 15 నుంచి అమల్లోకి వచ్చే సెప్టెంబర్ 15 ఎండీఆర్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను ప్రశ్నించింది. ₹75,000 పైబడిన లావాదేవీలకు ₹300 పరిమితి ఉంది. చట్టబద్ధ రక్షణలు, పారదర్శకత, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ లేకుండా దీన్ని ప్రవేశపెట్టారని, ఇది ఏకపక్షం, వివక్షాపూరితమని పిటిషనర్ ఆరోపించారు.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · ప్రచురణ 16 సెప్టెం, 2026 8:18 PM IST

మూలం

Hindustan Times — India · అసలు వార్త చదవండి ↗

#upi#mdr#supreme court#digital payments#pil

డెస్క్ తనిఖీ · మూలంతో సరిపోల్చాం

డెస్క్ తనిఖీ చేసినవి (5)

A 0.4% MDR applies to UPI person-to-merchant transactions above ₹2,000 from October 15. — Figure and date appear in the source, attributed to the government's framework; no notification text quoted.
The 0.4% MDR is capped at ₹300 for transactions of ₹75,000 and above. — Figure appears in the source, attributed to the petition.
A flat ₹5 MDR applies above ₹2,000 in railways, telecom, insurance, fuel and agricultural inputs; capital-market transactions attract 0.02% capped at ₹300. — Details appear in the source as described in the petition.
PIL filed by advocate Anjan Datta challenges the September 14 notification and September 15 MDR framework. — Named petitioner and dates appear in the source; court response not reported.
Framework is arbitrary, discriminatory and lacks Official Gazette publication. — Allegation attributed to the petitioner; unverified and not adjudicated.

Hindustan Times — India ఆధారంగా ఏఐ రాసింది · ఎడిటర్ ఇంకా సమీక్షించలేదు · మేం ఏఐని ఎలా వాడుతాం · తప్పు ఉందా? తెలియజేయండి

విశ్లేషకుల అభిప్రాయం అభిప్రాయం

AI రాజకీయ విశ్లేషకులు

యూపీఐ "ఉచితం" అనేది గత కొన్నేళ్లలో కేంద్రం తన డిజిటల్ ఇండియా కథనానికి వాడుకున్న బలమైన రాజకీయ ఆస్తి; ఇప్పుడు ₹2,000 పైబడిన వ్యాపారి లావాదేవీలపై 0.4 శాతం ఎండీఆర్ ఆ కథనంలో మొదటి పెద్ద పగులు. కోర్టు కేసు న్యాయపరమైనదే అయినా, దాని రాజకీయ విలువ ఎక్కువ — చిన్న వ్యాపారులు, దుకాణదారులు అనే ఓటర్ వర్గం చుట్టూ ప్రతిపక్షాలకు సిద్ధమైన అంశం ఇది. కేంద్రం ఇప్పటికే "విదేశీ ప్రభావం" ఆరోపణను ఖండించిందన్న వాస్తవం, ఈ చర్చ ఇప్పటికే సాంకేతిక పరిధిని దాటి రాజకీయ రంగంలోకి వెళ్లిందని చూపుతుంది.

