ఇరాన్ కాల్పుల విరమణ ప్రతిపాదన తిరస్కరించిన ట్రంప్; చర్చలకు సిద్ధం

సంక్షిప్తం

నేపథ్యం

అమెరికా-ఇస్రాయెల్ ఇరాన్ లక్ష్యాలపై దాడులు ప్రారంభించడంతో సుమారు ఏడు నెలల క్రితం మొదలైన సంఘర్షణ ఇప్పుడు హోర్ముజ్ జలసంధి చుట్టూ కేంద్రీకృతమైంది. ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాలకు కీలక సంకుచిత మార్గమైన హోర్ముజ్‌ను తిరిగి తెరవడానికి ఇరాన్ ఆంక్షల ఎత్తివేత, స్తంభింపజేసిన ఆస్తుల విడుదల, అమెరికా నౌకా దిగ్బంధం ముగింపు వంటి షరతులు పెట్టింది. న్యూయార్క్‌లోని ఐరాస సర్వసభ్య సమావేశానికి ఇరాన్ అధికారులు ఏడు రోజుల కాల్పుల విరమణ పథకాన్ని తీసుకువచ్చారు. ట్రంప్ దానిని తిరస్కరించినా వచ్చే వారం చర్చలు పునఃప్రారంభమవుతాయని ఆశిస్తున్నట్టు చెప్పారు.

ముఖ్యాంశాలు

• ఇరాన్ ప్రతిపాదన: ఏడు రోజుల కాల్పుల విరమణ, ఆ తర్వాత హోర్ముజ్ జలసంధి నౌకాయాన మార్గాన్ని తిరిగి తెరవడం.
• ట్రంప్ ఆక్సియోస్‌తో: "వారు ఒప్పందం చేసుకోవాలనుకుంటున్నారు, కానీ అది నేను చేయాలనుకునే ఒప్పందం కాదు"; "వారు తమ పత్తాలను మించి ఆడారు".
• ఆక్సియోస్ కథనం ప్రకారం వాషింగ్టన్-టెహ్రాన్ మధ్య పరోక్ష చర్చలు సోమవారం నాటికే జరగవచ్చు.
• అమెరికా-ఇస్రాయెల్ ఇరాన్ లక్ష్యాలపై దాడుల వెల్లువతో సుమారు ఏడు నెలల క్రితం ఈ సంఘర్షణ ప్రారంభమైంది.
• జూన్‌లో వాషింగ్టన్-టెహ్రాన్ ఒక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకున్నాయి: యుద్ధం ముగింపు, జలసంధి తెరవడం, అణు కార్యక్రమంపై చర్చలు లక్ష్యం.
• హోర్ముజ్‌లో ఆమోదిత మార్గం నుంచి తప్పినట్టు ఆరోపించిన వాణిజ్య నౌకలపై ఇరాన్ కాల్పులు జరపడంతో ఆ ఒప్పందం కొద్ది కాలంలోనే విచ్ఛిన్నమైంది.
• ఆదివారం హోర్ముజ్ జలసంధిలో ఒక అమెరికా జలాంతర డ్రోన్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నట్టు రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ ప్రకటించాయి; అది "గూఢచర్యం కోసం" వాడుతున్నారని, ఇప్పుడు డేటా రికవరీ కోసం నిపుణుల చేతిలో ఉందని తెలిపాయి.
• ఇరాన్ తన ఏడు షరతులు నెరవేరే వరకు అమెరికాను శిక్షించడం ఆపబోమని గార్డ్స్ ప్రతినిధి హొస్సేన్ మొహెబీ (తస్నీమ్) చెప్పారు.