₹2,000 లోపు లావాదేవీలు, పీ2పీ బదిలీలు ఉచితంగా ఉంచడం, నెలకు ₹1 లక్ష లోపు చిన్న వ్యాపారులకు మినహాయింపు ఇవ్వడం — ఇవి రాజకీయ నష్టాన్ని తగ్గించే ఉద్దేశంతో రూపొందిన జాగ్రత్తలుగా కనిపిస్తాయి.
అయితే "చిన్న వ్యాపారి" గీత ఎక్కడ గీశారన్నదే వివాదాస్పదం; ఆ గీతకు కొద్దిగా పైన ఉన్న వ్యాపారులే ఫీజు భారాన్ని ఎదుర్కుంటారని పిటిషన్ చెబుతున్న వాదన రాజకీయంగా సులభంగా ప్రచారం అయ్యే వాదన.
ప్రెస్ విడుదల ద్వారానే రేట్లు, పరిమితులు నిర్ణయించారని, పూర్తి ఉత్తర్వు గెజిట్‌లో ప్రచురించలేదని పిటిషనర్ చేసిన ఆరోపణ — పారదర్శకత, కార్యనిర్వాహక అధికార పరిధి అనే విమర్శకు కేంద్రాన్ని బహిర్గతం చేస్తుంది.
యూపీఐపై ఫీజు, రూపే డెబిట్ కార్డులపై ఉచిత రక్షణ కొనసాగింపు అనే తేడా, "ఒకే విధానంలో రెండు కొలతలు" అనే ఆరోపణకు అవకాశం ఇస్తుంది.
అక్టోబర్ 15 అమలు తేదీ దగ్గరపడుతుండటంతో, కోర్టు నుంచి తక్షణ ఉపశమనం రాకపోతే రాజకీయ ఒత్తిడి ద్వారానే మార్పులు కోరే ప్రయత్నాలు పెరిగే అవకాశం ఉంది.

గమనించాల్సినవి — సుప్రీంకోర్టు ఈ పిటిషన్‌ను విచారణకు స్వీకరిస్తుందా, ఏదైనా మధ్యంతర స్టే ఇస్తుందా అన్నది కీలకం; అలాగే వ్యాపారి సంఘాలు, ప్రతిపక్ష పార్టీలు దీన్ని ఎంత బలంగా తమ ఎజెండాలో చేర్చుకుంటాయో గమనించాలి.

ఇది కేవలం ఒక పిటిషన్ దాఖలైందని మాత్రమే చెబుతుంది — కోర్టు దీన్ని విచారణకు స్వీకరించిందా, ఏదైనా ఆదేశం ఇచ్చిందా, కేంద్రం సమాధానం ఏమిటి, లేదా ఫీజు వల్ల నిజంగా ఎంత మంది వ్యాపారులు ప్రభావితమవుతారు అనేవి ఈ కథనం నిర్ధారించలేదు.

లోతైన విశ్లేషణ

పరిశోధన సంక్షిప్తం · 8 ముఖ్యాంశాలు · 4 తేదీలు · పరీక్షలకు ఉపయోగం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్‌ఫేస్ (యూపీఐ) ద్వారా వ్యాపారులకు చేసే చెల్లింపులపై ఇప్పటివరకు ఎలాంటి ఫీజు లేదు. అయితే ₹2,000 దాటిన వ్యక్తి-వ్యాపారి (పీ2ఎం) లావాదేవీలపై 0.4 శాతం మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ (ఎండీఆర్) విధించాలని కేంద్రం నిర్ణయించి, సెప్టెంబర్ 14 నోటిఫికేషన్, సెప్టెంబర్ 15 ఫ్రేమ్‌వర్క్ ద్వారా అక్టోబర్ 15 నుంచి అమలులోకి తెచ్చింది. ఈ నిర్ణయాన్ని చట్టబద్ధ రక్షణలు, పారదర్శకత, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ లేకుండా ప్రవేశపెట్టారని ఆరోపిస్తూ న్యాయవాది అంజన్ దత్తా సుప్రీంకోర్టులో ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం (పిల్) దాఖలు చేశారు. చెల్లింపు, పరిష్కార వ్యవస్థల చట్టం, 2007లోని సవరించిన సెక్షన్ 10ఏ రాజ్యాంగ చెల్లుబాటును కూడా పిటిషన్ సవాలు చేసింది.

ముఖ్యాంశాలు

₹2,000 దాటిన సాధారణ పీ2ఎం యూపీఐ లావాదేవీలపై 0.4 శాతం ఎండీఆర్ విధించాలని కేంద్రం నిర్ణయించింది; ₹2,000 వరకు లావాదేవీలపై ఎండీఆర్ లేదు.
₹75,000 అంతకంటే ఎక్కువ విలువ గల లావాదేవీలకు ఎండీఆర్ గరిష్ఠ పరిమితి ₹300.
కేంద్రం సెప్టెంబర్ 14న నోటిఫికేషన్ జారీ చేసింది; సెప్టెంబర్ 15న ఎండీఆర్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ప్రకటించింది; అమలు అక్టోబర్ 15 నుంచి.
రైల్వేలు, టెలికాం, బీమా, ఇంధనం, వ్యవసాయ ఇన్‌పుట్‌ల వంటి అత్యవసర, తక్కువ మార్జిన్ రంగాల్లో ₹2,000 పైబడిన లావాదేవీలకు ఫ్లాట్ ₹5 ఎండీఆర్.
క్యాపిటల్ మార్కెట్ లావాదేవీలపై 0.02 శాతం ఎండీఆర్, గరిష్ఠ పరిమితి ₹300.
అన్ని వ్యక్తి-వ్యక్తి (పీ2పీ) బదిలీలు, ₹2,000 వరకు లావాదేవీలు ఉచితంగానే ఉంటాయి; యూపీఐ క్యూఆర్ కోడ్ ద్వారా నెలకు ₹1 లక్ష వరకు స్వీకరించే చిన్న వ్యాపారులకు మినహాయింపు.
రూపే డెబిట్ కార్డు చెల్లింపులకు ఎలాంటి ద్రవ్య పరిమితి లేకుండా నో-ఛార్జ్ రక్షణ కొనసాగుతోందని, ఇది వివక్షాపూరితమని పిటిషనర్ వాదన.
ఛార్జీలు నిర్దేశించే పూర్తి కార్యనిర్వాహక పత్రాన్ని అధికారిక గెజిట్‌లో ప్రచురించలేదని, పత్రికా ప్రకటన ద్వారానే రేట్లు, పరిమితులు నిర్ణయించారని పిటిషన్ ఆరోపణ.

కాలక్రమం

సెప్టెంబర్ 14ఎండీఆర్‌కు సంబంధించి కేంద్రం నోటిఫికేషన్ జారీ చేసింది (పిటిషన్‌లో సవాలు చేయబడింది).
సెప్టెంబర్ 15ఎండీఆర్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ప్రకటన - 0.4 శాతం రేటు, పరిమితులు, రంగాల వర్గీకరణలు.
అక్టోబర్ 15₹2,000 పైబడిన యూపీఐ మర్చంట్ చెల్లింపులపై 0.4 శాతం ఫీజు అమల్లోకి వస్తుంది.
తేదీ మూలంలో పేర్కొనలేదున్యాయవాది అంజన్ దత్తా సుప్రీంకోర్టులో ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం దాఖలు చేశారు.

ఎవరికి సంబంధం

కేంద్ర ప్రభుత్వం — సెప్టెంబర్ 14 నోటిఫికేషన్, ఎండీఆర్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను జారీ చేసిన అధికారం; దాని చట్టబద్ధత, పారదర్శకత ప్రశ్నార్థకమైంది.
సుప్రీంకోర్టు — సవరించిన సెక్షన్ 10ఏ రాజ్యాంగ చెల్లుబాటు, ఫ్రేమ్‌వర్క్ రద్దు/నిలిపివేత అభ్యర్థనలపై నిర్ణయం.
వ్యాపారులు, ప్రత్యేకించి తక్కువ మార్జిన్ ఉన్నవారు — 0.4 శాతం ఎండీఆర్ భారం; నెలకు ₹1 లక్ష వరకు స్వీకరించే చిన్న వ్యాపారులకు మినహాయింపు.
వినియోగదారులు — పరోక్ష భారం, డిజిటల్ మినహాయింపు (డిజిటల్ ఎక్స్‌క్లూజన్) ప్రమాదం ఉందని పిటిషన్ ఆందోళన.
రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఆర్‌బీఐ) — ఫ్రేమ్‌వర్క్‌పై స్వతంత్ర సమీక్ష చేపట్టాలని పిటిషనర్ కోరారు.
న్యాయవాది అంజన్ దత్తా (పిటిషనర్) — ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఏకపక్షం, వివక్షాపూరితమని రద్దు లేదా పునఃపరిశీలన కోరుతున్నారు.