కాలక్రమం

1. సుమారు ఏడు నెలల క్రితంఅమెరికా, ఇస్రాయెల్ ఇరాన్ లక్ష్యాలపై దాడుల వెల్లువను ప్రారంభించడంతో సంఘర్షణ మొదలైంది.
2. జూన్యుద్ధం ముగింపు, హోర్ముజ్ తెరవడం, అణు చర్చలు లక్ష్యంగా అమెరికా-ఇరాన్ అవగాహన ఒప్పందం సంతకం.
3. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలంలోనేహోర్ముజ్‌లో వాణిజ్య నౌకలపై ఇరాన్ కాల్పులతో ఒప్పందం విచ్ఛిన్నం.
4. మంగళవారంయెమెన్‌లో శత్రుత్వాల ముగింపు కూడా టెహ్రాన్ డిమాండ్లలో ఒకటని మొహెబీ ఏఎఫ్‌పీకి ప్రత్యేక ఇంటర్వ్యూలో చెప్పారు.
5. ఐరాస సర్వసభ్య సమావేశం సందర్భంగాఖతార్ ద్వారా అమెరికాకు ఏడు రోజుల కాంక్రీట్ పథకాన్ని అందించామని, "ఇప్పుడు ఎంపిక అమెరికాదే" అని అరాఘ్చీ చెప్పారు.
6. ఆదివారంట్రంప్ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించినా చర్చలు పునఃప్రారంభమవుతాయని ఆక్సియోస్‌తో చెప్పారు; హోర్ముజ్‌లో అమెరికా డ్రోన్ స్వాధీనం; అరాఘ్చీ షరతులపై వెనక్కి తగ్గబోమని ప్రకటన.

ఎవరికి సంబంధం

• అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ — ఇరాన్ పథకాన్ని తిరస్కరించారు, పూర్తిస్థాయి వాయు దాడుల పునఃప్రారంభంపై ఆలోచిస్తున్నారు; అయినా చర్చలు జరుగుతాయని ఆశిస్తున్నారు.
• ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాఘ్చీ — హోర్ముజ్ తెరవడం షరతుల నెరవేర్పుపైనే ఆధారపడి ఉంటుందని, దౌత్యం తలుపులు మూయలేదని స్పష్టం చేశారు.
• ఇరాన్ రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ — హోర్ముజ్‌లో నౌకలపై, అమెరికా డ్రోన్‌పై చర్యలు; ఏడు షరతులు నెరవేరే వరకు శిక్షించడం ఆపబోమని ప్రకటన.
• ఐరాసలో అమెరికా రాయబారి మైక్ వాల్ట్జ్ — చర్చల బల్ల వద్దకు రావడానికే దిగ్బంధం, ఆంక్షల ఎత్తివేత, బిలియన్ల ఆస్తులు కోరడం "సినికల్ ప్రయత్నం" అని ఆరోపణ.
• ఖతార్ — ఇరాన్ ఏడు రోజుల పథకాన్ని అమెరికాకు అందించిన మధ్యవర్తి పాత్ర.
• ప్రపంచ ఇంధన/నౌకాయాన రంగం — హోర్ముజ్ ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాలకు కీలక సంకుచిత మార్గం; మూసివేత, నౌకలపై దాడులు సరఫరాలను దెబ్బతీస్తాయి.
• యెమెన్, లెబనాన్ — ఇరాన్ పథకం మధ్యప్రాచ్యమంతటా, లెబనాన్ సహా శత్రుత్వాల విరమణ కోరింది; యెమెన్‌లో పోరు కొనసాగుతోంది.

ఎందుకు ముఖ్యం

హోర్ముజ్ జలసంధి ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాలకు కీలక సంకుచిత మార్గం; అది మూసుకుపోయి ఉండటం, నౌకలపై కాల్పులు కొనసాగడం ముడిచమురు దిగుమతులపై ఆధారపడే భారత్ వంటి దేశాలకు ప్రత్యక్ష ప్రమాదం. కాల్పుల విరమణ ప్రతిపాదన తిరస్కరణ, డ్రోన్ స్వాధీనం వంటి ఘటనలు గల్ఫ్ రంగాన్ని ప్రతిష్టంభనలో ఉంచుతూ, పూర్తిస్థాయి వాయు దాడుల పునఃప్రారంభ ముప్పును సజీవంగా ఉంచుతున్నాయి. అదే సమయంలో ఖతార్ ద్వారా పరోక్ష చర్చలు దౌత్య మార్గం ఇంకా మూసుకుపోలేదని సూచిస్తున్నాయి.