ఎందుకు ముఖ్యం

యూపీఐ ఉచిత స్వభావం భారత డిజిటల్ చెల్లింపుల విస్తరణకు కీలకం; ₹2,000 పైబడిన మర్చంట్ లావాదేవీలపై ఎండీఆర్ విధించడం ఈ నమూనాలో మార్పును సూచిస్తుంది. తక్కువ మార్జిన్ వ్యాపారులపై భారం, వినియోగదారులపై పరోక్ష ప్రభావం, డిజిటల్ మినహాయింపు ప్రమాదం ఉన్నాయని పిటిషన్ వాదిస్తోంది. అదే సమయంలో, గెజిట్ ప్రచురణ లేకుండా పత్రికా ప్రకటన ద్వారా ఛార్జీలు నిర్ణయించడం, కార్యనిర్వాహక వర్గానికి అపరిమిత అధికారాలు ఇవ్వడం అనే పరిపాలనా చట్ట ప్రశ్నలను ఇది లేవనెత్తుతోంది.

UPSC కోణం

ప్రిలిమ్స్ సూచనలు

ఎండీఆర్ (మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్): ₹2,000 దాటిన యూపీఐ పీ2ఎం లావాదేవీలపై 0.4 శాతం, అక్టోబర్ 15 నుంచి అమలు.
₹75,000 అంతకంటే ఎక్కువ లావాదేవీలకు ఎండీఆర్ పరిమితి ₹300; క్యాపిటల్ మార్కెట్ లావాదేవీలకు 0.02 శాతం, పరిమితి ₹300.
రైల్వేలు, టెలికాం, బీమా, ఇంధనం, వ్యవసాయ ఇన్‌పుట్‌లకు ఫ్లాట్ ₹5 ఎండీఆర్ (₹2,000 పైబడిన లావాదేవీలకు).
సవాలు: చెల్లింపు, పరిష్కార వ్యవస్థల చట్టం, 2007లోని సవరించిన సెక్షన్ 10ఏ రాజ్యాంగ చెల్లుబాటు.
మినహాయింపులు: అన్ని పీ2పీ బదిలీలు, ₹2,000 వరకు లావాదేవీలు; క్యూఆర్ కోడ్ ద్వారా నెలకు ₹1 లక్ష వరకు పొందే చిన్న వ్యాపారులు.
రూపే డెబిట్ కార్డులకు ద్రవ్య పరిమితి లేకుండా నో-ఛార్జ్ రక్షణ కొనసాగుతోంది.

మెయిన్స్ కోణం

యూపీఐపై ఎండీఆర్ విధింపు, డిజిటల్ చెల్లింపుల మౌలిక వ్యవస్థ ఖర్చులను ఎవరు భరించాలి అనే ప్రశ్నను, రాజ్యాంగబద్ధ ప్రక్రియా న్యాయాన్ని ఒకేసారి ముందుకు తెస్తోంది. పిటిషనర్ వాదన ప్రధానంగా మూడు అంశాలపై ఆధారపడింది: ఒకటి, చెల్లింపు, పరిష్కార వ్యవస్థల చట్టం, 2007లోని సవరించిన సెక్షన్ 10ఏ ఏ ఎలక్ట్రానిక్ చెల్లింపు విధానాలకు నో-ఛార్జ్ రక్షణ ఇవ్వాలో నిర్ణయించే అపరిమిత (అన్‌గైడెడ్) అధికారాన్ని కార్యనిర్వాహక వర్గానికి ఇస్తోంది; రెండు, రేట్లు, థ్రెషోల్డ్‌లు, పరిమితులు, రంగాల వర్గీకరణలను పత్రికా ప్రకటన ద్వారా నిర్ణయించి, పూర్తి కార్యనిర్వాహక పత్రాన్ని అధికారిక గెజిట్‌లో ప్రచురించలేదు; మూడు, రూపే డెబిట్ కార్డులకు ద్రవ్య పరిమితి లేకుండా నో-ఛార్జ్ రక్షణ కొనసాగిస్తూ యూపీఐపై భారం మోపడం వివక్షాపూరితం. ఫలితంగా తక్కువ మార్జిన్ వ్యాపారులపై ప్రతికూల ప్రభావం, వినియోగదారులపై పరోక్ష భారం, డిజిటల్ మినహాయింపు ముప్పు ఉన్నాయని పిల్ పేర్కొంది. ముందుకు వెళ్లే మార్గంగా పిటిషనర్ సూచించినవి: ₹2,000 పైబడిన లావాదేవీలపై ఎండీఆర్ వరకు ఫ్రేమ్‌వర్క్ రద్దు లేదా నిలిపివేత; ప్రత్యామ్నాయంగా పారదర్శక సంప్రదింపులు, అనుభవపూర్వక (ఎంపిరికల్) డేటా ప్రచురణ, ప్రభావ మదింపు తర్వాత పునఃపరిశీలన; సూక్ష్మ, చిన్న సంస్థలకు రక్షణలు; ఆర్‌బీఐ, కేంద్ర ప్రభుత్వం స్వతంత్ర సమీక్ష.

కీలక పదాలు

ఎండీఆర్ (మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్): డిజిటల్ చెల్లింపును స్వీకరించినందుకు వ్యాపారి చెల్లించే రుసుము; ఇక్కడ ₹2,000 పైబడిన యూపీఐ పీ2ఎం లావాదేవీలపై 0.4 శాతం.
పీ2ఎం లావాదేవీ: వ్యక్తి నుంచి వ్యాపారికి జరిగే చెల్లింపు; పీ2పీ (వ్యక్తి-వ్యక్తి) బదిలీలు ఉచితంగానే ఉంటాయి.
చెల్లింపు, పరిష్కార వ్యవస్థల చట్టం, 2007 - సెక్షన్ 10ఏ: ఏ ఎలక్ట్రానిక్ చెల్లింపు విధానాలపై ఛార్జీలు ఉండకూడదో నిర్ణయించే అధికారానికి సంబంధించిన నిబంధన; సవరించిన రూపాన్ని పిల్ సవాలు చేసింది.
ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం (పిల్): ప్రజా ప్రయోజనాల కోసం ఎవరైనా కోర్టును ఆశ్రయించే వ్యాజ్యం; ఇక్కడ న్యాయవాది అంజన్ దత్తా సుప్రీంకోర్టులో దాఖలు చేశారు.
అధికారిక గెజిట్ ప్రచురణ: కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వులు చట్టబద్ధంగా అమలయ్యేందుకు అధికారికంగా ప్రచురించడం; ఇది జరగలేదని పిటిషనర్ ఆరోపణ.
డిజిటల్ ఎక్స్‌క్లూజన్: ఛార్జీలు లేదా అడ్డంకుల కారణంగా చిన్న వ్యాపారులు, వినియోగదారులు డిజిటల్ చెల్లింపుల నుంచి దూరమవడం.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

యూపీఐ లావాదేవీలపై మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ విధింపు భారత డిజిటల్ చెల్లింపుల విస్తరణపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపవచ్చు? చర్చించండి.
పత్రికా ప్రకటన ద్వారా ఆర్థిక ఛార్జీలు నిర్ణయించడం, అధికారిక గెజిట్‌లో ప్రచురించకపోవడం - ఇవి పరిపాలనా చట్టంలో ప్రక్రియా న్యాయ ప్రమాణాలను ఎలా ప్రశ్నార్థకం చేస్తాయి?
యూపీఐపై ఎండీఆర్ విధిస్తూ రూపే డెబిట్ కార్డులకు ద్రవ్య పరిమితి లేని నో-ఛార్జ్ రక్షణ కొనసాగించడం సమానత్వ సూత్రాన్ని ఉల్లంఘిస్తుందా? విశ్లేషించండి.

మూల వార్త ఆధారంగానే రాసినవి — సంఖ్యలు, తేదీలు మూలం చెప్పినవే, ఊహించినవి కావు.

తర్వాతి వార్తరుతువిరతికి 20 ఏళ్ల ముందే మహిళల్లో గుండె మార్పులు: అధ్యయనం →

← అన్ని వార్తలు